Άγνωστες πτυχές της Ιστορίας, απλοί άνθρωποι, λοξές αφηγήσεις: Οκτώ ελληνικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Oκτώ μυθιστορήματα από Έλληνες συγγραφείς που κυκλοφόρησαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν.

Ο γάτος Πετεφρής (εκδ. Καστανιώτη) του Τάκη Καμπύλη

«Θέλω να είμαι άρχοντας φορώντας τα κουρέλια μου». «Παρασύρθηκα, αρχίζω να πιστεύω ότι το Αιγαίο απελευθερώνει ένστικτα». «Ο Πετεφρής τρελάθηκε! Είχα διαβάσει ότι η τρέλα είναι ανθρώπινη αρρώστια, αλλά ήμουν βέβαιος ότι το γατί είχε σαλέψει».

Εξομολογητικός τόνος, μέσω της μιμήσεως της ημερολογιακής γραφής, φαντασία, διακειμενικότητα: αυτά είναι κάποια χαρακτηριστικά του σχετικά σύντομου, αλλά σύνθετου μυθιστορήματος του Τάκη Καμπύλη για έναν πόλεμο «χωρίς κήρυξη και χωρίς τέλος».

Έλληνες, Νορβηγοί και Τούρκοι συναντιούνται σε ένα νησί, εκεί όπου ο Καμπύλης συνομιλεί με τον Καρλ Ούβε Κνάουσγκορντ.

Η πικρή αλήθεια (εκδ. Κέδρος) του Δημήτρη Σωτάκη

Οι οικογενειακές διακοπές μπορούν κάλλιστα να μετατραπούν σε εφιάλτη – για κάποιους, ίσως να ταυτίζονται εξαρχής αυτά τα δυο. Η συγκεκριμένη θεματική βρίσκεται στην καρδιά του νέου βιβλίου του Σωτάκη.

Ο Πο Λέντις, φτασμένος συγγραφέας, η Μαρία, εργαζόμενη αλλά αφοσιωμένη μητέρα, και τα δυο τους παιδιά καταφτάνουν σε ένα ξενοδοχείο μεταξύ βουνού και θάλασσας για να περάσουν το καλοκαίρι τους. Παρότι είναι συχνοί θαμώνες, κανείς δεν τους αναγνωρίζει και η αλλόκοτη συμπεριφορά των ανθρώπων που συναντούν ξεκινά να διαταράσσει τις σχέσεις τους. Το πιο εξωφρενικό, όμως, είναι πως η κατάσταση στην οποία έχουν παγιδευτεί φαίνεται να σχετίζεται με το τελευταίο μυθιστόρημα του Λέντις, στο οποίο συμβαίνει το ακριβώς ανάποδο: οι χαρακτήρες του έργου αναγνωρίζονται από τους πάντες.

Οι δυο αφηγήσεις –πρωταρχική κι εγκιβωτισμένη– εναλλάσσονται μεταξύ τους καθώς ο παραλογισμός εντείνεται.

Η τελευταία πλεκτάνη (εκδ. Νεφέλη) του Μιχάλη Μιχαηλίδη

Να και ένα μυθιστορηματικό πανόραμα που αφορά στην ελληνική ιστορία μονάχα με «λοξό» τρόπο, και επικεντρώνεται στη Ρωσία της περιόδου 1903-1953 και τη μετάβασή της από τσαρική σε «κόκκινη» και σε σταλινική. 

Με πρωταγωνιστή τον γιατρό Ροντιόν Αντόνοβιτς Σαβίριν, το ογκώδες μυθιστόρημα του Μιχάλη Μιχαηλίδη, ερχόμενο δέκα σχεδόν χρόνια μετά από την έκδοση του αμέσως προηγούμενού του, φωτίζει περισσότερο ή λιγότερο σκοτεινές πτυχές της ρωσικής ιστορίας, όπως για παράδειγμα τη λεγόμενη «συνωμοσία των γιατρών» -στην οποία αναφέρεται ο τίτλος του βιβλίου- και τη σύνδεσή της με τον αντισημιτισμό.

Αμνοί και λέοντες (εκδ. Τόπος) του Γιάννη Μόσχου 

Η Ιστορία είναι γεμάτη με «αμνούς» και «λέοντες», φορώντας στους ανθρώπους, ιδίως στα δημόσια πρόσωπα και στους πρωταγωνιστές της, προβιές και λεοντές. Τι γίνεται, όμως, με τους κοινούς θνητούς, τους ξεχασμένους, οι ζωές των οποίων διαμορφώθηκαν από τις μεγάλες εξελίξεις;

Ερευνώντας την περίοδο του μεσοπολέμου στη Θεσσαλία, το μυθιστόρημα του Γιάννη Μόσχου τοποθετεί στο επίκεντρο ληστές, κυνηγούς κεφαλών, τσελιγκάτα, ανθρώπους που δεν μνημονεύονται στην Ιστορία και που σ' αυτή τη μυθοπλασία παίρνουν τον λόγο.

Η κατακόμβη των Αγίων Αγνώστων (Κάπα εκδοτική) του Στρατή Πασχάλη

Ένα ταξίδι από τον Α’ Παγκόσμιο και την Οκτωβριανή Επανάσταση ως την Κατοχή και τον Ψυχρό Πόλεμο, με όχημα τη μυθοπλασία και το μυστήριο: ποιοι είναι, άραγε, οι Άγιοι Άγνωστοι, τα ιερά πρόσωπα που εμφανίζονται σε ένα εικόνισμα της ιστορίας… χωρίς πρόσωπο;

Πειραματικό, με υφολογική ποικιλία -πεζό ποίημα, καθαρεύουσα και αυτόματη γραφή συνδυάζονται- και ενδιαφέροντες χαρακτήρες, το μυθιστόρημα τουποιητή και μεταφραστή Στρατή Πασχάλη μιλά για τη μνήμη και την αποσιώπηση, συνθέτοντας ένα ιστορικό παλίμψηστο.

Έντιμος εμπορία (εκδ. Πατάκη) της Μαίρης Σιάνη-Ντέιβις

Μυθιστόρημα-ποταμός για ένα κλασικό θέμα στα καθ’ ημάς, την «αγία ελληνική οικογένεια». Τρία αδέρφια φτάνουν στην πρωτεύουσα με στόχο μια καλύτερη ζωή και τον πετυχαίνουν, αποκτώντας περιουσία και οικογένεια μετά τον Εμφύλιο. Όμως, οι ιστορίες μέσα στην Ιστορία και τα μυστικά κάτω από την επιφάνεια ξεγυμνώνουν αργά ή γρήγορα τους ήρωες.

Κατοχή, ανακρίσεις ανταρτών, αναμνήσεις καταστροφών («(…) όταν έχεις δει τη Σμύρνη να καίγεται, δεν φοβάσαι ούτε φίδια ούτε φτώχεια ούτε κακομοιριά ούτε αδικία, τίποτα δε σε τρομάζει»), εσωτερική μετανάστευση, προσευχές, αμαρτίαι γονέων, προικοδοσίες, καταστήματα νεωτερισμών, εκβιασμοί, η δολοφονία του Λαμπράκη, ο Παπανδρέου, η Χούντα του Παπαδόπουλου, ύστερα του Ιωαννίδη κι ύστερα η Μεταπολίτευση: όλα «χωρούν» στην Ιστορία, μεγάλα και μικρά, και η συγγραφέας με χάρισμα περνά απ' τη μια κατηγορία στην άλλη.

Κι απόμειναν μονάχα οι λυγμοί (εκδ. Το δόντι) της Φωτεινής Μυλωνά-Ραΐδη

Τι πάει να πει «μεγάλο θέμα» στη λογοτεχνία; Όσον αφορά στην ελληνική πεζογραφία, ένα από τα «μεγάλα θέματα» φαίνεται να ‘ναι ο Εμφύλιος, με τον οποίο καταπιάνονται μείζονα έργα της μεταπολεμικής πνευματικής παραγωγής.

Πώς επηρεάστηκαν οι άμαχοι και οι γυναίκες των ανταρτών; Πώς οι ξένες δυνάμεις καθόρισαν την έκβαση του πολέμου; Ποια εικόνα είχαν οι Έλληνες του εξωτερικού για όσα συνέβαιναν στις ρίζες τους – είχαν, άραγε, εικόνα; Το έργο της Μυλωνά-Ραΐδη απαντά σε αυτά τα ερωτήματα λογοτεχνικώ τω τρόπω, επεξεργαζόμενο δημιουργικά τη ντοπιολαλιά και με γραφή που αναπαριστά με ζωντάνια το βίωμα.

Η οργή των μικρών ανθρώπων (εκδ. Πατάκη) της Λείας Βιτάλη

Ποιοι «γράφουν» με τις πράξεις τους την Ιστορία; Πέραν από τις «μεγάλες» προσωπικότητες, που αναφέρονται στα σχολικά εγχειρίδια, ας θυμηθούμε πως οι μικροί άνθρωποι, συσπειρωμένοι, είναι επίσης μια κινητήρια δύναμη που θέτει σε λειτουργία τα γρανάζια.

Το μυθιστόρημα της Λείας Βιτάλη, με την πρόσχημα της αστυνομικής πλοκής, μιλά για την ελληνική επανάσταση και πιο συγκεκριμένα, για έναν από τους κορυφαίους αγωνιστές της, τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη. Μια αποσιωπημένη φιγούρα, ο γιος του, ο Πάνος, και η υπόθεση της διαλεύκανσης της δολοφονίας του δίνουν την αφορμή στη συγγραφέα να μιλήσει για τις έριδες στα παρασκήνια (και τις φανερές), αλλά και τις σημαντικές στιγμές που οδήγησαν στην ελληνική ανεξαρτησία.

* Ο ΣΟΛΩΝΑΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.