alt

1917 - Ο αντίκτυπος της Οκτωβριανής επανάστασης σε πέντε λογοτεχνικά βιβλία.

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

Πολλά τα πονήματα που συνόδευσαν ή/και προκάλεσαν τις συζητήσεις σχετικά με το νόημα και την κληρονομιά της Ρωσικής Επανάστασης, με αφορμή τα εκατό χρόνια από το ξέσπασμά της. Πολλά και τα λογοτεχνήματα που κυκλοφόρησαν προσφάτως όπου άλλοτε η επανάσταση πρωταγωνιστεί και άλλοτε υπάρχει στο φόντο για να εκτυλιχθεί μια πλοκή. Ευφρόσυνα, και με απόσταση ασφαλείας, μπορούμε να απολαύσουμε ορισμένα τέτοια λογοτεχνήματα. Τα υπογράφουν ένας Ρώσος (Μπλοκ), ένας Σουηδός (Σέβε), μια Ιταλίδα (Βιτάλε), ένας Ισπανός (Σεμπρούν) και ένας Κουβανός (Παδούρα), κάτι που λέει πολλά για το πόσο κοσμοϊστορικό ήταν αυτό το γεγονός του 1917.

altΗ ποιητική σύνθεση Δώδεκα του Αλέξανδρου Μπλοκ (εκδ. Γκοβόστης), τη μετάφραση της οποίας υπογράφει ο έμπειρος ποιητής Γιώργος Μπλάνας, είναι ένα από τα πρώτα παλλόμενα έργα που γράφτηκαν στον αχό της επανάστασης, μόλις δύο μήνες από τον Οκτώβρη. Σύνθεση και κολάζ, με το ένα πόδι στην παράδοση και το άλλο στην πρωτοπορία, με λυρικές εκλάμψεις και κινηματογραφικό μοντάζ, προκάλεσε και ενθουσίασε και δίχασε, όπως άλλωστε συμβαίνει με κάθε εμπρηστικό έργο που εντέλει θα γίνει κλασικό. «Ο άνεμος παλαβώνει», ξεσπάει συγκροτημένα ο ποιητής, «Μια χαϊδεύει μια δαγκώνει. / Σηκώνει φούστες και παλτά / θερίζει τους διαβάτες σαν σπαρτά. / Πιάνει, σκίζει το τεράστιο πανό / “Όλη η εξουσία στην Συντακτική!” / Σκορπίζουν τα λόγια από δω κι από κει». Πολύ σωστά, και αφού οι δεκαετίες και ο χρόνος εντέλει αποφαίνονται, ο Μπλάνας σημειώνει ότι «το ποίημα καθεαυτό δεν είναι παρά όλα αυτά που έδωσε και δίνει, οι ενέργειές του ενώπιον του αναγνώστη».

altΔύο πεζογραφήματα αντλούν την έμπνευσή τους από τη μεγαλειώδη, ταραχώδη, ιλιγγιώδη προσωπικότητα και ζωή του Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκι: η μυθιστορηματική βιογραφία Φλέγομαι (εκδ. Μεταίχμιο) του Σουηδού Τούρμπγιερν Σέβε (Κιρούνα, 1941), μεταφρασμένη ανεπίληπτα από τον παλαίμαχο Γρηγόρη Κονδύλη, 589 σελίδες που μας εξοικειώνουν με επεισόδια, περιστατικά, συγκρούσεις, τεκταινόμενα εκείνων των τόσο ανήσυχων καιρών. Από το βιβλίο του Σέβε παρελαύνουν εμβληματικές μορφές της εποχής, όπως ο Μπλοκ των Δώδεκα, αλλά και ο Γεσένιν, ο Γκόρκι, ο Λουνατσάρσκι, ο Μέγιερχολντ, ο Μαντελστάμ. Η αφήγηση, πρωτοπρόσωπη, μιλάει ο ίδιος ο Μαγιακόφσκι, εκκινεί από τις 26 Μαρτίου του 1930 και τελειώνει στις 14 Απριλίου του ίδιου έτους, με τη σφαίρα στην καρδιά του ποιητή. «Ένας άνθρωπος ελεύθερος δεν μπαίνει ποτέ στον μηχανισμό» λέει ο Μαγιακόφσκι μέσω του Σέβε. «Κι εφόσον τα μέλη του μηχανισμού έχουν τη μεγάλη πλειοψηφία, η πρωτοβουλία, οι ιδέες και η ενέργεια των ελεύθερων ανθρώπων αποτελούν εξωτερική απειλή. Κι έτσι οι άνθρωποι του μηχανισμού και οι ελεύθεροι άνθρωποι αιωνίως θα βλέπουν ο ένας τον άλλον ως εχθρό».

altΑπό εκεί όπου τελειώνει το βιβλίο του Σουηδού αρχίζει αυτό της Ιταλίδας. Με τίτλο Ο μακαρίτης σιχαινόταν το κουτσομπολιό (μτφρ. Έφη Καλλιφατίδη, εκδ. Καστανιώτης), η Σερένα Βιτάλε (Πρίντιζι, 1945) επιχειρεί μια μυθιστορηματική αλλά πολύπλευρα τεκμηριωμένη εξέταση των τελευταίων ημερών και της αυτοκτονίας του ποιητή. Στο βιβλίο της αφθονούν οι φωτογραφίες, τα ντοκουμέντα, τα στοιχεία, οι μαρτυρίες. Βρίσκουμε ακόμα σκίτσα, χειρόγραφα, και πολλά ποιήματα του Μαγιακόφσκι, μεταφρασμένα εδώ από τον Αλέξη Πάρνη. Το βιβλίο διαβάζεται τόσο σαν πολιτικό θρίλερ όσο και σαν μια περιπετειώδης περιδιάβαση στους λαβυρίνθους του μηχανισμού που γέννησε η κομματική ηγεσία μετά τον Οκτώβρη. Και στις δύο περιπτώσεις: απνευστί, χάρη και στη μεταφρασική εργασία της Καλλιφατίδη. «Από τότε που κάποιος τρελός τού επιτέθηκε στο δρόμο, ο Μαγιακόφσκι κουβαλούσε πάνω του, εκτός από μια σιδερογροθιά, κι ένα πιστόλι. Είχε πάνω από ένα. Αγαπούσε τα όπλα, έκανε συλλογή, την επεδείκνυε περήφανος στους σημαντικούς καλεσμένους του (ο Ντιέγκο Ριβέρα θυμάται ότι, μεταξύ άλλων, είχε δει και τρία πιστόλια Μπαγιάρντ στο δωμάτιο της παρόδου Λουμπιάνσκι, κατά την παραμονή του στη Μόσχα το ’27), εξασκούνταν στη σκοποβολή όταν παραθέριζε στο Πούσκινο».

altΑπό την ποίηση στην πολιτική: εκεί μας μεταφέρουν δύο φιλόδοξα και συγκλονιστικά μυθιστορήματα που εμπνέονται από την προσωπικότητα του Λέοντα Τρότσκι, αλλά εστιάζουν κυρίως σε αυτήν του δολοφόνου του και, κυρίως, στα πολιτικά παιχνίδια εξουσίας και στις ολέθριες, πολλές φορές, ψυχικές και διανοητικές επιπτώσεις τους. Το πρώτο, Ο δεύτερος θάνατος του Ραμόν Μερκαντέρ (εκδ. Θεμέλιο) είναι το δημοφιλέστερο –και το καλύτερο– έργο του Ισπανού Χόρχε Σεμπρούν (1923-2011), περίτεχνα και περίπλοκα γραμμένο ανάμεσα στα 1967 και 1968, ενώ εκδόθηκε το 1969, αποτελεί μια τρομερά επίμοχθη προσπάθεια του Σεμπρούν, που υπήρξε επαναστάτης και κομμουνιστής, να αναλύσει τα όσα διαδραματίζονται στο μυαλό του Μερκαντέρ. Στην προσπάθειά του αυτή, ο Σεμπρούν χρησιμοποιεί μοτίβα και τρόπους του Μαρσέλ Προυστ καθώς και πολλές κατακτήσεις της πρωτοποριακής και πειραματικής γραφής. Άριστα μετέφρασε το βιβλίο, το οποίο επανεκδόθηκε και κυκλοφορεί ύστερα από δεκαετίες απουσίας, ο θρυλικός Άρης Αλεξάνδρου.

altΟ Κουβανός Λεονάρδο Παδούρα (Αβάνα, 1955) υιοθετεί περισσότερο συμβατικούς τρόπους στη δική του απόπειρα να ξεψαχνίσει γεγονότα και να εξιχνιάσει προσωπικότητες. Στο ογκώδες μυθιστόρημά του Ο άνθρωπος που αγαπούσε τα σκυλιά (μτφρ. Κώστας Αθανασίου, εκδ. Καστανιώτης), τα ταξίδια στον χρόνο και στο χώρο είναι πολλά: από τη δεκαετία του 1930 και τον Ισπανικό Εμφύλιο, μεταφερόμαστε στο 1977 και στην Κούβα, μέσα από μετατοπίσεις στη Μόσχα και στο Μεξικό. Με τη θαυμαστή αφηγηματική ευχέρεια, γνώρισμα σχεδόν όλων των ισπανόφωνων δημιουργών, ο Παδούρα παρασύρει τον αναγνώστη στις σκοτεινές κάμαρες της ραδιουργίας αλλά και στα δειλινά και τις ακρογιαλιές μιας σχετικά ανέμελης καθημερινότητας. Αυτή τη χορογραφία του χρόνου την καθιστά σαφή ο Παδούρα όταν μας μιλάει για τους ωριαίους κύκλους και για το πώς «στα λίγα μέτρα από κει που τώρα είναι σήμερα μπορείς να γυρίσεις στο χτες ή να πηδήξεις στο αύριο». Το ότι το μυθιστόρημα μπορεί να διαβαστεί σαν αστυνομικό αφήγημα ήδη το υπαινίσσεται ο τίτλος του που αποτελεί και τίτλο ενός παλαιού, μισοξεχασμένου διηγήματος του μαιτρ του νουάρ Ρέιμοντ Τσάντλερ. Μια ωραία έκπληξη αναμένει τον αναγνώστη στη σελίδα 662, όπου ο Ραμπόν βάζει στο πικάπ «με τον ήχο σε πολύ χαμηλή ένταση, έναν δίσκο με ελληνικά τραγούδια με τον οποίο είχε ενθουσιαστεί».

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.

 

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Neverhome, του Λερντ Χαντ - Μια ιστορία του Αμερικανικού Εμφυλίου

Neverhome, του Λερντ Χαντ - Μια ιστορία του Αμερικανικού Εμφυλίου

Για το μυθιστόρημα του Laird Hunt «Neverhome» (μτφρ. Χρήστος Οικονόμου, εκδ. Πόλις). Φωτογραφία: Η Φράνσις Κλέιτον κατά τη διάρκεια του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου. © Library of Congress.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Ποιος είπε...

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Για τη συλλογή διηγημάτων της María Fernanda Ampuero «Κοκορομαχία» (μτφρ. Ιφιγένεια Ντούμη, εκδ. Σκαρίφημα). Φωτογραφία: Rinaldo Wurglitsch, σε ανάρτηση του Borgen Project για το Human Trafficking στο Εκουαδόρ.

Του Διονύση Μαρίνου

Σ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ