Δέκα ερωτικά μυθιστορήματα – από τη βικτωριανή εποχή μέχρι τις μέρες μας

Ιδού λοιπόν ένα σύντομο κι εν πολλοίς αυθαίρετο αφιέρωμα στον ερωτικό πόθο, μέσα από δέκα μυθιστορήματα, ξένα και ελληνικά, από τη βικτωριανή εποχή μέχρι τις μέρες μας, στα οποία τα πάθη του έρωτα κανοναρχούν κι εκτρέπουν τη ζωή των ηρωίδων και των ηρώων.

1.

Ποιος είν’ τρελός απ’ έρωτα, τραγουδάει η Φλέρυ Νταντωνάκη τους στίχους του Γιώργου Σαραντάρη, κι αν θέλει κανείς να βρει ήρωες και ηρωίδες τρελούς από έρωτα δεν έχει παρά να ψάξει στην Αγγλία, στα 63 χρόνια όπου στο θρόνο ήταν η βασίλισσα Βικτώρια, όταν, όχι τυχαία ίσως, γράφτηκαν μερικά από τα σπουδαιότερα και κλασικά πλέον ερωτικά μυθιστορήματα, που στο βάθος τους, αν θέλουμε να είμαστε ακριβείς, είναι σπουδαία κοινωνικά μυθιστορήματα.

Στο είδος αυτό διακρίθηκαν οι τρεις αδελφές Μπροντέ, από τα έργα των οποίων ξεχωρίζουν το Τζέιν Έιρ της Σάρλοτ Μπροντέ, αλλά και η δική μας πρόταση, Τα ανεμοδαρμένα ύψη, της Έμιλι Μπροντέ. Είναι και τα δύο θαυμάσια βιβλία στο είδος τους, κι όπως είπα και νωρίτερα, πέρα από ιστορίες θυελλωδών και συχνότατα ανεκπλήρωτων ερώτων, είναι πρωτίστως σπουδαία κοινωνικά μυθιστορήματα, μέσα από το ρομαντικό πρίσμα των οποίων ακτινογραφείται με τρόπο φαντασμαγορικό η θέση και ο συναισθηματικός κόσμος της γυναίκας της εποχής.

Πρώτη μας πρόταση, λοιπόν, τα Ανεμοδαρμένα Ύψη, από τις εκδόσεις Άγρα, κυρίως επειδή τη μετάφραση και την εισαγωγή υπογράφει ο σπουδαίος Άρης Μπερλής. Εναλλακτικά, σημειώνουμε την πρόσφατη, επίσης εξαιρετική, μετάφραση της Αργυρώς Μαντόγλου, για τις εκδόσεις Ψυχογιός. 

2.

Τρεις δεκαετίες αργότερα εκδόθηκε στη Ρωσία ένα από μυθιστορήματα-μνημεία της παγκόσμιας λογοτεχνίας, που είναι ταυτόχρονα μια από τις πιο εμβληματικές ερωτικές ιστορίες όλων των εποχών, η Άννα Καρένινα, του Λέοντα Τολστόι.

Αξίζει να διαβάσει κανείς με σημερινό βλέμμα την ιστορία αυτής της τολμηρής και ανυποχώρητης γυναίκας που υπήρξε η Άννα Καρένινα, η οποία διεκδικώντας τον έρωτα έξω από τη συζυγική σχέση, δοκίμασε τα όρια της τάξης και της εποχής της, γινόμενη τελικά θύμα των πατριαρχικών δομών της. Ας μην ξεχνάμε, ότι όλη η τραγικότητα του δράματος της Καρένινα πυροδοτείται και οδηγείται στα άκρα από την άρνηση του συζύγου της να της δώσει διαζύγιο, κρατώντας την έτσι δίπλα του, παρά τη θέλησή της.

Βέβαια, η Άννα Καρένινα είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια ιστορία μοιχείας, ο Τολστόι καταφέρνει να συνθέσει ένα τεράστιο ζωντανό πορτρέτο μιας τάξης που κι ο ίδιος γνώριζε από τα μέσα, της αριστοκρατικής τάξης της Ρωσίας, στα τέλη του 19ου αιώνα, γράφοντας ένα μυθιστόρημα που θυμίζει συμφωνία για μια τεράστια ορχήστρα.

Όπως σημείωνε ο Κούντερα στο βιβλίο του H τέχνη του μυθιστορήματος: «Όταν ο Τολστόι έκανε το σκαρίφημα της πρώτης παραλλαγής της Άννας Καρένινα, η Άννα ήταν μια γυναίκα πολύ αντιπαθητική και το τραγικό της τέλος δεν ήταν παρά η τιμωρία που της άξιζε. Η τελική μορφή του μυθιστορήματος είναι πολύ διαφορετική, αλλά δεν πιστεύω πως ο Τολστόι είχε στο μεταξύ αναθεωρήσει τις ιδέες του περί ηθικής. Θα έλεγα μάλλον ό,τι, κατά τη διάρκεια της συγγραφής, άκουγε μιαν άλλη φωνή κι όχι εκείνη της προσωπικής του πεποίθησης περί ηθικής. Άκουγε αυτό που θα ονόμαζα σοφία του μυθιστορήματος. Όλοι οι αληθινοί μυθιστοριογράφοι αφουγκράζονται αυτή την υπερπροσωπική σοφία, πράγμα που εξηγεί γιατί τα μεγάλα μυθιστορήματα είναι πάντα λίγο πιο έξυπνα από τους δημιουργούς τους».

«Όλοι οι αληθινοί μυθιστοριογράφοι αφουγκράζονται αυτή την υπερπροσωπική σοφία, πράγμα που εξηγεί γιατί τα μεγάλα μυθιστορήματα είναι πάντα λίγο πιο έξυπνα από τους δημιουργούς τους».

Η Άννα Καρένινα κυκλοφορεί στη γλώσσα μας σε τουλάχιστον τρεις δόκιμες εκδόσεις. Από τον Πατάκη, σε μετάφραση Φώντα Κονδύλη, σε δύο τόμους· από τον Γκοβόστη, σε επίτομη έκδοση σε μετάφραση της Κοραλίας Μακρή, κι από την Άγρα, στην ιστορική μετάφραση του Άρη Αλεξάνδρου.

3.

Ο Άγγλος συγγραφέας από την Κορνουάλη Γουίνστον Γκρέιαμ (Winston Graham) έγινε γνωστός αρχικά για τις ιστορίες μυστηρίου του, με γνωστότερη το Marnie (1961), που έγινε η ομότιτλη ταινία του Άλφρεντ Χίτσκοκ (1964). Πιο γνωστός ακόμη όμως έγινε χάρη στα ιστορικά μυθιστορήματά του, πρωτίστως τη σειρά έντεκα βιβλίων για τη ζωή και τα πάθη της οικογένειας Πόλνταρκ, βιβλία που κυκλοφόρησαν αμέσως μετά τον Πόλεμο. Τα μυθιστορήματα αυτά διαδραματίζονται στην Κορνουάλη του 18ου αιώνα, κι εμφορούνται από το ρομαντικό πνεύμα της εποχής, με μεγάλη προσοχή στη σκιαγράφηση τρισδιάστατων και πειστικών χαρακτήρων. Ο κεντρικός ήρωας, ο αντισυμβατικός Ρος Πόλνταρκ επιστρέφει στην πατρίδα του, την Κορνουάλη, μετά τον Πόλεμο της Ανεξαρτησίας των ΗΠΑ, για να διαπιστώσει ότι τίποτε δεν ήταν όπως το άφησε. Η περιουσία του έχει εξανεμιστεί, οι υπηρέτες του έχουν ξεπουλήσει τα πράγματά του και η αγαπημένη του είναι αρραβωνιασμένη με τον ξάδελφό του. Κι από εκεί ξεκινούν όλα...

Στη χώρα μας έχουν ήδη κυκλοφορήσει τα δύο πρώτα μυθιστορήματα της σειράς, τα Ρος Πόλνταρκ και Ντεμέλζα, που γνωρίζουν νέες δόξες έπειτα κι από την πρόσφατη τηλεοπτική μεταφορά τους στην ιδιαίτερα προσεγμένη σειρά του BBC με τίτλο Poldark, που εδώ και δυο χρόνια παίζεται και στην ελληνική δημόσια τηλεόραση. Πόλνταρκ και Ντεμέλζα, λοιπόν, τα δυο πρώτα μυθιστορήματα μιας σειράς, σε μετάφραση Σταυρούλας Δαργωνάκη, που είναι καταρχάς και μια επική ερωτική ιστορία. Ανακαλύψτε τα, από τις εκδόσεις Anubis.

4.

Κάνοντας ένα ακόμη άλμα στον χώρο και στον χρόνο, το τέταρτο μυθιστόρημα ερωτικού πάθους που προτείνουμε φέρει την υπογραφή του Γκάμπριελ Γκαρσία Μάρκες. Το Ο έρωτας στα χρόνια της χολέρας είναι ένα μυθιστόρημα για έναν νεανικό πάθος που εμμένει απέναντι στον χρόνο, για το ασίγαστο συναίσθημα που ζωντανεύει ενάντια στις αναταράξεις της εποχής και των ανθρώπων που αλλάζουν.

Όπως κάθε μυθιστόρημα του Μάρκες, έτσι κι αυτό, είναι βέβαια πολύ περισσότερα από μια απλή ερωτική ιστορία, με τον χρόνο και τους αέναους στροβιλισμούς του να είναι ο κρυφός πρωταγωνιστής του.

Το Ο έρωτας στα χρόνια της χολέρας κυκλοφορεί εδώ και λίγο καιρό σε νέα, ιδιαίτερα φροντισμένη μετάφραση της Μαρίας Παλαιολόγου, από τις εκδόσεις Ψυχογιός, όπως και όλα τα βιβλία του Μάρκες.

5.

Το ερωτικό πάθος, σε κάποιες περιπτώσεις, δεν είναι δύναμη ανατροπής, αλλά μια σιγανή φλόγα που καίει σε διάρκεια πολλών χρόνων, ρυθμίζοντας την εσωτερική ζωή των ηρώων χωρίς το αληθινό ξέσπασμα να έρχεται ποτέ. Σε αυτήν τη κατηγορία ερωτικών αφηγήσεων ξεχωρίζουμε το μυθιστόρημα ενός άλλου νομπελίστα, του Καζούο Ισιγκούρο.

Τα απομεινάρια μιας μέρας δεν είναι βέβαια ένα τυπικό μυθιστόρημα ερωτικού πάθους, θα έλεγε μάλιστα κανείς ότι είναι πολλά άλλα πράγματα εκτός από αυτό: Πορτρέτο της προπολεμικής Αγγλίας, κριτική των ηθών της αριστοκρατίας, αναλυτική μελέτη μιας ορισμένης ψυχοσύνθεσης και πολλά άλλα. Κι όμως: ο βουβός κι εν πολλοίς μοναχικά βιωμένος έρωτας των δύο κεντρικών ηρώων, ο οποίος θυσιάστηκε στο βωμό μιας υπέρτερης αίσθησης καθήκοντος, είναι η ατμομηχανή που κινεί τούτο το βραδύκαυστο πλην σπουδαίο μυθιστόρημα.

Από τις εκδόσεις Ψυχογιός, σε μετάφραση της Αργυρώς Μαντόγλου.

6.

Κι αφού είμαστε σε περιβάλλον Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, ένα από τα πιο επιτυχημένα σύγχρονα μυθιστορήματα μεγάλου έρωτα με φόντο τον Πόλεμο είναι ο Άγγλος ασθενής του Καναδού συγγραφέα Μάικλ Οντάατζε.

Οι περισσότεροι ίσως γνωρίσαμε αρχικά τον κόσμο του βιβλίου μέσα από τη θαυμάσια ταινία του Άντονι Μιγκέλα, αλλά όσο κοινότοπο κι αν ακούγεται: το μυθιστόρημα είναι ακόμη καλύτερο. Δηλαδή: πιο πλούσιο, με περισσότερες συνδηλώσεις, πιο υπαρξιακό, βαθύτερα ερωτικό.

Το εμβληματικό βιβλίο του Μάικλ Οντάατζε πρωτοκυκλοφόρησε το 1992, τιμήθηκε με το βραβείο Booker, μεταφράζεται έκτοτε συνεχώς σε περισσότερες από 45 γλώσσες και το 2018 τιμήθηκε με το Golden Booker, το επετειακό βραβείο για το καλύτερο βιβλίο στα πενήντα χρόνια του θεσμού.

Κυκλοφορεί πλέον σε νέα έκδοση από τον Πατάκη, σε καλή μετάφραση της Άννας Παπασταύρου.

7.

Ο έρωτας δεν γνωρίζει όρια, ούτε ανάμεσα σε ηλικίες, ούτε ανάμεσα σε τάξεις, ούτε βέβαια ανάμεσα σε φύλα.

Μια τέτοια ερωτική ιστορία, μη συμβατική, ανάμεσα σε δυο άντρες, και μάλιστα σε μάτσο περιβάλλον, μας εξιστορεί η Αμερικανίδα συγγραφέας Άννυ Πρου, στο μυθιστόρημα Το μυστικό του Brokeback Mountain.

Στις ερημιές του Γουαϊόμινγκ, η Πρου σκιαγραφεί υπέροχα πορτρέτα ανθρώπων που διεκδικούν την επιθυμία τους και τη ζωή τους, ενάντια στην ερημιά του κόσμου.

Το μυθιστόρημα της Άννυ Πρου, που έδωσε και το υλικό για την ταινία του Άνγκ Λη, κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτη σε μετάφραση του Αύγουστου Κορτώ.

8.

Σε εντελώς άλλο ύφος, μια σύγχρονη ερωτική ιστορία, πιο ανάλαφρη και διασκεδαστική, που δεν προβλέπεται να μείνει στο πάνθεον των ερωτικών ιστοριών αλλά δεν πειράζει, κυκλοφόρησε μόλις από τα Ελληνικά Γράμματα, με τίτλο Έρωτας με χάρτινα φτερά (μτφρ. Κωνσταντίνα Τσιάγκα). Συγγραφέας της η γνωστή μας από άλλα βιβλία της, πιο κοντινά στο λεγόμενο λάιφ κόουτσινγκ, η Γαλλίδα Ραφαέλ Τζορντανό.

Η ηρωίδα του βιβλίου, η Μέρεντιθ, με αφορμή μια θεατρική τουρνέ, κάνει μια περιοδεία στα ίδια της τα αισθήματα, στους φόβους και στις προσδοκίες της.

Το Έρωτας με χάρτινα φτερά είναι ένα βιβλίο που κυρίως διδάσκει πώς κανείς να υπάρξει μέσα σε μια σύγχρονη σχέση, χωρίς να την υπονομεύει με τις ανασφάλειες του, αλλά κι ένα διασκεδαστικό μυθιστόρημα με έξυπνη πλοκή και ποικίλες μεταπτώσεις.

9.

Ολοκληρώνουμε αυτήν τη δεκάδα βιβλίων που εμπνέονται από το ερωτικό πάθος με δύο ελληνικά. Το πρώτο ανήκει δικαιωματικά στη Μάρω Βαμβουνάκη, τη συγγραφέα που έχει γράψει μερικά από τα πιο εμβληματικά του είδους, με ένα από αυτά, το Η μοναξιά είναι από χώμα, να έχει τιμηθεί και με το Κρατικό Βραβείο. Το βιβλίο της όμως που επιλέγουμε σήμερα είναι το τελευταίο της, το σύντομο μυθιστόρημα Τα γράμματα της Βιέρα Ούλκμαν, που κι αυτό, όπως η Μοναξιά, αποτελείται εν πολλοίς από ερωτικές επιστολές, όχι άντρα προς γυναίκα τούτη τη φορά, αλλά το αντίστροφο.

Μια σπαρακτική ιστορία ενός μεγάλου έρωτα που φούντωσε μέσα στην απουσία και στην έλλειψη, σε μια παγωμένη πόλη του ρωσικού βορά – ιδανικό ντεκόρ για το ερωτικό ρέκβιεμ δυο απλών ανθρώπων.

Στο εξώφυλλο, η πρωταγωνίστρια από το σπουδαίο σοβιετικό φιλμ «Όταν περνούν οι γερανοί», του Μιχαήλ Καλατόζοφ - επίσης με εκπληκτικό σάουντρακ.

Τα γράμματα της Βιέρα Ούλκμαν της Μάρως Βαμβουνάκη θα τα βρείτε από τις εκδόσεις Ψυχογιός, όπως πλέον και τα περισσότερα από τα βιβλία της.

10.

Κλείνουμε τούτο το μικρό αφιέρωμα στα μυθιστορήματα για τα πάθη του έρωτα, με το γνωστότερο σύγχρονο ελληνικό ερωτικό μυθιστόρημα, το Τάλγκο του Βασίλη Αλεξάκη. Μεταξύ Αθήνας και Παρισιού, γεννιέται ένας έρωτας σαν ξαφνική βροχή, αλλάζοντας για πάντα τη ζωή των ηρώων.

Το μυθιστόρημα που έδωσε το υλικό για την όμορφη ταινία του Γιώργου Τσεμπερόπουλου Ξαφνικός έρωτας, απ' όπου και το υπέροχο τραγούδι του Σταμάτη Σπανουδάκη «Έλα, λίγο», που ερμήνευσε η Ελένη Βιτάλη. Ακούστε το, στο τέλος. 

Θα το βρείτε από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, όπως και πλέον όλα τα βιβλία του Βασίλη Αλεξάκη.

* Ο Κ.Β. Κατσουλάρης είναι συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο η συλλογή διηγημάτων Αφαίας και Τελαμώνος (εκδ. Μεταίχμιο).