alt

1917 - Ο αντίκτυπος της Οκτωβριανής επανάστασης σε πέντε λογοτεχνικά βιβλία.

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

Πολλά τα πονήματα που συνόδευσαν ή/και προκάλεσαν τις συζητήσεις σχετικά με το νόημα και την κληρονομιά της Ρωσικής Επανάστασης, με αφορμή τα εκατό χρόνια από το ξέσπασμά της. Πολλά και τα λογοτεχνήματα που κυκλοφόρησαν προσφάτως όπου άλλοτε η επανάσταση πρωταγωνιστεί και άλλοτε υπάρχει στο φόντο για να εκτυλιχθεί μια πλοκή. Ευφρόσυνα, και με απόσταση ασφαλείας, μπορούμε να απολαύσουμε ορισμένα τέτοια λογοτεχνήματα. Τα υπογράφουν ένας Ρώσος (Μπλοκ), ένας Σουηδός (Σέβε), μια Ιταλίδα (Βιτάλε), ένας Ισπανός (Σεμπρούν) και ένας Κουβανός (Παδούρα), κάτι που λέει πολλά για το πόσο κοσμοϊστορικό ήταν αυτό το γεγονός του 1917.

altΗ ποιητική σύνθεση Δώδεκα του Αλέξανδρου Μπλοκ (εκδ. Γκοβόστης), τη μετάφραση της οποίας υπογράφει ο έμπειρος ποιητής Γιώργος Μπλάνας, είναι ένα από τα πρώτα παλλόμενα έργα που γράφτηκαν στον αχό της επανάστασης, μόλις δύο μήνες από τον Οκτώβρη. Σύνθεση και κολάζ, με το ένα πόδι στην παράδοση και το άλλο στην πρωτοπορία, με λυρικές εκλάμψεις και κινηματογραφικό μοντάζ, προκάλεσε και ενθουσίασε και δίχασε, όπως άλλωστε συμβαίνει με κάθε εμπρηστικό έργο που εντέλει θα γίνει κλασικό. «Ο άνεμος παλαβώνει», ξεσπάει συγκροτημένα ο ποιητής, «Μια χαϊδεύει μια δαγκώνει. / Σηκώνει φούστες και παλτά / θερίζει τους διαβάτες σαν σπαρτά. / Πιάνει, σκίζει το τεράστιο πανό / “Όλη η εξουσία στην Συντακτική!” / Σκορπίζουν τα λόγια από δω κι από κει». Πολύ σωστά, και αφού οι δεκαετίες και ο χρόνος εντέλει αποφαίνονται, ο Μπλάνας σημειώνει ότι «το ποίημα καθεαυτό δεν είναι παρά όλα αυτά που έδωσε και δίνει, οι ενέργειές του ενώπιον του αναγνώστη».

altΔύο πεζογραφήματα αντλούν την έμπνευσή τους από τη μεγαλειώδη, ταραχώδη, ιλιγγιώδη προσωπικότητα και ζωή του Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκι: η μυθιστορηματική βιογραφία Φλέγομαι (εκδ. Μεταίχμιο) του Σουηδού Τούρμπγιερν Σέβε (Κιρούνα, 1941), μεταφρασμένη ανεπίληπτα από τον παλαίμαχο Γρηγόρη Κονδύλη, 589 σελίδες που μας εξοικειώνουν με επεισόδια, περιστατικά, συγκρούσεις, τεκταινόμενα εκείνων των τόσο ανήσυχων καιρών. Από το βιβλίο του Σέβε παρελαύνουν εμβληματικές μορφές της εποχής, όπως ο Μπλοκ των Δώδεκα, αλλά και ο Γεσένιν, ο Γκόρκι, ο Λουνατσάρσκι, ο Μέγιερχολντ, ο Μαντελστάμ. Η αφήγηση, πρωτοπρόσωπη, μιλάει ο ίδιος ο Μαγιακόφσκι, εκκινεί από τις 26 Μαρτίου του 1930 και τελειώνει στις 14 Απριλίου του ίδιου έτους, με τη σφαίρα στην καρδιά του ποιητή. «Ένας άνθρωπος ελεύθερος δεν μπαίνει ποτέ στον μηχανισμό» λέει ο Μαγιακόφσκι μέσω του Σέβε. «Κι εφόσον τα μέλη του μηχανισμού έχουν τη μεγάλη πλειοψηφία, η πρωτοβουλία, οι ιδέες και η ενέργεια των ελεύθερων ανθρώπων αποτελούν εξωτερική απειλή. Κι έτσι οι άνθρωποι του μηχανισμού και οι ελεύθεροι άνθρωποι αιωνίως θα βλέπουν ο ένας τον άλλον ως εχθρό».

altΑπό εκεί όπου τελειώνει το βιβλίο του Σουηδού αρχίζει αυτό της Ιταλίδας. Με τίτλο Ο μακαρίτης σιχαινόταν το κουτσομπολιό (μτφρ. Έφη Καλλιφατίδη, εκδ. Καστανιώτης), η Σερένα Βιτάλε (Πρίντιζι, 1945) επιχειρεί μια μυθιστορηματική αλλά πολύπλευρα τεκμηριωμένη εξέταση των τελευταίων ημερών και της αυτοκτονίας του ποιητή. Στο βιβλίο της αφθονούν οι φωτογραφίες, τα ντοκουμέντα, τα στοιχεία, οι μαρτυρίες. Βρίσκουμε ακόμα σκίτσα, χειρόγραφα, και πολλά ποιήματα του Μαγιακόφσκι, μεταφρασμένα εδώ από τον Αλέξη Πάρνη. Το βιβλίο διαβάζεται τόσο σαν πολιτικό θρίλερ όσο και σαν μια περιπετειώδης περιδιάβαση στους λαβυρίνθους του μηχανισμού που γέννησε η κομματική ηγεσία μετά τον Οκτώβρη. Και στις δύο περιπτώσεις: απνευστί, χάρη και στη μεταφρασική εργασία της Καλλιφατίδη. «Από τότε που κάποιος τρελός τού επιτέθηκε στο δρόμο, ο Μαγιακόφσκι κουβαλούσε πάνω του, εκτός από μια σιδερογροθιά, κι ένα πιστόλι. Είχε πάνω από ένα. Αγαπούσε τα όπλα, έκανε συλλογή, την επεδείκνυε περήφανος στους σημαντικούς καλεσμένους του (ο Ντιέγκο Ριβέρα θυμάται ότι, μεταξύ άλλων, είχε δει και τρία πιστόλια Μπαγιάρντ στο δωμάτιο της παρόδου Λουμπιάνσκι, κατά την παραμονή του στη Μόσχα το ’27), εξασκούνταν στη σκοποβολή όταν παραθέριζε στο Πούσκινο».

altΑπό την ποίηση στην πολιτική: εκεί μας μεταφέρουν δύο φιλόδοξα και συγκλονιστικά μυθιστορήματα που εμπνέονται από την προσωπικότητα του Λέοντα Τρότσκι, αλλά εστιάζουν κυρίως σε αυτήν του δολοφόνου του και, κυρίως, στα πολιτικά παιχνίδια εξουσίας και στις ολέθριες, πολλές φορές, ψυχικές και διανοητικές επιπτώσεις τους. Το πρώτο, Ο δεύτερος θάνατος του Ραμόν Μερκαντέρ (εκδ. Θεμέλιο) είναι το δημοφιλέστερο –και το καλύτερο– έργο του Ισπανού Χόρχε Σεμπρούν (1923-2011), περίτεχνα και περίπλοκα γραμμένο ανάμεσα στα 1967 και 1968, ενώ εκδόθηκε το 1969, αποτελεί μια τρομερά επίμοχθη προσπάθεια του Σεμπρούν, που υπήρξε επαναστάτης και κομμουνιστής, να αναλύσει τα όσα διαδραματίζονται στο μυαλό του Μερκαντέρ. Στην προσπάθειά του αυτή, ο Σεμπρούν χρησιμοποιεί μοτίβα και τρόπους του Μαρσέλ Προυστ καθώς και πολλές κατακτήσεις της πρωτοποριακής και πειραματικής γραφής. Άριστα μετέφρασε το βιβλίο, το οποίο επανεκδόθηκε και κυκλοφορεί ύστερα από δεκαετίες απουσίας, ο θρυλικός Άρης Αλεξάνδρου.

altΟ Κουβανός Λεονάρδο Παδούρα (Αβάνα, 1955) υιοθετεί περισσότερο συμβατικούς τρόπους στη δική του απόπειρα να ξεψαχνίσει γεγονότα και να εξιχνιάσει προσωπικότητες. Στο ογκώδες μυθιστόρημά του Ο άνθρωπος που αγαπούσε τα σκυλιά (μτφρ. Κώστας Αθανασίου, εκδ. Καστανιώτης), τα ταξίδια στον χρόνο και στο χώρο είναι πολλά: από τη δεκαετία του 1930 και τον Ισπανικό Εμφύλιο, μεταφερόμαστε στο 1977 και στην Κούβα, μέσα από μετατοπίσεις στη Μόσχα και στο Μεξικό. Με τη θαυμαστή αφηγηματική ευχέρεια, γνώρισμα σχεδόν όλων των ισπανόφωνων δημιουργών, ο Παδούρα παρασύρει τον αναγνώστη στις σκοτεινές κάμαρες της ραδιουργίας αλλά και στα δειλινά και τις ακρογιαλιές μιας σχετικά ανέμελης καθημερινότητας. Αυτή τη χορογραφία του χρόνου την καθιστά σαφή ο Παδούρα όταν μας μιλάει για τους ωριαίους κύκλους και για το πώς «στα λίγα μέτρα από κει που τώρα είναι σήμερα μπορείς να γυρίσεις στο χτες ή να πηδήξεις στο αύριο». Το ότι το μυθιστόρημα μπορεί να διαβαστεί σαν αστυνομικό αφήγημα ήδη το υπαινίσσεται ο τίτλος του που αποτελεί και τίτλο ενός παλαιού, μισοξεχασμένου διηγήματος του μαιτρ του νουάρ Ρέιμοντ Τσάντλερ. Μια ωραία έκπληξη αναμένει τον αναγνώστη στη σελίδα 662, όπου ο Ραμπόν βάζει στο πικάπ «με τον ήχο σε πολύ χαμηλή ένταση, έναν δίσκο με ελληνικά τραγούδια με τον οποίο είχε ενθουσιαστεί».

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.

 

 

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

Για το μυθιστόρημα της Μαρέντε ντε Μόορ (Marente de Moor) «Η Ολλανδή παρθένος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν σε μετάφραση του Γιάννη Ιωαννίδη. Το μυθιστόρημα έχει βραβευτεί στην Ολλανδία με το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014.

Της Χριστίνας ...

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

Για το μυθιστόρημα του Γιόν Φόσε [Jon Fosse] «Το άλλο όνομα – Επταλογία I-II» (μτφρ. Σωτήρης Σουλιώτης, εκδ. Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Υπήρξα από εκείνους τους τυχερούς που είδαν το έργο του Γιόν Φόσε «Κάποιος θα έρθει» που ανέβηκε τον Σεπτέμβριο...

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας  – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

Σκέψεις, ερωτήματα και διαπιστώσεις με αφορμή το μυθιστόρημα «Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (William H. Gass), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση Γιώργου Κυριαζή. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Ο Fredric Jameson στο βιβλίο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Σε συνέντευξή του στο Revistascena, ο Νορβηγός δραματουργός Jon Fosse μίλησε για την πολυετή πορεία του στον χώρο του θεάτρου. Τα πρώτα δύο μέρη της γνωστής επταλογίας του «Το άλλο όνομα» κυκλοφόρησαν πρόσφατα από τις εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Σωτήρη Σουλιώτη.

Επιμέλεια: ...

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Σκέψεις του γνωστού συγγραφέα σχετικά με την ανυποληψία της νεοελληνικής πεζογραφίας στο ελληνικό κοινό. Στην κεντρική εικόνα, τμήμα από το έργο «Portrait of George Dyer in a Mirror» (1968), του Φράνσις Μπέικον.

Του Αλέξη Πανσέληνου

Έγινε πρόσφατα μεγά...

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν τον δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, σκηνοθέτης Παναγιώτης Εξαρχέας απαντά σε 20 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ