Ένας χρόνος πόλεμος στην Ουκρανία: Τα βιβλία για να κατανοήσουμε την Ιστορία καθώς γράφεται

Ο Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης με δύο βιβλία του που κυκλοφόρησαν από τις εκδόσεις Επίκεντρο τον περασμένο χρόνο, (Ρωσία - Ο μεγάλος εχθρός της Δύσης και Η αυτοκρατορική νοσταλγία της Ρωσίας - Ο ευρασιανικός πειρασμός) συμβάλει πολύ ουσιαστικά στην προσπάθεια κατανόησης της σκέψης του Βλαντιμίρ Πούτιν και του οράματός που υπηρετεί.

«Είναι φανερό ότι πέρα από την στρατιωτική εισβολή στην Ουκρανία, και την κατάληψη εδαφών, ο Πούτιν χαράσσει και ένα νέο κόσμο. Απέναντι σ' εκείνον της εξέλιξης, φέρνει ένα κόσμο της κυκλικότητας, που αναγνωρίζει μόνο τον Ηγέτη, περιορίζει ελευθερίες, βρίσκεται συνεχώς σε καθεστώς απειλής. Απέναντι στη μεταπολεμική εξέλιξη της Ευρώπης προτάσσεται ένα αρχέγονο και πρωτογονικό μοντέλο που αντλεί έμπνευση από το παρελθόν» γράφει στην παρουσίαση της Ρωσίας ενώ για το δεύτερο βιβλίο, σημειώνεται ότι «ο ευρασιανικός πειρασμός, η αμφιταλάντευση με­τα­ξύ Δύ­σης και Ανα­το­λής, αυτή η μοι­ραία προ­πα­το­ρι­κή αμαρ­τία του ρω­σι­κού πο­λι­τι­σμού, αυτό το προ­αι­ώ­νιο εμπό­διο για την ομα­λή προ­σέγ­γι­ση της άλ­λης πλευ­ράς από τη Ρω­σία, λύ­θη­κε ορι­στι­κά με την υι­ο­θέ­τη­ση της επιλογής της ευρα­σι­α­νι­κής προ­ο­πτι­κής από τη Μό­σχα. Σή­με­ρα, με­τά την εισβο­λή της Ρω­σί­ας στην Ουκρα­νία, ουσι­α­στι­κά η πρώ­τη έχει κη­ρύ­ξει τον πό­λε­μο ενά­ντια στη Δύ­ση, στον ελεύ­θε­ρο κό­σμο, στον πο­λι­τι­σμό της ελευ­θε­ρί­ας της επι­λο­γής. Ουσι­α­στι­κά, η Ρω­σία κο­μί­ζει στον 21ο αιώ­να το μο­ντέ­λο της ασι­α­τι­κής απο­λυ­ταρ­χί­ας, της λα­τρεί­ας της ισχύ­ος και της επι­βο­λής διά των όπλων των επι­λο­γών μι­ας «πε­φω­τι­σμέ­νης ηγε­σί­ας».

Το βιβλίο του νομικού και διεθνολόγου Ιωάννη Παπαφλωράτου Συνοπτική ιστορία των σχέσεων μεταξύ Ρωσσίας και Ουκρανίας - Μια σύγχρονη κρίση με ρίζες από το παρελθόν (εκδ. Λειμών) Η εξάντληση και της β' εκδόσεως του παρόντος βιβλίου επέβαλε την νέα έκδοσή του, συμπληρωμένη με όλες τις τελευταίες εξελίξεις επί του στρατιωτικού αλλά και επί του διπλωματικού πεδίου. Ο πόλεμος δεν κατέστη δυνατόν να περιοριστεί και συνεχίστηκε με ακόμη μεγαλύτερη ένταση, τον Μάρτιο του 2022. Η Δύση προχώρησε στην επιβολή πρωτοφανών στην ιστορία οικονομικών κυρώσεων εις βάρος της Μόσχας, την ίδια ώρα που οι ρωσσικές Ένοπλες Δυνάμεις διεύρυναν το πεδίο των επιχειρήσεών τους σε ένα μεγάλο τμήμα της ουκρανικής επικράτειας. Επιπλέον, άρχισαν να πλήττουν όλο και συχνότερα πολιτικούς στόχους, με συνέπεια την κατακόρυφη αύξηση του αριθμού των θυμάτων μεταξύ των αμάχων. Οι δυο πλευρές αλληλοκατηγορούνται για παραβίαση του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου, ενώ μισθοφόροι απ' όλο τον κόσμο έσπευσαν να δηλώσουν ότι θα λάβουν μέρος στις στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Οι Έλληνες άρχισαν να διχάζονται σε οπαδούς της μίας ή της άλλης πλευράς, ιδίως μετά τις ανακοινώσεις της ρωσσικής πρεσβείας των Αθηνών και της εκπροσώπου Τύπου του ρωσσικου Υπουργείου Εξωτερικών κας Μαρίας Ζαχάροβα. Το αιώνιο σαράκι της ελληνικής φυλής, που ευθύνεται ακόμη και για εθνικές καταστροφές, επανήλθε στο προσκήνιο, καθώς έλειψαν οι νηφάλιες και οι αντικειμενικές φωνές. Αντιθέτως, πολλαπλασιάστηκαν όσοι κατέφευγαν σε ακρότητες είτε από άγνοια είτε θέλοντας να εξυπηρετήσουν ιδιοτελείς σκοπούς. Ο συγγραφέας απεφάσισε να ακολουθήσει τη δύσκολη οδό και να συνεχίσει την, κατά το δυνατόν αντικειμενική, παράθεση των γεγονότων (όπως μεταδίδονται από τα ΜΜΕ), μέρα με την ημέρα. Η προσδοκία του είναι να δώσει στον αναγνώστη μία πρώτη εικόνα των τεκταινομένων μίας κρίσεως, η έκταση της οποίας είναι αδύνατον να προβλεφθεί, ενώ ουδείς μπορεί να είναι βέβαιος ούτε για το πώς θα επηρεάσει την Ελλάδα ούτε για το πότε αυτή θα τερματιστεί.  

Το βιβλίο που υπογράφουν ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Σταύρος Λυγερός και ο δρ Σωτήρης Δημόπουλος με τίτλο Γιατί ο πόλεμος στην Ουκρανία αλλάζει τον κόσμο - Οι περίπλοκες σχέσεις Ουκρανών - Ρώσων στην Ιστορία (εκδ. Πατάκη) είναι στην πραγματικότητα είναι δύο βιβλία σε συσκευασία ενός. Το πρώτο μέρος με τίτλο «Γιατί ο πόλεμος στην Ουκρανία αλλάζει τον κόσμο», γραμμένο από τον Σταύρο Λυγερό, είναι μια μελέτη για τη γεωπολιτική, διπλωματική, στρατιωτική και γεωοικονομική διάσταση της ουκρανικής κρίσης που βλέπει να διαμορφώνεται ένας νέος διπολισμός με τη Δύση από τη μία πλευρά και τον αναδυόμενο ευρασιατικό κόσμο από την άλλη. Συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι αυτός ο πόλεμος, όποια κι αν είναι η κατάληξή του, θα αλλάξει ποιοτικά το διεθνές σύστημα και ο κόσμος θα είναι γεωπολιτικά και γεωοικονομικά διαφορετικός. «Ο πόλεμος στην Ουκρανία ήταν προϊόν της υποφώσκουσας αυτής τάσης, αλλά η εκδήλωσή του επιταχύνει και ριζοσπαστικοποιεί τις εξελίξεις. Με αυτή την έννοια, θα έχει πολύ μεγαλύτερη επίπτωση από όση είχαν οι μεγάλοι πόλεμοι μετά το 1945 (Κορέα, Βιετνάμ, Αφγανιστάν, Ιράκ)» εκτιμά ο συγγραφέας της μελέτης. 

Το δεύτερο μέρος με τίτλο «Οι περίπλοκες σχέσεις Ουκρανών-Ρώσων στην Ιστορία», είναι γραμμένο από τον δρα Σωτήρη Δημόπουλο (πτυχιούχο του Πανεπιστημίου του Κιέβου). Αφορά το πώς διαμορφώθηκαν οι όποιες φυλετικές και εθνικές ταυτότητες στον γεωγραφικό χώρο της Ουκρανίας κατά τη διάρκεια της τελευταίας χιλιετίας, αφότου δηλαδή αρχίζουν να συγκροτούνται στην περιοχή κάποια προπλάσματα κρατικής οντότητας και τοποθετεί τα γεγονότα στο ιστορικό τους πλαίσιο. 

Πρόθεση των συγγραφέων είναι τα δύο κείμενα να λειτουργούν συμπληρωματικά ώστε ο αναγνώστης να κατανοήσει την πολυπλοκότητα και τις διακυμάνσεις που χαρακτηρίζουν τις σχέσεις των σημερινών εμπολέμων αναλαμβανόμενος ότι η έννοια της «ουκρανικότητας» μέχρι και πριν από μερικά χρόνια δεν είχε το ίδιο περιεχόμενο και γεωπολιτικό πρόσημο για όλους τους Ουκρανούς.

Ο πρώην βουλευτής, υπουργός και δήμαρχος Ανδρέας Ανδριανόπουλος απέχει εδώ και πάρα πολλά χρόνια από την πολιτική. Ως σύμβουλος πολιτικού ρίσκου έχει εργαστεί στον ιδιωτικό τομέα ενώ έχει υπάρξει σύμβουλος της ρωσικής κυβέρνησης για θέματα ανταγωνισμού και απελευθέρωσης των αγορών. Στο βιβλίο του Από την ένταση στον πόλεμο - Τα «πώς» και τα «γιατί» της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία (εκδ. Αρμός) εξηγεί γιατί αυτός ο πόλεμος θα σημάνει πάρα πολλά πράγματα για την εποχή μας, ενώ υπογραμμίζει ότι μετά από αυτόν «ο κόσμος δεν πρόκειται ποτέ πλέον να είναι ίδιος».

Στην παρουσίαση του βιβλίου σημειώνεται: «Με την εξέλιξη των τεχνολογιών και με τα άλματα που γίνονται στις επικοινωνίες η σύγκρουση στην Ουκρανία αφορά σχεδόν τους πάντες. Μοιάζει με φονική αντιπαράθεση που διαδραματίζεται στη γειτονιά όλων μας. Και θα μας σημαδέψει για πάντα. Οι επιπτώσεις στην ενέργεια και στις οικονομίες όλων των χωρών θα υπάρξουν καταλυτικές. Για το απώτερο μέλλον. Ελπίζω ο αναγνώστης που θα με ακολουθήσει σε αυτό το ταξίδι αναζήτησης και ανάλυσης θα μοιρασθεί μαζί μου την αγωνία για το μέλλον. Αλλά και την αισιοδοξία για την ανθρώπινη φύση και για το γεγονός πως η γνώση οδηγεί σε καλύτερα αποτελέσματα και προς ένα σωστότερο κόσμο. 

»Βρισκόμαστε όλοι στο μέσον του κυκεώνα αυτής της αντιπαράθεσης. Κι έχει άμεσο αντίκτυπο στις ζωές μας. Οφείλουμε λοιπόν να παρακολουθήσουμε όλες τις φάσεις του. Πώς ξεκίνησε; Υπήρχαν προοπτικές για να αποτραπεί; Ποιος έχει την τελική ευθύνη για ό,τι έγινε; Ποιος κερδίζει και ποιος χάνει από τις συγκρούσεις; Τι σημαίνει αυτή η αναμέτρηση της Ρωσίας με την Δύση για τον υπόλοιπο κόσμο; Τι σημαίνει αυτός ο πόλεμος για εμάς, για την Τουρκία, για τις μεταξύ μας σχέσεις, για την οικονομία μας, για την ελληνική ναυτιλία, για την Ευρώπη και για το μέλλον γενικότερα;»

Στον συλλογικό τόμο με τίτλο Το μέλλον της Ιστορίας - Πώς ο πόλεμος της Ουκρανίας αλλάζει το παγκόσμιο τοπίο (εκδ. Παπαδόπουλος) σε επιμέλεια και συντονισμό του διεθνολόγου Κωνσταντίνου Φίλη επιχειρείται μέσω των απαντήσεων που δίνουν δεκαέξι ειδικοί σε εικοσιέξι ερωτήματα  Η παγκοσμιοποίηση αμφισβητείται, ένας πολυκεντρικός κόσμος γεννιέται, οι αλυσίδες τροφοδοσίας και οι ισορροπίες ισχύος διαταράσσονται και αναδιατάσσονται και η συναλλακτική διπλωματία της Realpolitik επιβεβαιώνει την κατίσχυσή της έναντι θεσμών και αρχών (δικαίου). Συνήθως υποτιμούμε ή δεν ερμηνεύουμε έγκαιρα τον αντίκτυπο των γεγονότων στην Ιστορία. Στην περίπτωση, όμως, της σύρραξης στην Ουκρανία η Ιστορία γράφεται ενώπιόν μας σε ενεστώτα χρόνο.

Το Μέλλον της Ιστορίας βρίσκεται στην αιχμή της επικαιρότητας ενός πολέμου που εξακολουθεί να μαίνεται στην Ουκρανία, οι συνέπειες του οποίου θα είναι πολυεπίπεδες και μακροχρόνιες. Μέσα από τις ευσύνοπτες απαντήσεις 16 ειδικών σε 26 ερωτήσεις, και τις παρεμβάσεις του επιμελητή της έκδοσης, οι αναγνώστες αποκτούν μια εμπεριστατωμένη εικόνα για σχεδόν όλες τις παραμέτρους του δραματικότερου μεταψυχροπολεμικά παγκόσμιου γεγονότος, που μάλιστα επιδρά καταλυτικά στις ζωές μας.

Ενός γεγονότος που, εκτός από αβεβαιότητα και κατακόρυφες αυξήσεις στις τιμές ενέργειας και αγαθών, μας οδηγεί σε μία νέα πλανητική τάξη πραγμάτων, όπου το στοίχημα για Δύση και Ανατολή είναι ποια πλευρά θα ορίσει τους κανόνες του παιχνιδιού.

Στον πόλεμο της προπαγάνδας εστιάζει ο συλλογικός τόμος Ουκρανία - Ρωσική εισβολή και πόλεμος προπαγάνδας (Εναλλακτικές Εκδόσεις) σε επιμέλεια Γιώργου Καραμπελιά.

«Οι Ρώσοι δεν έχουν εξαπολύσει έναν πόλεμο εναντίον της Ουκρανίας. Ούτε εναντίον της Ευρώπης. Έχουν κηρύξει τον πόλεμο ενάντια στην πραγματικότητα. Η παραπληροφόρηση και το ψεύδος έχουν καταστεί το μόνο μέσο για να σκέφτονται, ο αέρας που αναπνέουν. Είναι παράλογο και βάναυσο, αλλά είναι η αλήθεια. Είναι η ρωσική "πραγματικότητα", που διεξάγει απεγνωσμένα πόλεμο εναντίον της πραγματικότητας. Ενάντια στα γεγονότα, ενάντια στην αλήθεια», σημειώνεται στην παρουσίαση της έκδοσης.