«Ξεκινώ πάντα επιλέγοντας το κεντρικό πρόσωπο της ιστορίας μου, που καλείται να αντιμετωπίσει ένα απρόβλεπτο γεγονός» μας είπε η Μαίρη Τυφλιώρη, με αφορμή τη συλλογή διηγημάτων της «Η αλήθεια... σε αναμονή» (εκδ. Γραφή).
Συνέντευξη στον Σόλωνα Παπαγεωργίου
Η συλλογή διηγημάτων, με τίτλο Η αλήθεια... σε αναμονή (εκδ. Γραφή), είναι το δεύτερο βιβλίο της Μαίρης Τυφλιώρη, και από τον υπαινικτικό της τίτλο, ο αναγνώστης συνειδητοποιεί ευθύς εξαρχής ένα από τα κεντρικά θέματα που πραγματεύεται η συγγραφέας: η αλήθεια, το πόσο σχετική ή απόλυτη είναι ως έννοια, το τι σημαίνει για τον καθένα μας.
Μιλήσαμε με τη συγγραφέα για τις θεματικές του βιβλίου της, τους ήρωες, αλλά και τις ηρωίδες της, τον τρόπο που απεικονίζεται το γυναικείο βίωμα στη γραφή της και το κατά πόσο προτιμά εντέλει τη μικρή φόρμα.
Πώς ξεκινήσατε να γράφετε το βιβλίο σας; Σχεδιάζατε εξαρχής να δημοσιεύσετε μια συλλογή ή η σύνθεση προέκυψε αργότερα, όταν συγκεντρώσατε πολλά έργα;
Στη δική μου περίπτωση συνέβησαν και τα δύο. Είχα ήδη έτοιμες κάποιες ιστορίες, που το ζητούμενό τους ήταν η αποκάλυψη κάποιας αλήθειας στους ήρωες και στις ηρωίδες μου, που θα διατάραζε τη φαινομενικά προβλεπόμενη ζωή τους. Εστιάζοντας πάντα στα κοινωνικά θέματα και στα ανθρώπινα αδιέξοδα, που είναι ο κυρίαρχος στόχος μου, συνέχισα να γράφω και κάποιες ακόμα, για να ενισχυθεί η θεματική του βιβλίου μου.
Ο τίτλος της συλλογής, που προέρχεται από ένα από τα διηγήματα, η φράση του Ίρβιν Γιάλομ που παραθέτετε στην αρχή («Κάθε άνθρωπος πρέπει να επιλέγει τόση αλήθεια, όση μπορεί να αντέξει») και το οπισθόφυλλο, όλα μάς κατευθύνουν προς την έννοια-κλειδί της «αλήθειας». Πώς διαχειρίζεστε το κύριο θέμα της συλλογής σας και τι σημαίνει «αλήθεια» στην εποχή μας;
Η αλήθεια, αιώνες τώρα, έχει απασχολήσει όλους σχεδόν τους επιστήμονες και κυρίως τους φιλοσόφους, όχι μόνο ως έννοια, αλλά ως ανθρώπινο δικαίωμα και καθημερινό ζητούμενο. Δόθηκαν πολλές ερμηνείες, επεξηγήσεις και αποφθέγματα και η αλήθεια κατέληξε να θεωρείται από αρκετούς ανθρώπους μια αμφισβητούμενη έννοια, ιδίως όταν επεμβαίνει ο ψυχισμός του ανθρώπου που καλείται να αντιμετωπίσει μια αλλαγή στη ζωή του. Επειδή ο κάθε άνθρωπος, ανάλογα με την ηθική του, τον χαρακτήρα του, την ανάγκη του να προστατέψει τον εαυτό του, υποκύπτει στην αλλοίωσή της και υπερασπίζεται αυτό που τον βολεύει. Για να αμυνθεί και να προστατέψει τα κεκτημένα του.
Έτσι, ο προσδιορισμός της αλήθειας -και του ψέματος- καταλήγει προσωπική επιλογή, ακόμα και στη σημερινή εποχή που η επιστημονική αλήθεια, η ψυχολογική, η νομική, η χριστιανική κ.ά, έχουν θέσει τα δικά τους, συγκεκριμένα όρια παράβασης ή διαστρέβλωσής της.
Μια κοπέλα που κάνει πλαστικές επεμβάσεις για να αλλάξει τη μορφή της, ένας άντρας που πληροφορείται, από το φλιτζάνι, πως σχεδιάζουν να τον σκοτώσουν, μια δημοσιογράφος που αναλαμβάνει να γράψει μια βιογραφία και στη συνέχεια σκοπεύει να βγάλει τη λέξη «βιογραφία» από την έκδοση. Ήρωες λοξοί, που συχνά έρχονται αντιμέτωποι με μια ιδιαίτερη συνθήκη. Σχεδιάζετε πρώτα τους χαρακτήρες σας ή σκαρφίζεστε ένα γεγονός, μια πλοκή;
Ξεκινώ πάντα επιλέγοντας το κεντρικό πρόσωπο της ιστορίας μου, που καλείται να αντιμετωπίσει ένα απρόβλεπτο γεγονός, συνήθως κοινωνικά απορριπτέο ή ένα ψυχικό τραύμα. Κάνω μια αναδρομή στον τρόπο που έχει ζήσει, για να στηρίξω τις επιλογές του και τον τρόπο αντίδρασής του στο αναπάντεχο. Θέλω να ελπίζω, γράφοντας, πως θα αντιμετωπίσει την ανατροπή στη ζωή του με αγάπη και τρόπο ηθικό. Όσο βέβαια υπάρχει αυτή η δυνατότητα και ταιριάζει στο ήδη οικείο προφίλ του.
Θα ήθελα όλες οι ηρωίδες μου να ήταν γυναίκες μαχήτριες, που θα διεκδικούσαν τον τρόπο να διαχειριστούν τη ζωή τους, να διεκδικήσουν τα «θέλω» τους, χωρίς δεσμεύσεις από τα κοινωνικά στερεότυπα και αναχρονιστικές προκαταλήψεις.
Μπορεί, λόγω αυτού, η εξέλιξη να με οδηγήσει αλλού. Γι' αυτό δεν γνωρίζω από πριν ποτέ το τέλος της ιστορίας. Φτάνω κάπου και σταματώ εκεί που νομίζω ότι ο αναγνώστης, ή η αναγνώστρια δεν χρειάζεται τη συνέχεια. Βάζω τελεία γιατί δεν έχω να πω τίποτα άλλο.
• Διαβάστε επίσης: Μαίρη Τυφλιώρη: «Πιστεύω πως ο άνθρωπος είναι ικανός για όλα»
Έχετε ερευνήσει, σε παλαιότερο δοκίμιό σας, τον τρόπο που αποτυπώνονται οι γυναίκες μέσα στα βιβλία της γλώσσας του Δημοτικού Σχολείου. Συμφωνείτε πως το ζήτημα της απεικόνισης του φύλου είναι ένα από τα θέματα και αυτού του βιβλίου; Με ποιους τρόπους μία συγγραφέας μπορεί να μιλήσει για αυτό μέσα από τη λογοτεχνία;
Θα ήθελα όλες οι ηρωίδες μου να ήταν γυναίκες μαχήτριες, που θα διεκδικούσαν τον τρόπο να διαχειριστούν τη ζωή τους, να διεκδικήσουν τα «θέλω» τους, χωρίς δεσμεύσεις από τα κοινωνικά στερεότυπα και αναχρονιστικές προκαταλήψεις. Αυτές οι τόσο ισχυρές προσωπικότητες αξίζουν μια θέση στη λογοτεχνία και ας ηρωποιούνται ή αμφισβητούνται.
Στο διήγημα, εστιάζω σε έναν άνθρωπο και στις πράξεις του. Φωτογραφίζω τη ζωή του, αφήνοντας τους ανθρώπους του περιβάλλοντός του στο σκοτεινό φόντο πίσω του
Και οι άλλες όμως, οι καταπιεσμένες, οι κακοποιημένες, με ελκύουν. Ψάχνω να βρω τα βαρίδια που τις κρατούν να ζουν στη σκιά, στο περιθώριο, να μοιάζουν θεατές της ζωής, να ανέχονται εξευτελισμούς ή και να αποδέχονται ακόμα ρόλους αναχρονιστικούς και να καταντούν άβουλα όντα.
Πρόκειται για το δεύτερο βιβλίο σας, αλλά και τη δεύτερη συλλογή διηγημάτων σας. Τι σας ελκύει ιδιαιτέρως στη μικρή φόρμα; Θα δοκιμάζατε τις δυνάμεις σας γράφοντας ένα εκτενέστερο έργο;
Γράφω ποίηση από παιδί και έχω γράψει και μυθιστορήματα. Κάθε είδος με συναρπάζει. Νιώθω την ανάγκη να εκφράζομαι και με τους τρεις αυτούς τρόπους. Στο ποίημα, συμπυκνώνω τόσο τις λέξεις για να αφήσω τον αναγνώστη ή την αναγνώστρια να φτιάξει τη δική του ιστορία. Στο διήγημα, εστιάζω σε έναν άνθρωπο και στις πράξεις του. Φωτογραφίζω τη ζωή του, αφήνοντας τους ανθρώπους του περιβάλλοντός του στο σκοτεινό φόντο πίσω του, για να ασχοληθεί με αυτούς ο αναγνώστης ή η αναγνώστριά μου. Στο μυθιστόρημα, τέλος, εστιάζω και στις ζωές του στενού κύκλου του ήρωά μου ή της ηρωίδας μου, για να περπατήσει ο αναγνώστης ή η αναγνώστριά μου μαζί τους και να γίνει μέλος μιας ομάδας ανθρώπων και να ζήσει μια άλλη ζωή, αλλιώτικη από τη δική του.
Κάθε φορά ακολουθώ την ξεκάθαρη προδιάθεσή μου και γράφω…
* Ο ΣΟΛΩΝΑΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Λίγα λόγια για τη συγγραφέα
Η Μαίρη Τυφλιώρη γεννήθηκε στη Χαλάστρα Θεσσαλονίκης και ζει στη Θεσσαλονίκη. Αποφοίτησε από το Παιδαγωγικό Τμήμα του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Ασχολήθηκε με τα στερεότυπα των φύλων αποσπασμένη στο Α.Π.Θ. Έγραψε δοκίμιο για την παρουσίαση της γυναίκας μέσα στα βιβλία της γλώσσας του Δημοτικού Σχολείου. Είναι η συγγραφέας του βιβλίου Το Άστρο για τους μαθητές και τις μαθήτριες της Α΄τάξης.
Δίδαξε ως δασκάλα σε πολλά από τα σχολεία της πόλης Θεσσαλονίκης και των περιχώρων. Γνωρίζει αγγλικά, γαλλικά και ιταλικά. Είναι παντρεμένη και έχει ένα γιο.
