Για την παράσταση χορού «16 & 17» από το TAO Dance Theater, τη διάσημη ομάδα σύγχρονου χορού της Κίνας, που παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου.
Γράφει ο Νίκος Ξένιος
Είδα, στο Φεστιβάλ Αθηνών, το χορευτικό δίπτυχο «16 & 17» από το TAO Dance Theater, τη διάσημη ομάδα σύγχρονου χορού της Κίνας. Οι ιδρυτές της ομάδας Duan Ni, Tao Ye και Wang Hao (από τα αρχικά των δύο πρώτων προέρχεται και η ονομασία DNTY) παρουσιάζουν ένα μέρος από τη σειρά «Numerical Series» (Αριθμητικές Σειρές), που δημιουργήθηκαν από την ομάδα με βάση μια φιλοσοφία λιτότητας και καθαρής γραμμής του σώματος του χορευτή.
Η νεανική ομάδα του TAO Dance Theater έχει περιοδεύσει σε περισσότερες από 40 χώρες και στις πέντε ηπείρους, συμμετέχοντας σε πάνω από 100 διαφορετικά φεστιβάλ τέχνης. Το πιο ενδιαφέρον για μένα είναι πως η παράσταση αυτή περιφρονεί τους συμβολισμούς, αναδεικνύοντας το σώμα του χορευτή ως αυταξία και παράγοντας ένα ποιητικό αισθητικό αποτέλεσμα που υπνωτίζει και καθηλώνει.
Απόλυτος μινιμαλισμός
Σαν ένα σώμα, το σύνολο των 16 χορευτών ξεκινά το βάδισμα πάνω στη σκηνή επαναλαμβάνοντας το ίδιο μοτίβο εννέα βηματισμών, με κυματισμούς των γοφών και της σπονδυλικής στήλης που εκτελεί η εκπληκτικά ομοιογενής σειρά των χορευτών παράγοντας ένα tableau αξιοθαύμαστης αρμονίας, κινούμενη σπειροειδώς και αλλάζοντας τη δυναμική του χώρου με μικρές μετατροπές της κίνησης: η ροϊκότητα της σειράς των χορευτών είναι εμπνευσμένη από το ηλεκτρονικό παιχνίδι Snake και από τον παραδοσιακό «Χορό του Δράκου» των κινεζικών επαρχιών Zhanjiang και Guangdong, όπου τις ελικοειδείς κινήσεις του δράκου τις αναπαριστά μια ανθρώπινη αλυσίδα. Εντυπωσιακό είναι ότι στην κίνηση συμβάλλουν η χαλαρότητα των πλευρών, η λεκάνη, το μέτωπο, η μύτη, τα αυτιά και ακόμη και η κόμη, που ελεύθερη συνοδεύει τις κυκλικές στροφές του αυχένα. Η κάθε λεπτομέρεια είναι υπολογισμένη με απόλυτη πειθαρχία και μαθηματική ακρίβεια, ενώ η ομάδα είναι κυριολεκτικά «κουρδισμένη» στην ακριβή εκτέλεση μιας πολύ απαιτητικής χορογραφίας, στους ήχους της μινιμαλιστικής trance μουσικής του Xiao He και με ντιμάρισμα του φωτός.
Αυτά τα νέα παιδιά έχουν περάσει από μια διαδικασία αυστηρής πειθαρχίας και έχουν εθιστεί στην εξάντληση των ορίων τους, είναι αφοσιωμένα σε αυτό που κάνουν: μια «σειρά αριθμών» συνοψίζει μια κινησιολογική λογική που ως τελετουργία κορυφώνεται διαρκώς σε ένταση, ακριβώς λόγω της επανάληψης.
Το σύστημα κυκλικής κίνησης που κυριαρχεί αποβλέπει στη ρευστότητα του σώματος και υποστηρίζεται από τα ελεύθερα κοστούμια της Duan Ni στη βάση μιας μαύρης μονοχρωμίας. Στις αρχές που διέπουν το σύστημα των χορογράφων εντάσσεται η απλότητα και ακρίβεια των πολεμικών τεχνών, η ουδετερότητα του φύλου στην ερμηνεία απαλών κινήσεων από τους άνδρες και δυναμικών κινήσεων από τις γυναίκες, η εστίαση στον εσωτερικό κόσμο του ερμηνευτή (δεν υπάρχουν καθρέφτες στις σχολές τους) και η ενότητα νου και σύμπαντος: «Η επανάληψη», λέει ο Tao Ye, «όχι μόνο χαρίζει εμπειρία, αλλά και καταργεί τη διάκριση μεταξύ αρχής και τέλους· αναιρεί την απολυτότητα στις τοποθετήσεις και φέρνει το άτομο αντιμέτωπο με τον φόβο του θανάτου».
Τραγούδι χωρίς μουσική
Στο δεύτερο μέρος του διπτύχου προστίθεται ακόμη ένας, κι έτσι 17 χορευτές βρίσκονται ξαπλωμένοι ανάσκελα στο έδαφος τραγουδώντας μια βουδιστική προσευχή. Αίφνης τα σώματά τους εκρήγνυνται ένα-ένα και αλλάζουν θέση στον χώρο με κρότο και ακρίβεια μετρονόμου. Παραμένουν κυριολεκτικά ακίνητοι, χωρίς ανάσα, από την κορφή ως τα νύχια των ποδιών, μέχρι τη στιγμή της αιφνίδιας μετακίνησης. Το «17» δημιουργεί αίσθηση αντιδιαμετρικά αντίθετη από το «16», καθώς εδώ η κυκλική κίνηση «ακουμπά» στο έδαφος και οι σιωπές/ακινησίες είναι περισσότερες από τις φωνές/κινήσεις. Η μουσική επένδυση έχει αντικατασταθεί με ζωντανά φωνητικά και φυσικούς ήχους των χορευτών, παράγοντας επί σκηνής ένα κινητό ηχοσύστημα. Ορμώμενα από κατάσταση «παγωμένης» αδράνειας τα σώματα εκτελούν ομαλές μεταβάσεις και περιστροφές, ενώ διατηρούν τη ροή τους: όπως στο τάι-τσι και στη γιόγκα, το κορμί του χορευτή γίνεται μέσον γνώσης, ευεξίας και αυτοπραγμάτωσης. Σταδιακά παράγονται σχηματισμοί απρόβλεπτοι και δήθεν τυχαίοι που, βεβαίως, προκύπτουν από μιαν επίπονη μελέτη σύγχρονου χορού (κυβιστήσεις, ανάποδες κυβιστήσεις και απόλυτες στηρίξεις) που διακρίνεται για τη συνοχή και την πρωτοτυπία της.
Ένας-ένας, ανά ζεύγη ή ανά μικρές ομάδες, οι χορευτές συναντώνται, απωθούνται και μετακυλίονται στον χώρο δημιουργώντας διαρκώς νέους, υβριδικούς σχηματισμούς ακινησίας με ακρίβεια ωρολογιακή. Έτσι, από tableaux vivant σε ορμητική κίνηση και πάλι σε tableaux vivant, ο θεατής βιώνει σαν μια ρυθμική συμφωνία την αντίθεση ανάμεσα στον ήχο των φωνών, τις κραυγές και τον κρότο του σώματος. Αυτά τα νέα παιδιά έχουν περάσει από μια διαδικασία αυστηρής πειθαρχίας και έχουν εθιστεί στην εξάντληση των ορίων τους, είναι αφοσιωμένα σε αυτό που κάνουν: μια «σειρά αριθμών» συνοψίζει μια κινησιολογική λογική που ως τελετουργία κορυφώνεται διαρκώς σε ένταση, ακριβώς λόγω της επανάληψης. Η παράσταση διευρύνεται αισθητικά σε κάτι πολύ πιο σύνθετο: με την ερασιτεχνική ματιά ενός δυτικού διακρίνω (χωρίς, βεβαίως, να κατανοώ) μιαν ανάσα Ζεν διαλογισμού που διαπνέει το στήσιμο των σωμάτων.
Οι χορογράφοι και ο συνθέτης
Ο Tao Ye γεννήθηκε στο Chongqing και φοίτησε στη σχολή Chongqing της Κίνας. Στα είκοσι τρία του ίδρυσε την ομάδα TAO Dance Theater. Αφού χόρεψε με το Συγκρότημα Τραγουδιού και Χορού του Στρατού της Σαγκάης, εντάχθηκε στο Shanghai Jin Xing Dance Theater και αργότερα συνεργάστηκε με την Modern Dance Company του Πεκίνου (BMDC). Στη χορογραφική του δουλειά εντάσσονται τα «Numerical Series» (Αριθμητικές Σειρές) – Weight x 3, 2, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13 και 14· τα «Non-numerical Series» (Μη Αριθμητικές Σειρές) – Contrast· και η σειρά «Arts Live» – 12 Hours και Infinite Walking. Παρουσίασε έργο του στο φεστιβάλ Lincoln Center της Νέας Υόρκης και ανακηρύχθηκε «New Wave Associate» του Sadler’s Wells το 2011-2013. Συνεργάστηκε με τον ιάπωνα σχεδιαστή μόδας Yohji Yamamoto και πρωταγωνίστησε στην ταινία «Blue Sky Bones», σε σκηνοθεσία του Cui Jian.
Το 2023, το TAO Dance Theater —το οποίο είναι «αφοσιωμένο στην απλοποίηση της πολυπλοκότητας σε μιαν αισθητική "καθαρού χορού"»— απέσπασε τον Αργυρό Λέοντα Χορού στη Μπιενάλε της Βενετίας.
Η Duan Ni γεννήθηκε στο Xi'an της επαρχίας Shaanxi και εκπαιδεύτηκε στη Σχολή Καλών Τεχνών του Shaanxi καθώς και στο Τμήμα Σύγχρονου Χορού Guangdong της Ακαδημίας Χορού του Πεκίνου —ένα πρόγραμμα που ιδρύθηκε από τη Yang Meiqi. Κατά τη διάρκεια των σπουδών της, έλαβε την υποτροφία ACC και συμμετείχε στο American Dance Festival. Υπήρξε η πρώτη που δίδαξε συστηματικά την «τεχνική release» στην Κίνα, ενώ οι πρωτοποριακές διδακτικές της προσεγγίσεις ανέτρεψαν τις καθιερωμένες αντιλήψεις των Κινέζων χορευτών σχετικά με την κίνηση του σώματος. Έχει εργαστεί ως χορεύτρια με το Jin Xing Dance Theatre στη Σαγκάη, την Akram Khan Company στο Λονδίνο και το Shen Wei Dance Arts στη Νέα Υόρκη. Το 2008 έγινε ιδρυτικό μέλος (χορεύτρια) και καλλιτεχνική διευθύντρια του TAO Dance Theater. Έχει εμφανιστεί τρεις φορές —με διαφορετικά χορευτικά συγκροτήματα— στο Lincoln Center της Νέας Υόρκης, ενώ έχει επαινεθεί τρεις φορές από τους New York Times.
Ο He Tongjian, γνωστός και ως Xiao He (1918 –2010), ήταν κινέζος συνθέτης από το Shangrao της επαρχίας Jiangxi και τιμήθηκε με το πρώτο βραβείο «Golden Bell» της κινεζικής μουσικής. Το 1954 συνέθεσε τον εθνικό ύμνο για την ανεξαρτησία της Γουϊνέας-Μπισάου.
Το 2021, το TAO Dance Theater ίδρυσε τα παράλληλα καλλιτεχνικά-εμπορικά σχήματα DNTY και TAO STUDIO. Το 2023, το TAO Dance Theater —το οποίο είναι «αφοσιωμένο στην απλοποίηση της πολυπλοκότητας σε μιαν αισθητική "καθαρού χορού"»— απέσπασε τον Αργυρό Λέοντα Χορού στη Μπιενάλε της Βενετίας. Το 2024 περιέλαβε μια δεύτερη ομάδα χορευτών με την ονομασία TAO Dance Theater 2, με motto το «Χορεύοντας για τον εαυτό σου» (Dancing For Yourself). Οι χορευτές του δεν περιορίζονται από κριτήρια επαγγέλματος, ηλικίας ή εθνικότητας.
*Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός, συγγραφέας και κριτικός θεάτρου και χορού.
