Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Φελισιτέ ντε Ζανλίς [Félicité de Genlis] «Η γυναίκα συγγραφέας» (μτφρ. Διονύσης Γιαννάτος, εισαγωγή – επιμέλεια – επίμετρο: Μαρία Σπυριδοπούλου), το οποίο θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Ροές.
Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός
Παρότι της άρεσε η ψυχαγωγία, η κλίση της προς το διάβασμα και τις καθιστικές ενασχολήσεις ήταν πιο έντονη. Έγραφε από τα παιδικά της χρόνια και στα είκοσί της είχε κιόλας σκαρώσει κωμωδίες, ηθοπλαστικά έργα και μυθιστορήματα· τα κρατούσε όμως κρυφά. Μόνο η Ντοροτέ ήξερε αυτήν τη δραστηριότητά της. Κι έπειτα, εν μια νυκτί, η Ναταλί κλείστηκε στο σπίτι της, έκοψε σχεδόν εξ ολοκλήρου τις επισκέψεις και έπαψε να έχει κοινωνική ζωή· οι συγγενείς και οι φίλοι της παραπονέθηκαν· η Ντοροτέ προσπάθησε να μάθει τι συνέβη και, όταν τη ρώτησε για ποιον λόγο ένιωσε ξαφνικά απέχθεια για τις κοινωνικές συναναστροφές, η Ναταλί τής απάντησε:
– Δεν νιώθω απέχθεια, διασκεδάζω πάντα όταν βρίσκομαι σε μια συντροφιά, αλλά προτιμώ το γραφείο μου· για μένα το γράψιμο είναι μια θεσπέσια ενασχόληση.
– Πρόσεχε, Ναταλί, μην παρασυρθείς αλόγιστα από αυτό το πάθος...
– Και γιατί όχι; Σάμπως υπάρχει άλλο πάθος πιο γλυκό και πιο αθώο, που να εκπληρώνεται τόσο εύκολα; Είμαι μόνο είκοσι χρονών αλλά έχω ήδη αρκετά συλλογισθεί ώστε να γνωρίζω πλέον καλά και να νιώθω με τρόμο πόσο εύθραυστα είναι όλα όσα μας ευφραίνουν. Καταλαμβάνουμε τόσο λίγο χώρο, η τροχιά μας είναι τόσο περιορισμένη και ο θάνατος μπορεί να μας βρει στο ξεκίνημα της διαδρομής!... Αχ! Θέλω να αφήσω στα προσφιλή μου πρόσωπα ανεξίτηλες αναμνήσεις· θέλω να τους αφήσω το καλύτερο κομμάτι του εαυτού μου, τις απόψεις μου, τα συναισθήματά μου, το μυαλό και την ψυχή μου. Ό,τι κάνουμε μες στη μέρα είναι φευγαλέο, το παίρνει ο χρόνος και χάνεται για πάντα, βορά της αιωνιότητας... Από τη ρομάντσα που τραγούδησα και από τη σονάτα που έπαιξα στην άρπα, τίποτε δεν θα μείνει· οι απολαύσεις αυτές δεν αφήνουν κανένα ίχνος και μοιάζουν εντελώς με χίμαιρες. Χρειάζομαι άλλες, διαφορετικές.
– Ελπίζω, ωστόσο, αγαπημένη μου Ναταλί, πως δεν θα μπεις ποτέ στον πειρασμό να τυπώσεις τα γραπτά σου...
– Μπορώ να σε διαβεβαιώσω, με απόλυτη ειλικρίνεια, πως δεν έχω ούτε την πρόθεση ούτε την επιθυμία.
– Τόσο το καλύτερο.
– Νιώθω μιαν αποστροφή γι’ αυτό το ζήτημα μάλλον ανυπέρβλητη. Δεν έχει όμως καμία λογική εξήγηση και μου φαίνεται πως οφείλεται απλώς στη φυσική μου συστολή και στις προκαταλήψεις.
– Αν το σκεφτείς καλύτερα, θα αντιληφθείς πως αυτό το ευτυχές ένστικτο εναρμονίζεται πλήρως με τη λογική.
– Γιατί όμως; Αν κάποια στιγμή κατάφερνα να γράψω έργα ωφέλιμα για τους νέους, για τη θρησκεία και για τα ήθη, δεν θα ήταν καθήκον μου να τα δημοσιοποιήσω;
– Αν από μια παράδοξη έφεση έγραφες μια εμβριθή μελέτη περί της στρατιωτικής τέχνης κι αν είχες θάρρος περίσσιο αλλά και την ιδιοφυΐα του Τυρέν, θεωρείς πως θα έπρεπε να μεταμφιεστείς σε άνδρα και να πας να καταταγείς στον στρατό;
– Καταλαβαίνω τι θέλεις να πεις. Θεωρείς πως μια γυναίκα αν γίνει συγγραφέας μεταμφιέζεται και κατατάσσεται στους άντρες.
– Ναι. Στους άντρες που μάχονται, προσδίδουν απεριόριστη αξία στη νίκη και δεν θα ανεχθούν ποτέ έναν παρείσακτο που θα διεκδικήσει τις δάφνες τις οποίες επιθυμούν οι ίδιοι να δρέψουν. Ποια είναι η πρωταρχική χάρη μιας γυναίκας, ποια αρετή την κάνει να ξεχωρίζει; Η ταπεινοφροσύνη. Όσο αγνά κι αν είναι τα συναισθήματα και η συμπεριφορά της, τιμάει άραγε το φύλο της και αποτελεί πρότυπο γυναίκας, όταν βροντοφωνάζει σ’ ολόκληρο το σύμπαν «Ακούστε με!»; Σκέψου: σ’ ένα μικρό σαλόνι μήπως δεν θα αποδοκίμαζες μια γυναίκα που θα μιλούσε πολύ δυνατά, θα είχε τόνο κοφτό ή απλώς μια στάση υπερβολικά αποφασιστική; Θέλεις μια γλυκιά συστολή να χρωματίζει, σε κάθε ηλικία, τη συνολική της παρουσία και να μετριάζει κάθε της κίνηση, να απομειώνει το ξέσπασμα της ευθυμίας της, να συγκρατεί ακόμη και την εκδήλωση της ευαισθησίας της· θέλεις όταν εμφανίζεται να δίνει την αίσθηση πως φοβάται και, όταν την κοιτάζουν έντονα, να κοκκινίζει ή τουλάχιστον να χαμηλώνει το βλέμμα της. Πώς να συμφιλιώσει κανείς αυτό το λεπτεπίλεπτο και γεμάτο χάρη μυστήριο, αυτή την αξιοπρόσεκτη γοητεία, την πλασμένη από μαγευτική γλυκύτητα και συγκινητική συστολή, με τις φιλόδοξες αξιώσεις και το λαμπερό επάγγελμα του συγγραφέα;
– Πρέπει σώνει και καλά να αναζητήσει κανείς την έπαρση και τη φιλοδοξία στην απλή επιθυμία να προσφέρεις μερικές ωφέλιμες ιδέες;
– Τυπώνοντας ένα έργο, δεν είναι σαν να λέει κανείς, αν μη τι άλλο, «Θεωρώ πως είναι καλό και πως οι σκέψεις μου είναι άξιες να κυκλοφορήσουν σε ολόκληρο το σύμπαν και να κληροδοτηθούν στις επόμενες γενιές»; Ιδού τι βρίσκει κανείς αφελώς γραμμένο σε εκατομμύρια εισαγωγές· ακόμη κι όταν η λεπτότητα του δημιουργού δεν τον αφήνει να εκφραστεί τόσο καθαρά, οι αναγνώστες εύκολα μπορούν να αντιληφθούν τη γνώμη του.
– Σε διαβεβαιώ ωστόσο ότι, αν αποφάσιζα να τα δημοσιεύσω, δεν θα είχα παρόμοια ιδέα για τα έργα μου.
– Τι σημασία έχει; Αυτό θα υπέθεταν οι άλλοι και θα είχαν κάθε δικαίωμα. Στους άντρες συγχωρείται αυτή η αλαζονεία, πώς θα μπορούσε όμως να γίνει ανεκτή σε μια γυναίκα;
Λίγα λόγια για το βιβλίο
Η Φελισιτέ ντε Ζανλίς δημοσιεύει το 1802 τη Γυναίκα συγγραφέα και διηγείται όλη τη διαδικασία που οδηγεί τη Ναταλί, το κεντρικό αφηγηματικό πρόσωπο, στη συγγραφή – αλλά και τις αντιδράσεις και τις εχθρότητες με τις οποίες έρχεται αντιμέτωπη, τόσο σε αισθηματικό όσο και σε κοινωνικό-συλλογικό επίπεδο, καθώς αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη φήμη… Η νουβέλα λειτουργεί ως ένα μυθοπλαστικό μανιφέστο, καταγγέλλοντας τις δύσκολες συνθήκες των γυναικών που επιδίδονται στη συγγραφή και έρχονται αντιμέτωπες με την κρατούσα αορατότητα στις αρχές του 19ου αιώνα.
Η νέα σειρά Λίγεια (υπεύθυνη σειράς: Μαρία Σπυριδοπούλου) είναι μια πρωτοβουλία των εκδόσεων Ροές που σκοπεύει να δώσει βήμα σε γυναικείες φωνές ιστορικά αποσιωπημένες, όντας αφιερωμένη στην –περιθωριοποιημένη από τον ευρωπαϊκό λογοτεχνικό κανόνα– γυναικεία γραφή. Η σειρά φιλοδοξεί να αναδείξει σημαίνοντα ξένα έργα με επίκεντρο τη γυναικεία υποκειμενικότητα, καταδεικνύοντας την αδίκως περιορισμένη παρουσία των γυναικών ανά τους αιώνες στον ανδροκρατούμενο λογοτεχνικό χώρο. Υιοθετώντας μια διαφορετική, «λοξή» ματιά στην αναγνωρισμένη λογοτεχνική παραγωγή της Γαλλίας αλλά και άλλων ευρωπαϊκών χωρών, σκοπεύει να φέρει στο φως έργα από διαφορετικά είδη (πεζογραφήματα, μανιφέστα, δοκίμια, ποιήματα) και εποχές, άγνωστα στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό. Ζητούμενο της σειράς είναι εντέλει να αναδυθούν από την αφάνεια οι γυναίκες συγγραφείς, κάνοντάς μας να συλλογιστούμε την πραγματική θέση τους στην ιστορία της λογοτεχνίας.
Λίγα λόγια για τη συγγραφέα
H Stéphanie-Félicité du Crest de Saint-Aubin (1746-1830), γνωστή στο εκδοτικό περιβάλλον ως Félicité de Genlis, υπήρξε από τις πιο παραγωγικές και σημαντικές συγγραφείς της εποχής της: η αδιάλειπτη συγγραφική δραστηριότητά της κυριάρχησε στα γαλλικά γράμματα από τα τέλη του 18ου μέχρι και την τρίτη δεκαετία του 19ου αιώνα. Μυθιστοριογράφος, συγγραφέας απομνημονευμάτων, θεατρικών έργων, δοκιμιογράφος και πρωτοποριακή παιδαγωγός, άφησε πάνω από εκατό σαράντα έργα μυθοπλαστικού, ιστορικού και εκπαιδευτικού περιεχομένου.
Στο έργο της Περί της επίδρασης των γυναικών στη γαλλική λογοτεχνία (1811) ανέδειξε τον σημαίνοντα ρόλο στα γαλλικά γράμματα των λογοτέχνιδων, διερωτήθηκε για τη θέση των γυναικών στη συγκρότηση του λογοτεχνικού κανόνα και την αδιαφιλονίκητη υπεροχή ορισμένων μυθιστορημάτων τους –όπως π.χ. Η Πριγκίπισσα ντε Κλεβ ή οι Επιστολές μιας Περουβιανής– έναντι των έργων όλων των συγκαιρινών τους Γάλλων μυθιστοριογράφων.
