Onassis Dance Days 2026, στη Στέγη – Το βίωμα της οικογενειακής ζωής και η ψυχική του καταγραφή

Το φετινό φεστιβάλ Onassis Dance Days δίνει έμφαση στον ιδιαίτερο χώρο που υπάρχει ανάμεσα στο βίωμα της οικογενειακής ζωής και στην ψυχική του καταγραφή: στη μικρή ρωγμή όπου το γνωστό, το οικείο και το συγγενές διασταυρώνονται με το ανοίκειο, το παράδοξο, το ζοφερό και το ονειρικό. Οι φετινές ελληνικές χορογραφίες ήταν το σημαντικό «ODE» της Έλενας Αντωνίου και δύο «εθνογραφικής» στόχευσης παραγωγές που προέκυψαν από δύο περσινά Onassis AiR Fellows: το «FÁE» του Ευθύμιου Μοσχόπουλου, και το «(REST ΙΝ) BLUE» της Κατερίνας Φώτη.

Η πορτογαλίδα ερευνήτρια Alexandra Balona γράφει πως η Μαρλένε Μοντέιρο Φρέιτας «αποδομεί τον σύγχρονο χορό για να επανεφεύρει το σώμα μέσα από μια μεθοδολογία εικονοποιίας, αναφορών και αντιφάσεων. Δημιουργώντας παραδοξότητα, δυσφορία και ηλεκτρισμένες πραγματικότητες, ανοίγει νέους δρόμους στο τρέχον φάσμα του σύγχρονου χορού για να αναπαραστήσει την ανθρώπινη συμπεριφορά». Πράγματι, η φετινή της παράσταση, το «NÔT», φέρνει στην όλη διοργάνωση έναν αέρα «εκτός νόρμας», αποκαλύπτοντας παραξενιστικά σύμπαντα και ανασκάπτοντας πρωτόγνωρα συναισθήματα.

Το φεστιβάλ ολοκληρώνεται με τη βιντεοεγκατάσταση «Tectonic Riders» της Έφης Γούση, καθώς και με μιαν ημίωρη συζήτηση στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου της Alexandra Balona «Troubling the Stage: The Choreographic Work of Marlene Monteiro Freitas» και με συντονιστή τον Eυριπίδη Λασκαρίδη.

Επιμελητική Κατεύθυνση: Αφροδίτη Παναγιωτάκου 

Σχεδιασμός & Επιμέλεια: Ιλειάνα Δημάδη, Κωνσταντίνος Τζάθας, Βάσω Βασιλάτου 

Επικεφαλής Παραγωγής: Βασίλης Παναγιωτακόπουλος 
Οργάνωση Παραγωγής: Χριστίνα Πιτούλη, Δέσποινα Σιφνιάδου 
Τεχνικός Διευθυντής: Αντώνης Κόκκορης
Αναπληρωτής Τεχνικός Διευθυντής: Γιάννης Ντόβας
Εκτέλεση Παραγωγής: Δανάη Γιαννακοπούλου, Ιουλία Σταμούλη, Φαίη Μινωπέτρου - Κασιμάτη
Head of Stage Management: Βάσια Χριστοδούλου
Stage Managers: Ναταλία Βορριά, Κατερίνα Κώτσου, Μελίνα Λορκίδη

Ανάθεση - Παραγωγή ελληνικών παραγωγών: Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Οι ελληνικές παραγωγές του ODD ‘26 υποστηρίζονται από το Onassis Stegi Touring Program. 

Με την ευγενική υποστήριξη της LADOLEA

Έλενα Αντωνίου, «ODE»

Μετά το «Mainstage» του 2019 και το «Τοπίο» του 2023, είδα φέτος την Κύπρια χορογράφο και ερμηνεύτρια Έλενα Αντωνίου να διερευνά το γυναικείο κορμί ως σταθερό πυρήνα αναφοράς, σε μια performance installation (η ίδια την αποκαλεί «εικόνα-αναπαράσταση») με κλιμακωτή ένταση. Δυναμικά χτυπώντας το αριστερό της πόδι σε κάθε δέκατο beat, η Έλενα Αντωνίου συνοδεύει επί 43 λεπτά την ηλεκτρική κιθάρα της Μαρίας Σπίβακ, και ο σκηνικός διάλογος των δύο γυναικών κορυφώνεται μέχρι την οριστική τους αποχώρηση από τη σκηνή. Ο ρυθμός ενίοτε αλλάζει, το χτύπημα «πέφτει» στο ένατο beat, κι έπειτα επανέρχεται στην αρχική του ρουτίνα. Το κορμί της Αντωνίου λυγίζει, ιδρώνει, πάσχει. Έτσι, το ντουέτο διέρχεται όλη τη γκάμα του ερωτισμού πάνω στο φωτισμένο βάθρο, με το κοινό να μοιράζεται αμήχανα τον παλμό, σαν απαγγελία ενός σκηνικού ποιήματος στο οποίο, όμως, δεν μπορεί να συμμετάσχει ενεργά. Η μοναδική δυνατότητα συμμετοχής αφορά το βλέμμα του θεατή που μπορεί και μετακινείται στον χώρο, καθώς δεν υπάρχουν καθίσματα και το έργο από την ιδιοσυστασία του μετατρέπεται σε διαδραστικό.

Οι δύο καλλιτέχνιδες ακολουθούν, όπως είναι το στιλ της Έλενας Αντωνίου, ελάχιστες μετατοπίσεις πάνω στη σκηνή. Συνδυασμός μνήμης και συλλογικού ασυνειδήτου, σε μια ευρεία γκάμα: «φροντίδα, ασφάλεια, αποδοχή, μη αποδοχή, θυμός, εξωστρέφεια ή εσωστρέφεια, κατανόηση ή ασυνεννοησία, εγγύτητα και απόσταση». Μια εκδοχή επαναστατημένου σώματος που υποστασιοποιεί τη γυναικεία εικόνα, σε αντίστιξη προς την παραδοσιακή, εύθραυστη θηλυκότητα. Ο τίτλος «Ωδή» εκφράζει διάθεση εξύμνησης αυτής της δυναμικής γυναικείας υπόστασης, αυτού του μεταμοντέρνου, σχεδόν cyborg γυναικείου κορμιού, την εκδοχή της απόλυτης, στιβαρής θηλυκότητας.

Ιδέα, Χορογραφία & Ερμηνεία: Έλενα Αντωνίου
Μουσική & Ερμηνεία: Μαρία Σπιβάκ
Δραματουργία: Οδυσσέας Ι. Κωνσταντίνου
Art Direction: Χρήστος Κυριακίδης
Σχεδιασμός Φωτισμού: Βασίλης Πετεινάρης
Φωτογραφίες & Graphics: Saint
Styling Coordination: Φίλιππος Μίσσας
Συντονισμός Παραγωγής: Άλεξ Παπασημακοπούλου
Με την υποστήριξη του Οργανισμού Πολιτισμού και Ανάπτυξης ΝΕΟΝ
Η πρεμιέρα της παράστασης έγινε στην Κύπρο, στο πλαίσιο του προγράμματος «Τερψιχόρη 2025» του Τμήματος Σύγχρονου Πολιτισμού του Υφυπουργείου Πολιτισμού Κύπρου.

Κατερίνα Φώτη, «(REST IN) BLUE»

Μια σόλο περφόρμανς διάρκειας μόλις 45 λεπτών, το «(REST IN) BLUE» είναι μια διαδοχή από στιγμιότυπα που εναλλάσσονται αιφνίδια μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα: βλέπουμε την περιβολή (άρα και την ταυτότητα) της περφόρμερ να αλλάζει διαρκώς, καταγράφοντας στο κορμί της θέσφατα και αναστολές, στάσεις και διαθέσεις που κληρονομεί από τους προγόνους της. Η κούραση, η σύγχρονη επιτάχυνση, η μονοτονία, καθημερινές κινήσεις συγγενικών προσώπων που τις κουβαλά μέσα της ως καταγεγραμμένα ήθη και κινήσεις: μια κοινή βιωματική Ιστορία μεταπλασμένη σε χορογραφία («χορογραφική αυτοεθνογραφία» την αποκαλεί η ίδια η καλλιτέχνις), με ήχους από το «άνοιγμα/κλείσιμο» των παλιών τηλεοπτικών καναλιών (κουδουνάκια ενός κοπαδιού από πρόβατα και η χαρακτηριστική μουσική του μουσικού «σήματος» της ΕΙΡΤ).

Όσο για το σκηνικό, αυτό αποτελείται από μπλε μουσαμάδες που καλύπτουν ημιτελή, ανολοκλήρωτα κτήρια της Αθήνας: το μπλε του μουσαμά παραπέμπει στη μελαγχολία της έκφρασης «I’m blue». Σε δεύτερη στρώση, τους μπλε μουσαμάδες τους καλύπτουν σεμεδάκια σκονισμένα. Με τη σειρά τους αυτά τα σεμεδάκια γίνονται ρουχισμός, καλύπτρες του προσώπου της καλλιτέχνιδος, εξαρτήματα μιας αμφίεσης ημι-έθνικ και ημι-kitsch που παραπέμπει σε παραστάσεις των bijoux de kant. Πηγή έμπνευσής της υπήρξε ο (σχεδόν ταυτόχρονος με τη γέννηση του γιου της) θάνατος του πατέρα της.

Χορογραφία, Δραματουργία & Ερμηνεία: Κατερίνα Φώτη
Μουσική: Jan Van Angelopoulos
Σύμβουλος Δραματουργίας: Εύα Φρακτοπούλου
Σκηνογραφία: Κατερίνα Χάρου
Σχεδιασμός Φωτισμών: Στέβη Κουτσοθανάση
Ενδυματολογία: Λίνα Σταυροπούλου
Βοηθός Χορογράφου: Ελευθερία Αγαπάκη
Οργάνωση & Εκτέλεση Παραγωγής: LeFou Productions (Βάσια Ατταριάν, Σεραφείμ Ράδης)
Συνεργάτιδα Εκτέλεσης Παραγωγής: Αγγέλικα Σταυροπούλου
Ανάθεση – Παραγωγή: Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Ευθύμιος Μοσχόπουλος, «FÁE»

Υπάρχει ένα ζήτημα καταγωγής που ανιχνεύει η σόλο περφόρμανς του Ευθύμιου Μοσχόπουλου: πάνω σ’ ένα μεγάλο μοναστηριακό τραπέζι κομίζονται εμπειρίες που θεωρούνται «εγγεγραμμένες» στο κορμί του χορευτή, καθώς η προστακτική «Φάε» είναι ένας απόηχος καταπιεστικών εντολών που απευθύνονται από γονείς σε ανήλικα παιδιά με το πρόσχημα της φροντίδας. Σε τρυφερή ηλικία έχει οικοδομηθεί ένας συγκεκριμένος τρόπος λειτουργίας, ιδιαίτερα στις κοινωνίες της επαρχίας. Έτσι, το μεγάλο στρωμένο τραπέζι γίνεται βορά ενός κοπαδιού προβάτων, που με τη σειρά τους γίνονται βορά του ανθρώπου, σε αλυσιδωτή σύνδεση.

Στην παράσταση του Μοσχόπουλου, παράλληλα με ένα έντονο στοιχείο ελληνικότητας, υπάρχει και κάτι το τελείως απροσδιόριστο: στάσεις του σώματος που έχουν μια ζωϊκή παράμετρο, ένα πρωτότυπο οπίσθιο βάδισμα, εικόνες με θραύσματα οικογενειακών τραπεζιών που προβάλλονται, μνήμη της γεύσης, μνήμη του πεπτικού σωλήνα. Βλέπουμε μιαν εκστατική χορογραφία με σαφή διονυσιακή διάσταση, που από τον ίδιο τον καλλιτέχνη χαρακτηρίζεται ως «queer εγχειρίδιο επιβίωσης για έναν κόσμο που αναμασά τον ίδιο του τον εαυτό»: για να είμαι ειλικρινής, δεν διέκρινα ούτε το queer στοιχείο ούτε το ζήτημα της επιβίωσης. Αντίθετα, οι προθέσεις του καλλιτέχνη παρέμειναν κρυπτικές και δύσληπτες, ενώ –παρά την ομορφιά του– με κούρασε η διαρκής και αναιτιολόγητη επίδειξη του αθλητικού σώματός του. Πρωτότυπη σύλληψη, πολλά ωραία ερεθίσματα και ελάχιστη αποκρυπτογράφησή τους: κι αυτό, γιατί η ανάγνωση των υλικών που διαθέτει ένας χορογράφος θα πρέπει να λειτουργεί ως εργαλείο εμβάθυνσης στο θέμα του, και όχι ως μια ασαφής πυξίδα περιδιάβασης επί σκηνής.

Σύλληψη, Χορογραφία & Ερμηνεία: Ευθύμιος Μοσχόπουλος
Σκηνογραφία: Τεό Τριανταφυλλίδης
Σχεδιασμός Ήχου & Μουσική Σύνθεση: Yakovlev
Σχεδιασμός Φωτισμού: Νύσος Βασιλόπουλος
Κοστούμι: Taskin Goec
Curatorial Advisor: Κώστας Στασινόπουλος
Δραματουργική συμβολή: Στεριανή Τσιντζιλώνη
Καλλιτεχνική συνεργάτιδα: Ξένια Κογχυλάκη
Καλλιτεχνικός συνεργάτης στον ήχο: Jeph Vanger
Φλάουτο: Εύη Νάκου
Βοηθός Σκηνογράφου: Fabien Neisius
Video: Ευθύμιος Μοσχόπουλος
Οργάνωση Παραγωγής: Νίκος Μαυράκης – TooFarEast
Εκτέλεση Παραγωγής: Αριστείδης Κρεατσούλας – TooFarEast
Ανάθεση – Παραγωγή: Στέγη Ιδρύματος Ωνάση
Συμπαραγωγή: Agora, Cité Internationale de la Danse | Montpellier Danse + CCN Occitanie
Υποστήριξη καλλιτεχνικής φιλοξενίας: Onassis AiR, Réseau Grand Luxe, L’Abri Genève, CAMPUS Paulo Cunha e Silva, POLE-SUD CDCN Strasbourg

Μαρλένε Μοντέιρο Φρέιτας, «NÔT»

Αυτή η διεθνής συμπαραγωγή της Στέγης άνοιξε το Φεστιβάλ της Αβινιόν το 2025. Το «NÔT» δηλώνει ως πηγή έμπνευσής του τις «Χίλιες και μία νύχτες» και έχει ως άξονά του τη μεταμόρφωση (NÔT σημαίνει νύχτα στα κρεολικά του Πράσινου Ακρωτηρίου). Με πλαίσιο τις εγκιβωτισμένες αφηγήσεις της Σεχραζάντ, η χορογράφος πυροδοτεί μια σειρά από παράδοξες μικροϊστορίες, που όλες αφηγούνται μια ζωή «σε αναστολή». Τερατόμορφες φιγούρες κινούνται στο περιβάλλον ενός είδους ψυχιατρικής κλινικής. Κάποιος φυλακισμένος βασιλιάς (το έξοχο σκηνικό αναπαριστά μια καγκελόφραχτη, περίκλειστη περιοχή), αλλεπάλληλοι χώροι που επικοινωνούν μεταξύ τους και άντρες με φούστες που αδειάζουν και γεμίζουν δοχεία νυκτός με ανθρώπινα εκκρίματα. Καλυμμένα με μάσκα μιας συγκεκριμένης (κάπως ανατριχιαστικής) κούκλας, τα πρόσωπα των ερμηνευτών (με βασικούς, ανάμεσά τους, τον Ben Green και την Μariana Tembe) ακολουθούν ένα χορογραφημένο pattern που δημιυργεί αναπάντεχους συσχετισμούς.

Άσπρα κρεβάτια και ματωμένα κλινοσκεπάσματα, σαν να έχει προηγηθεί μια ανθρωποθυσία. Εφιάλτες που υλοποιούνται με τη συνοδεία ροκ μουσικής. Οι ιστορίες παραμένουν ημιτελείς, ενώ υπάρχει ένας σαφής απόηχος από το ιαπωνικό θέατρο Νο. Η ίδια η Φρέιτας καταθέτει το "NÔT" ως έναν «παράλογο ύμνο υπέρ της ελευθερίας», χωρίς όμως αυτό να προσπαθεί να το στοιχειοθετήσει. Πράγματι, υπάρχει υψηλός βαθμός ελευθεριότητας στη σύνθεσή της, πράγμα που προκύπτει από τη διαστρωμάτωση χώρων και υφασμάτων: υφάσματα σε στρώσεις που ξεσκεπάζουν μικρές, ασύλληπτες ιστορίες, μια αντισυμβατική τελετουργία. Τερατόμορφες και αμφίφυλες φιγούρες, ένας πανύψηλος μαύρος χορευτής που κινεί αισθησιακά τους γοφούς του, ένας κλόουν που βαδίζει πάνω στα καθίσματα της πλατείας με γελοιογραφική διάθεση. Μια τεράστια σκηνή, που «εξαφανίζει» τους ερμηνευτές στα μάτια του κοινού. Μια βίαιη, ηδονική νύχτα, με κρεβατοκάμαρες και συνειρμούς καρναβαλικούς, το ιερό και το γκροτέσκο, μαζί με ένα σαρδόνιο χαμόγελο κλόουν, αυτό είναι το 
«NÔT»: ένα θορυβώδες ντανταϊστικό μπαλέτο γεμάτο έμπνευση και ωραία μουσική.

Γεννημένη στο Πράσινο Ακρωτήρι, η Μαρλένε Μοντέιρο Φρέιτας υπήρξε συνιδρύτρια και μέλος της χορευτικής ομάδας Compass. Σπούδασε στο P.A.R.T.S. των Βρυξελών με την Teresa De Keersmaeker, καθώς και στο E.S.D. και στο Ίδρυμα Calouste Gulbenkian της Λισαβόνας. Συνεργάστηκε, μεταξύ άλλων, με τους Emmanuelle Huynh, Loïc Touzé, Tânia Carvalho, François Chaignaud, Cecilia Bengolea και Boris Charmatz. Οι προηγούμενες παραστάσεις της φέρουν τους τίτλους: Jaguar (2015), Of ivory and flesh – statues also suffer, Paradise – private collection (2012-13), (M)imosa (2011), Guintche (2010), A Seriedade do Animal (2009-10), Uns e Outros (2008), A Improbabilidade da Certeza (2006), Larvar (2006), Primeira Impressão (2005) και «Βάκχες». Είναι ιδρύτρια του P.OR.K, που εδράζει στη Λισαβόνα.

Χορογραφία: Marlene Monteiro Freitas
Βοηθός Χορογράφος: Francisco Rolo
Ερμηνεύουν: Ben Green, Henri “Cookie” Lesguillier, Joãozinho da Costa, Mariana Tembe, Marie Albert, Miguel Filipe, Rui Paixão, Tomás Moital
Σκηνικά: Yannick Fouassier, MMF
Φωτισμοί και Τεχνική Διευθύνση: Yannick Fouassier
Κοστούμια: MMF, Marisa Escaleira
Ήχος: Rui Antunes
Διεύθυνση Σκηνής: Ana Luísa Novais
Ειδικά σκηνικά αντικείμενα: Cláudio Silva
Ασκούμενη στη Σκηνογραφία: Emma Ait-Kaci
Καλλιτεχνικοί Σύμβουλοι: João Figueira, Martin Valdés-Stauber
Παραγωγή: P.OR.K.
Διανομή: Key Performance
Συμπαραγωγοί: Festival d’Avignon (Αβινιόν, Γαλλία), Berliner Festspiele (Βερολίνο, Γερμανία), International Summer Festival Kampnagel (Αμβούργο, Γερμανία), Culturgest – Lisboa (Λισαβόνα, Πορτογαλία), MC2: Maison de la Culture de Grenoble – Scène nationale (Γκρενόμπλ, Γαλλία), Le Quartz – Scène Nationale de Brest (Βρέστη, Γαλλία), La Comédie de Clermont-Ferrand scène nationale (Κλερμόν Φεραάν, Γαλλία), Maison de la danse, Lyon – Pôle européen de creation (Λυών, Γαλλία), La Villette – Paris (Παρίσι, Γαλλία), La Comédie de Genève & La Bâtie – Festival de Genève (Γενεύη, Ελβετία), Στέγη Ιδρύματος Ωνάση (Αθήνα, Ελλαδα), Teatro Municipal do Porto (Πόρτο, Πορτογαλία), Kunstenfestivaldesarts (Βρυξέλλες, Βέλγιο), PACT Zollverein (Έσεν, Γερμανία)
Υποστήριξη καλλιτεχνικής φιλοξενίας:O Espaço do Tempo, Alkantara, OPART, E.P.E./ESTÚDIOS VICTOR CÓRDON, Onassis AiR, MC2: Maison de la Culture de Grenoble – Scène nationale, International Summer Festival Kampnagel
Θεσμική υποστήριξη: Dançando com a Diferença
Ευχαριστίες: Carlos Duarte, Atelier MC2 Grenoble
Η δραματουργική έρευνα για το “NÔT” υποστηρίχθηκε από το Onassis AiR το 2025.