Δεκαπέντε βιβλία ελληνικής πεζογραφίας (μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα) που αναμένουμε τις επόμενες μέρες ή εβδομάδες. Στην κεντρική εικόνα, ο Αλέξης Πανσέληνος, η Μάρω Βαμβουνάκη και ο Μιχάλης Μοδινός.
Γράφει ο Κώστας Αγοραστός
Μυθιστορήματα
Αλέξης Πανσέληνος, Χαμένες λέξεις (εκδ. Μεταίχμιο)
Ένας συνταξιούχος μετανάστης στη Γερμανία, ενταγμένος και αφομοιωμένος στην κοινωνία, όταν ανακαλεί μνήμες από το παρελθόν ανασύρει μαζί τους και ορισμένες «χαμένες λέξεις». Λέξεις που ανοίγουν τον ασκό του Αιόλου…
«Ο Νάσος Λύρας, ελληνικής καταγωγής και συνταξιούχος Gastarbeiter «πολυτελείας» στο Μόναχο ξετυλίγει ένα κουβάρι σκέψεων και αναμνήσεων από την Ελλάδα και από τη Γερμανία που τον οδηγούν να θυμηθεί αυτό που ο ίδιος αποκαλεί «χαμένες λέξεις». Αυτές έρχονται από το βάθος του χρόνου, πάντα στη μητρική του γλώσσα, αυτήν που ο ίδιος έχει πάψει να χρησιμοποιεί για να μην του θυμίσουν έναν παλιό καλά κρυμμένο εαυτό. Πού θα βγάλει αυτή η άκρη του κουβαριού και πώς θα καταλήξει η ιστορία αυτή να είναι κάτι παραπάνω από ένα κρυφό ημερολόγιο;»
Αμάντα Μιχαλοπούλου, Το μακρύ ταξίδι της μιας μέσα στην άλλη (εκδ. Πατάκη)
Το νέο μυθιστόρημα της Αμάντας Μιχαλοπούλου είναι ένα μεγάλο και μακρύ ταξίδι, που κάνει η αφηγήτρια στις ιστορίες και τις μαρτυρίες αρχικά των γυναικών της οικογένειάς της κι έπειτα, ανοίγοντας τον κύκλο των συναντήσεών της, στις βαθιές εξομολογήσεις ενός πλήθους γνωστών και άγνωστων γυναικών. Και όπως χαρακτηριστικά σημειώνει η Αμάντα Μιχαλοπούλου: «Ο κόσμος θ’ αλλάξει μόνο αν οι άντρες διαβάσουν για τη ζωη των γυναικών με την ίδια αυταπάρνηση που διάβαζαν ανέκαθεν οι γυναίκες για τη ζωή των αντρών».
«Το μακρύ ταξίδι της μιας μέσα στην άλλη είναι ένα πολύτροπο, καλειδοσκοπικό μυθιστόρημα γύρω από την εμπειρία της μητρότητας και της θυγατρικότητας. Η αφηγήτρια, μια απελπισμένη συγγραφέας στην εμμηνόπαυση, αρχίζει να βλέπει παράξενα όνειρα (με Παναγίες, τίγρεις, αγελάδες, τη Ρόζα Λούξεμπουργκ, τη Μέριλυν Μονρόε και τη μητέρα του Μπενίτο Μουσολλίνι), όνειρα από τα οποία ξυπνάει κάθε βράδυ στις 4:30 ακριβώς. Για να ερμηνεύσει τη μυστηριώδη νυχτερινή της ζωή, επιδιώκει συναντήσεις με τις γυναίκες της οικογένειας – την κόρη, την αδερφή και τη μητέρα της. Κι ενώ οι συζητήσεις αρχίζουν να ξεμπλέκουν το κουβάρι της κοινής τους ζωής, τα όνειρα ξαφνικά σταματούν. Τότε η συγγραφέας στρέφεται σε άλλες γυναίκες και ζητά τη μαρτυρία τους. Από τη μητέρα της Ελένης Τοπαλούδη ως μια δεκάχρονη Αφγανή που αποχωρίστηκε ξαφνικά τη μητέρα της, παρελαύνουν στρατιές γνωστών και άγνωστων γυναικών που γεννούν, υιοθετούν, φροντίζουν ή αρνούνται να φροντίσουν. Και καθώς οι εξομολογήσεις τους συσσωρεύονται και διανθίζονται από τεστ γνώσεων, επιτραπέζια παιχνίδια, παραμύθια, μαθήματα ετυμολογίας, θρησκευτικών και ζωολογίας, οι ιστορίες εγκιβωτίζονται η μια μέσα στην άλλη, όπως τα μωρά στις κοιλιές των μαμάδων».
Κώστας Ακρίβος, Όνομα πατρός: Δούναβης (εκδ. Μεταίχμιο)
Ο Κώστας Ακρίβος για το καινούργιο του βιβλίο Όνομα πατρός: Δούναβης δηλώνει με σαφήνεια: «Απ’ τη μεριά μου, δεν γράφω κάποια «στεγνή» βιογραφία, αλλά επιχειρώ να καταθέσω μια μυθιστορηματική βιογραφία…». Μια μυθιστορηματική βιογραφία, λοιπόν, για τον Παναΐτ Ιστράτι, που αναμένουμε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
«Ο συγγραφέας Παναΐτ Ιστράτι γεννήθηκε το 1884 στη Βραΐλα της Ρουμανίας. Μητέρα του ήταν μια φτωχή πλύστρα και πατέρας του ένας Κεφαλλονίτης, που έκανε σε εκείνα τα μέρη λαθρεμπόριο καπνού. Μεγάλωσε δίπλα στον Δούναβη και έκανε πολλά επαγγέλματα για να επιβιώσει. Στη ζωή του, που μοιάζει σαν μυθιστόρημα, αγάπησε πιο πολύ τρία πράγματα. Τα ταξίδια: από δεκαοχτώ χρονών ταξίδεψε σε όλη τη Μεσόγειο (Αίγυπτο, Ελλάδα, Μέση Ανατολή, Γαλλία...), το γράψιμο (έμαθε μόνος του γαλλικά για να γράψει την Κυρά Κυραλίνα και άλλα βιβλία) και, βέβαια, την ελευθερία (μέσα στην ίδια χρονιά εκδιώχτηκε και από το αστικό καθεστώς της Ελλάδας, όπου ήρθε μαζί με τον φίλο του Νίκο Καζαντζάκη, αλλά και από τη Σοβιετική Ένωση γιατί έκανε κριτική στον τρόπο που κυβερνούσε ο Στάλιν). Πέθανε το 1935, φυματικός και απομονωμένος. Σήμερα είναι γνωστός και αγαπητός όχι μόνο στη Ρουμανία αλλά σε όλη την Ευρώπη και κυρίως στη Γαλλία, όπου υπάρχει Ένωση Φίλων του Ιστράτι».
Χρήστος Χωμενίδης, Πανδώρα (εκδ. Πατάκη)
Ο Χρήστος Χωμενίδης με το νέο του μυθιστόρημα Πανδώρα κλείνει μια άτυπη τριλογία μετά τον Τζίμη στην Κυψέλη και τη Δίκη Σουάρεφ και μας παραδίδει μια ηρωΐδα σύγχρονη, αντισυμβατική, δυναμική.
«Αρχές του 2023, ξεκίνησα ένα μυθιστόρημα με κεντρικό πρόσωπο την Πανδώρα Σταφυλά. Λαχταρούσα να πλάσω μια ηρωίδα συνομήλικη με τον 21ο αιώνα. Ένα κορίτσι στον ανθό του, διαμορφωμένο στο πιο ρευστό περιβάλλον, καταιγιζόμενο από την κούνια με πληροφορίες, θεωρίες, εμπειρίες, τόσο αλλιώτικο αλλά και τόσο ίδιο στον πυρήνα του με τη «Μαρία Νεφέλη» του Οδυσσέα Ελύτη αλλά και την «Παράξενη κοπέλα» του Μανώλη Χιώτη. Μια νέα γυναίκα που να ξεφεύγει από τα απλοϊκά στερεότυπα του «γουόκ» και του «αντιγουόκ» κινήματος. Που να υποφέρει μα και να απολαμβάνει τις αντιφάσεις της. Να τα πίνει στα μπαρ, να καταδύεται στο χάος του διαδικτύου, να διαδηλώνει με τους συμφοιτητές της – το μέλλον πότε να το τρέμει, πότε να το νιώθει του χεριού της, να λαχταρά να το στύψει και να το ρουφήξει, να μην αφήσει τίποτα που να μην το γευτεί, να μην το δοκιμάσει… Να πολιτεύεται από άγνοια κινδύνου. Και να ερωτεύεται με πλήρη γνώση του. Επί ενάμιση χρόνο κοιμόμουν και ξυπνούσα με την Πανδώρα. Με είχε συνεπάρει. Παραδίδοντάς την, κλείνω την τριλογία που ξεκίνησε με τον Τζίμη στην Κυψέλη και συνεχίστηκε με τη Δίκη Σουάρεφ. Νιώθω ανάλογη συγκίνηση όπως έντεκα χρόνια πριν, όταν κυκλοφορούσε η Νίκη».
Αλέξης Σταμάτης, Το παιδί και ο Άγγελος (εκδ. Μεταίχμιο)
Ο Αλέξης Σταμάτης στο νέο του μυθιστόρημα Το παιδί και ο Άγγελος δημιουργεί περίτεχνα μια οριακή συνθήκη που βρίσκεται στο μεταίχμιο της ουτοπίας με τη δυστοπία. Η παγιωμένη κοινωνία του ορεινού χωριού θα έρθει αντιμέτωπη δυο με αρχετυπικούς χαρακτήρες, επανεξετάζοντας τα ένστικτα επιβίωσής της.
«Σε ένα απομονωμένο ορεινό χωριό, όπου η ζωή διατηρεί την αίσθηση μιας παραδοσιακής σταθερότητας, εμφανίζονται δύο φιγούρες που ταράζουν τη λεπτή ισορροπία της κοινότητας: ένας άντρας με αινιγματικό παρελθόν και ένα βουβό παιδί. Η άφιξή τους πυροδοτεί μια αλυσίδα γεγονότων που αναγκάζει τους κατοίκους να επανεξετάσουν τα θεμέλια της κοινωνικής τους δομής και της συλλογικής τους ταυτότητας.
Ο άντρας, ο Άγγελος, λειτουργεί σαν ένας καταλύτης αλλαγής. Με τις αλτρουιστικές πράξεις του –αγοράζει γη και δημιουργεί κοινωφελείς χώρους– εισάγει έναν τρόπο σκέψης που υπερβαίνει την ατομική ιδιοκτησία και συνδέεται με το όραμα ενός συλλογικού μέλλοντος. Το παιδί, από την άλλη, με τη σιωπή του και τη μυστηριώδη παρουσία του, ενσαρκώνει ένα αρχέτυπο που έχει βαθιές ρίζες στο ανθρώπινο ασυνείδητο: το άγνωστο, το μη εξηγήσιμο, το απρόσιτο».
Τάκης Καμπύλης, Ο γάτος Πετεφρής (εκδ. Καστανιώτη)
Ο Τάκης Καμπύλης επανέρχεται με το νέο του μυθιστόρημα, πιο αλληγορικός, πιο σατιρικός, πιο καυστικός και βάζει στο στόχαστρο όλα εκείνα τα θεμελιώδη (;) στοιχεία που απαρτίζουν της ελληνική ταυτότητα.
«Ο ένας κατέφυγε εκεί, κυνηγημένος από υπαρκτούς και ανύπαρκτους εχθρούς. Ο άλλος κυνηγημένος από μία εκφυλιστική ασθένεια και από τον εαυτό του. Ο ένας είχε ξεκινήσει από την Ανατολή του Νότου, κι ο άλλος από τη Δύση του Βορρά. Πίστευαν ότι θα ζούσαν μόνοι τους, μέχρι που ανακάλυψαν ο ένας τον άλλο, σε μικρό ακατοίκητο νησί: του Αιγαίου για τον ένα, της ευρωπαϊκής Ανατολής για τον άλλο. Στα ημερολόγιά τους περιγράφουν τις διαφορές τους και τον πόλεμο που ξεκίνησαν για τα δικαιώματα στην έρημη νήσο «Νησί». Στον πόλεμό τους πήραν μέρος τηλεοράσεις, κυβερνήσεις, στόλοι, οι δυνάμεις της φύσης και οι σκελετοί άγνωστων αρχαίων πολεμιστών. Ήταν, όπως συμβαίνει όλο και συχνότερα, ένας πόλεμος χωρίς κήρυξη και χωρίς τέλος».
Χρήστος Μαρκογιαννάκης, Ομέρο (εκδ. Ψυχογιός)
Ο Χρήστος Μαρκογιαννάκης έβαλε για λίγο στην άκρη τις αστυνομικές ιστορίες και στο νέο του μυθιστόρημα ασχολείται με μια υπόθεση εργασίας. Τι θα γινόταν αν το μωρό της Μαρίας Κάλλας και του Αριστοτέλη Ωνάση δεν πέθαινε λίγες ώρες μετά από τη γέννησή του αλλά ζούσε χωρίς να το γνώριζε ούτε η ίδια η μητέρα του;
«Γεννήθηκα στο Μιλάνο, στις 30 Μαρτίου 1960, στις οκτώ η ώρα το πρωί. Το όνομα που μου δόθηκε ήταν Ομέρο, Όμηρος. Αυτό δεν άλλαξε ποτέ, σε αντίθεση με το επίθετό μου…
Έτσι ξεκινά η ιστορία του μυστικού καρπού ενός θρυλικού ζευγαριού· ενός ανθρώπου που πέθανε δύο φορές: μία λίγες ώρες μετά τη γέννησή του –όπως βεβαιώνουν τα επίσημα έγγραφα– και μία δεύτερη σε ώριμη ηλικία. Τι πραγματικά συνέβη όμως; Ή τι θα μπορούσε να είχε συμβεί αν το παιδί του Αριστοτέλη Ωνάση, που έφερε στον κόσμο η Μαρία Κάλλας τον Μάρτιο του 1960, είχε ζήσει κρυφά απ’ όλους – ακόμα και από την ίδια του τη μητέρα; Μια δραματική οικογενειακή ιστορία γεμάτη ψέματα και προδοσίες· μια περιπέτεια που μας ταξιδεύει από την Αθήνα στη Ρώμη, από το Παρίσι στη Νέα Υόρκη και στο Μιλάνο, καθώς ο Ομέρο, ως άλλος τραγικός ήρωας, αναζητά τα ίχνη των διάσημων γονιών του και την αληθινή του ταυτότητα».
Νουβέλες – διηγήματα
Μάρω Βαμβουνάκη, Το μωρό της Λιούμπα (εκδ. Ψυχογιός)
Η πολυγραφότατη και έμπειρη Μάρω Βαμβουνάκη επανέρχεται με τη νουβέλα Το μωρό της Λιούμπα θέτοντας ερωτήματα σχετικά με τη μητρότητα, την υιοθεσία, την αγάπη και τα όριά της.
«Τη φωνάζουν Λου από το Λιούμπα, που θα πει αγάπη. Δε γεννήθηκε από έρωτα αλλά έπειτα από πολλαπλό βιασμό. Κι όμως, αργότερα, η δική της ικανότητα στην αγάπη θα ξεπεράσει τα κοινά όρια. Θα χαρίσει, χωρίς καμία αμοιβή, μήτρα και λατρεμένο μωρό σε ξένους, σε άγνωστό της άτεκνο ζευγάρι.
Από το Βουκουρέστι στην Αθήνα και πάλι πίσω, ένα πηγαινέλα απροσδόκητων εκπλήξεων από τους άλλους και τον ίδιο τον εαυτό της».
Λίλα Κονομάρα, Μια τρίχα που γίνεται άλογο (εκδ. Καστανιώτη)
Η Λίλα Κονομάρα στη νέα της νουβέλα εξετάζει τις πολύπλοκες διαστρωματώσεις μιας αδελφικής σχέσης, σε μια οριακή συνθήκη, όπου ο απολογισμός μοιάζει μονόδρομος.
«Το τηλέφωνο χτυπάει μέσα στη νύχτα. Ο Νίκος μαθαίνει ότι ο αδελφός του Λευτέρης βρίσκεται σε κώμα στο νοσοκομείο ύστερα από μια πυρκαγιά που ξέσπασε στο διαμέρισμά του καίγοντας και ένα μέρος της πολυκατοικίας. Η αστυνομία ξεκινάει τις έρευνες. Πρόκειται για ατύχημα ή εμπρησμό; Στις εννέα μέρες που θα ακολουθήσουν, χρονικές παλινδρομήσεις, θραύσματα διαλόγων, τρυφερές αλλά και τραυματικές αναμνήσεις ξετυλίγουν την οικογενειακή ιστορία, τα δύσκολα περάσματα στην ενηλικίωση, τις ερωτικές αναζητήσεις, μα πάνω απ’ όλα τα αρχέγονα και αντιφατικά συναισθήματα που χαρακτηρίζουν την αδελφική σχέση: αθωότητα και θαυμαστή σύμπνοια από τη μια, αντιζηλία, μίσος και ενοχές από την άλλη, μικρές ή μεγάλες προδοσίες».
Νίκος Ιατρού, Αυτό έκανες πάντα (εκδ. Ίκαρος)
Μια νουβέλα για το αβάσταχτο βάρος της γονικής ευθύνης γραμμένη με απλότητα, ειλικρίνεια και ευαισθησία. Μια παρατεταμένη άσκηση αυτοκριτικής υπό το εξεταστικό και ενίοτε σκληρό φως της αγάπης. Ένα δύσκολο προσωπικό ταξίδι που απεύχεται να κάνει κάθε άνθρωπος που μεγαλώνει ένα παιδί.
«Ένας άντρας περπατάει στους δρόμους μιας παραθαλάσσιας πόλης. Ψάχνει τον γιο του που έχει εξαφανιστεί εδώ και κάποιες μέρες. Σκέφτεται, θυμάται και αγωνιά. Επιστρέφει σε γεγονότα, ξαναπαίζει εικόνες, στιγμιότυπα και συμβάντα. Ανασύρει κουβέντες, καβγάδες και κυρίως πληγές. Συναντά τρεις γυναίκες «κλειδιά» γυρεύοντας άβολες απαντήσεις. Προσπαθεί να εντοπίσει τη δική του ευθύνη για αυτή την απουσία».
Σοφία Αυγερινού, Άγνωστες λέξεις (εκδ. Πόλις)
Αν αναρωτιέται κανείς αν έχει γραφτεί ένα ψυχολογικό θρίλερ για τη δύναμη των λέξεων, η απάντηση βρίσκεται στη νουβέλα της Σοφίας Αυγερινού.
Οι τακτικές επισκέψεις της αφηγήτριας στο σπίτι των τυφλών συγγενών της μετατρέπονται σε εναγώνιες προσπάθειες να σώσει τον γιο τους από την ψυχική κατάρρευση, όταν εκείνος αρχίζει να σημειώνει ανύπαρκτες λέξεις σε χαρτάκια και να τα κολλάει παντού μέσα στο διαμέρισμα. Η προσπάθειά του να θυμηθεί κάποια λέξη από τα όνειρά του, μια λέξη που «θα του αλλάξει τη ζωή», θα οδηγήσει εκείνον και την εξαδέλφη του στο σκοτάδι του άρρητου, στη γιατρειά της γραφής και σε μια πορεία αυτογνωσίας, όπου η σιωπή, οι λέξεις και οι ήχοι συνενώνονται και γίνονται γέφυρα για μια πιθανή λύτρωση.
Μιχάλης Μακρόπουλος, Άμμος (εκδ. Κίχλη)
«Ένα αφήγημα για την ποίηση της καθημερινότητας, τα πράγματα της ζωής και τη γνώση του αναπόφευκτου τέλους της…»
«Η ματιά μου σαν να ’χε μικρύνει όλες εκείνες τις εβδομάδες. Όποτε καθόμουν στο γραφείο μου ξανά, ένιωθα την κάσα από το παράθυρο να φυλακίζει τον ορίζοντα. Τώρα, με το που πάτησα γι’ άλλη μια φορά το πόδι μου στην άμμο, το βλέμμα μου και η θάλασσα αντάλλαξαν διαστάσεις καθώς αυτό απλωνόταν πάνω της κι εκείνη μέσα του. Ήταν λες και κρατούσα και κρατούσα την ανάσα μου, ώσπου τώρα ανάσαινα πάλι.
Με βαστούσε από το μπράτσο, και μια στιγμή, κει που περπατούσαμε, γύρισε και με φίλησε στο μάγουλο, όπως εγώ είχα τη ματιά στραμμένη μπρος, προς τους τέσσερις μύλους πέρα, στο τέλος της έρημης παραλίας».
Σπύρος Μαντζαβίνος, Ποδολάτρες (εκδ. Πατάκη)
Λοξό, λυρικό, ευρηματικό και παιγνιώδες πεζογράφημα για την εμμονή, τον πόθο, το φετίχ. Ένας ύμνος για τα γυναικεία πόδια, από έναν πολυτάλαντο καλλιτέχνη.
«Από πού προέρχεται η αγάπη για τις γυναικείες πατούσες; Και, το κυριότερο, προς τα πού πηγαίνει; Πέλματα, πατούσες, δάχτυλα, φτέρνες, αστράγαλοι, καμάρες, μύτες των ποδιών, γάμπες, γόνατα, μηροί· άκρα. Είναι οι άνθρωποι που τα αγαπούν στ’ αλήθεια άνθρωποι των άκρων; Ακραίοι, των οποίων το πάθος τους αυτό οδηγεί αναπόφευκτα σ’ ακρότητες; Μήπως ένα τέτοιο ζήτημα είναι στ’ αλήθεια υπερβολικά χαμερπές για να ασχοληθεί κανείς στα σοβαρά μαζί του, όσο χαμερπή είναι και τα πέλματα που βαδίζουν και σέρνονται στη γη;»
Μιχάλης Μοδινός, Η Υπόθεση της Ερυθράς Βασίλισσας (εκδ. Καστανιώτη)
Με το προηγούμενο βιβλίο του, την πρώτη του συλλογή διηγημάτων έπειτα από εννέα μυθιστορήματα, ο Μιχάλης Μοδινός μας έδειξε ότι έχει συγκεντρώσει ιστορίες δυνατές στο πλαίσιο των θεματικών που πραγματεύεται. Με την ίδια ένταση συνεχίζει και στο νέο του βιβλίο. Τις αναμένουμε με ενδιαφέρον.
«Δυο παλιοί εραστές ξαναβρίσκονται σε στιγμές αναπόλησης κάπου στις ελβετικές Άλπεις. Ένας ηλικιωμένος ήρωας σχεδιάζει την καθημερινή του έξοδο, εισπράττοντας τους φυσικούς κύκλους ως τραγική συμπαντική ευθυμία. Ένας συγγραφέας, στη διάρκεια μιας μοναχικής παραμονής Πρωτοχρονιάς, επιχειρεί μια μυθοπλαστική και –γιατί όχι;– πραγματική έξοδο στις εσχατιές της Αμερικής. Ένας ταξιδευτής γιορτάζει με τα πλήθη στους δρόμους μιας πόλης της Καραϊβικής την απονομή του Νόμπελ στον Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες και ζει εκατό χρόνια ευδαιμονίας με την ερωμένη του στο μυθικό Μακόντο. Μεταξύ σατιρικής αυτογνωσίας και κυνικού πραγματισμού, υπαρξιακής αγωνίας και επιβίωσης ιστορικών φαντασμάτων, η μοναξιά συμπλέκεται με τον ερωτισμό και ο αναστοχασμός με τη λαγνεία».
Λάζαρος Αλεξάκης, Mind the gap (εκδ. Διόπτρα)
Τα διηγήματα του Λάζαρου Αλεξάκη διακρίνονται από αμεσότητα, προσεγμένο λόγο, αναπόληση της παιδικής ηλικίας και των εφηβικών χρόνων μέσα από μικρά συμβάντα που πυροδοτούν την αφήγηση του συγγραφέα.
«Μια γυναίκα-σκιά γίνεται θάλασσα που πνίγει τους θύτες της. Ένα χαρτάκι με το νούμερο 32 πέφτει στην άκρη κάποιου πεζοδρομίου. Κάποιος περπατάει δεκαπέντε χιλιόμετρα για να καταθέσει ένα δελτίο στο Στοίχημα, μια κίτρινη μπλούζα περιμένει υπομονετικά στη βιτρίνα κάποιου κλειστού καταστήματος και ένας έφηβος ερωτεύεται παράφορα έξι κρυστάλλινα ποτηράκια του λικέρ. Ένας συγγραφέας περνάει διά πυρός και σιδήρου προσπαθώντας να εκπονήσει το μνημειώδες έργο του. Οι ιστορίες των ηρώων αυτού του βιβλίου είναι κάθε άλλο παρά μεγαλειώδεις ή αξιοπρόσεκτες. Εκρηκτικά κωμικές ή βαθιά δραματικές, είναι τα τραγούδια εξουθενωμένων ψυχών, η εύθραυστη ισορροπία τους στο κάγκελο ενός μπαλκονιού και η χαμηλή τους πτήση πάνω από τα συντρίμμια».
