wonen 40s

Για το βιβλίο της Τόβε Ντιτλέουσεν [Tove Ditlevsen] «Η τριλογία της Κοπεγχάγης» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδ. Πατάκη). Αυτομυθοπλασία, με άλλο όνομα. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Πολύ πριν η Ρέιτσελ Κασκ και ο Καρλ Ούβε Κνάουσγκορντ φέρουν εκ νέου στην επιφάνεια το ρεύμα της autofiction στα λογοτεχνικά πράγματα –ένας γυάλινος κόσμος από λέξεις όπου η ζωή του συγγραφέα γίνεται μια case study μπρος στα μάτια των αναγνωστών–, είχαν προϋπάρξει η Ντυράς και η Ερνό.

Όπου πατάει κανείς βρίσκει χνάρια άλλων, μα και οι «άλλοι» από κάποιου προηγούμενου την άκρη συνέχισαν. Είναι αυτή η θαυμαστή αλληλουχία που συναντάς στην τέχνη, η οποία μπορεί να αφαιρεί από την όποια υποτιθέμενη πρωτοπορία τα βασικά της «κίνητρα», εντούτοις προσφέρει την έννοια της συνέχειας σε έναν κόσμο που κατακλύζεται από ιστορίες και τροπισμούς. 

Η Τόβε Ντιτλέουσεν, εξέχουσα μορφή των δανέζικων γραμμάτων, υπήρξε, όντως, μια πρωτοπόρος της αυτοανάλυσης διά της λογοτεχνίας. Ακόμη και στα πρώιμα έργα της (κυρίως ποίηση όταν ήταν ακόμη 20 ετών) προσπαθούσε να συνενώσει το απόλυτα προσωπικό με μια μορφή εξωστρεφούς παρατήρησης του κόσμου που την περιέβαλλε. Δεν χρειάστηκε να κάνει, λοιπόν, μεγάλη προσπάθεια ώστε να περάσει στην αυτοφυή ενδοσκόπηση και μέσω αυτής να γράψει ένα βιβλίο που αυτή τη στιγμή θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα της χώρας της. Η Τριλογία της Κοπεγχάγης (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδ. Πατάκη) είναι ένα βιβλίο που όπου κι αν το αγγίξεις πονάει.

Δίχως δίχτυ ασφαλείας

Σπάνια συναντάς τόσο ειλικρινή κατάδυση στα έγκατα του εαυτού του, δίχως δίχτυ ασφαλείας και καμία διάθεση να κρυφτεί ο συγγραφέας πίσω από περιφράσεις, κομψευόμενες εκφράσεις, λεκτικά σχήματα ή συγκεκαλλημένη προθετικότητα. Η Ντιτλάουσεν, όντως, μπαίνει σ’ αυτόν τον γυάλινο κόσμο θέλοντας να μας δείξει τη ζωή της όπως ακριβώς ήταν.

Ξεκινώντας από την παιδική της ηλικία, ακολουθώντας το τραχύ ρεύμα της εφηβείας και της ενηλικίωσής της, για να φτάσει στα ύστερα «κολασμένα» χρόνια όπου η εξάρτηση από ουσίες και τη χρόνια κατάθλιψη κατέκαψαν μέσα της κάθε χλωρή σκέψη για ζωή και δημιουργία.

Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία μέρη, αν και έχεις την αίσθηση πως τα κομμάτια που συγκροτούν την προσωπικότητα της Ντιτλάουσεν είναι πολλά περισσότερα.

Το βιβλίο, ως εκ τούτου, χωρίζεται σε τρία μέρη, αν και έχεις την αίσθηση πως τα κομμάτια που συγκροτούν την προσωπικότητα της Ντιτλάουσεν είναι πολλά περισσότερα. Σπασμένα μέρη, θρύμματα, σπαράγματα και συντρίμια μιας ζωής που φαινομενικά για αλλού ξεκινούσε κι αλλού κατέληξε.

Η μικρή Τόβε γεννήθηκε στην Κοπεγχάγη το 1917 σε μια εργατική γειτονιά με τον σοσιαλιστική πατέρα της να είναι συνήθως άνεργος και την κυριαρχική μητέρα της να ορίζει τις συνθήκες εντός του σπιτιού με μια απόμακρη πεζότητα. Με τον αδελφό της είχε καλές έως τυπικές σχέσεις, με τις λιγοστές φίλες της μοιραζόταν περισσότερο τη μοναξιά της και λιγότερο την ανάγκη της για συνάφεια και έτσι το μοναδικό στεγανό της ζωής της αποδείχθηκαν τα βιβλία και οι λέξεις.

Καταφυγή στην ποίηση

Η ποίηση υπήρξε γι’ αυτήν το καταφύγιο που φθονούσε, με την έννοια ότι στην αρχή τα ποήματά της είτε ήταν πολύ παιδικά είτε μη αποδεκτά. Κι όμως, ήδη στα 20 της είχε καταφέρει να κάνει όνομα στη χώρα της και να ενταχθεί στον κλειστό κύκλο των ποιητών.

Τι παράξενο πάθος και τι ανέπλιστη επιτυχία για ένα κορίτσι που βιαζόταν να ξεφύγει από την παιδική της ηλικία θεωρώντας πως ήταν σαν να κυλιέται σε έναν βούρκο από τον οποίο δεν θα μπορούσε ποτέ να ξεφύγει.

Μια διαρκής απόδραση από στενωπούς ήταν η ζωή της. Μόνο που η φυγή δεν ήταν πάντα επ’ ωφελεία της. Η μάνα της την προόριζε εξαρχής για έναν καλό γάμο, ακόμη και η ίδια κατατρυχόταν από το άγχος της οικογενειακής αποκατάστασης.

Οξύμωρο εκ πρώτης, αλλά τελικά όχι και τόσο: έκανε τέσσερις γάμους και -ως φαίνεται- κανένας δεν πήγε καλά. Εγινε μητέρα, δεν δίστασε να κάνει έκτρωση, είχε σχέσεις με άντρες που πάντα κατέληγαν λάθος και είδε τη ζωή της να ταλαντώνεται μονίμως μπρος σε ένα λογοτεχνικό θέλω και ένα κοινωνικό πρέπει.

tove ditlevsen

Η Tόβε Ντιτλέουσεν γεννήθηκε το 1917 (αν και η ίδια, στην Παιδική ηλικία, αναφέρει ότι γεννήθηκε το 1918). Από τις σημαντικότερες μορφές της δανέζικης λογοτεχνίας του 20ού αιώνα, εμφανίστηκε στα γράμματα το 1939 με μια ποιητική συλλογή-ορόσημο (Η ψυχή του κοριτσιού). Το 1976, σε ηλικία πενήντα οκτώ ετών, και μετά από μια δύσκολη ζωή με διαζύγια, ψυχολογικά προβλήματα και κλινικές αποτοξίνωσης, η Ντιτλέουσεν αυτοκτόνησε. Η παιδική της ηλικία στο Βέστερμπρο της Κοπεγχάγης, όπου μεγάλωσε σε μια οικογένεια της εργατικής τάξης, επηρέασε το έργο της· η μεγάλη λογοτεχνική παραγωγή της, που περιλαμβάνει ποιήματα, μυθιστορήματα, διηγήματα, δοκίμια και άρθρα σε εφημερίδες, συχνά επικεντρώνεται σ’ εκείνο τον κόσμο, μιλώντας για τον έρωτα, τον γάμο, τη γραφή, το αλκοόλ, την ψυχική ασθένεια και τον θάνατο με ίσες δόσεις χιούμορ και μελαγχολίας. Αρκετά έργα της όπως τα Πρόσωπα (1968) και η Εξάρτηση, το τρίτο μέρος της Τριλογίας της Κοπεγχάγης (Εκδόσεις Πατάκη, 2023), αντλούν από τις εμπειρίες των επανειλημμένων νοσηλειών της σε ψυχιατρικές κλινικές. Απέσπασε πολλά βραβεία, μεταξύ των οποίων τις «Χρυσές Δάφνες» (1956), και αγαπήθηκε πολύ από τους αναγνώστες, προσφέροντας ένα μοναδικό πανόραμα της ζωής μιας γυναίκας δημιουργού τον 20ό αιώνα.

Ακόμη κι έτσι, όμως, ήταν φανερό πως η Ντιτλέουσεν μπορούσε να αναπνεύσει μόνο μέσα στη λογοτεχνία. Πουθενά αλλού δεν έβρισκε νόημα και ζωτικό χώρο. Το αποτέλεσμα των προσπαθειών της ενδέχεται να τη δικαιώνει αν σκεφτεί κανείς πως δημοσιεύσε 29 βιβλία (ποίηση, διηγήματα και μυθιστορήματα). Αριθμός που αν μη τι άλλο φωτογραφίζει μια δημιουργό σε πλήρη και διαρκή άνθηση. Πραγματική, αλλά και φαινομενική.

Η αυτοπραγμάτωση της Ντιτλέουσεν διά της γραφής φέρνει στο νου την Κλαρίσε Λισπέκτορ, την Λουτσία Μπερλίν, την Έντνα Ο’ Μπράιεν ή την Ζαβ Ρις. Ενα κορίτσι που γεννήθηκε με ένα ταλέντο πιο μεγάλο από τον κόσμο που την τύλιγε σαν μέγγενη.

Η αυτοπραγμάτωση της Ντιτλέουσεν διά της γραφής φέρνει στο νου την Κλαρίσε Λισπέκτορ, την Λουτσία Μπερλίν, την Έντνα Ο’ Μπράιεν ή την Ζαβ Ρις. Ενα κορίτσι που γεννήθηκε με ένα ταλέντο πιο μεγάλο από τον κόσμο που την τύλιγε σαν μέγγενη.

Το τελευταίο μέρος της Τριλογίας είναι αυτό που καθορίζει εν πολλοίς την αναγνωστική πρόσδεση με το βιβλίο. Είναι ο ορισμός του σπαραγμού: εκεί η Ντιτλέουσεν έχει χάσει κάθε έρμα, κάθε επαφή με την ελπίδα.

Σπαρακτικό τέλος 

Ο τελευταίος άντρας της, ένας παρανοϊκός επιστήμονας, της άνοιξε την πόρτα της κόλασης που είχε την όψη των χαπιών demerol, ενώ στη συνέχεια θα κατρακυλήσει στη μεθαδόνη και σε κάμποσα άλλα ναρκωτικά, συν την αυτοκτονική τάση της για το αλκοόλ. Η ζωή της είχε αρχίσει να μπατάρει επικίνδυνα.

Η εισαγωγή της σε ψυχιατρική κλινική ήταν η αρχή του τέλους και όπως αποδείχθηκε, σε εκείνη τη φάση της ζωής της, το τέλος την προσέγγιζε με σφοδρότητα. Τελικά θα αυτοκτονήσει το 1976 από υπερβολική χρήση υπνωτικών χαπιών.

Η Ντιτλέουσεν κομίζει με τούτο το βιβλίο την αλήθεια της. Φέρνει στην επιφάνεια τις δεσμευτικές συνθήκες για μια γυναίκα της εποχής της. Οχι, η Δανία δεν ήταν πιο προχωρημένη στην αυτοδιάθεση των γυναικών όπως ενδεχόμενα πιστεύουμε. Τα παραδοσιακά σχήματα ορίζονταν κι εκεί από τους άντρες και κατέληγαν σ’ αυτούς.

patakis ditlevsen h trilogia ths kopegxaghsΟι ρηγματώσεις της παιδικής ηλικίας σε συνδυασμό με τα τραύματα που αποθέτει η μνήμη στις ψυχές των ανθρώπων είναι από τις βασικές θεματικές της Ντιτλέουσεν και στην Τριλογία της αναδεικνύονται ως οι βασικές αιτίες του δράματός της.

Με την Ντιτλέουσεν συνέβη ό,τι και με άλλες συγγραφείς που για χρόνια βρίσκονταν στη σκιά και αίφνης απέκτησαν φήμη, ενώ δεν βρίσκονταν εν ζωή για να την γευτούν. Ακόμη κι έτσι, πενήντα χρόνια μετά τη συγγραφή του συγκεκριμένου βιβλίου, παραμένει ζωντανό ένα έργο που μας μεταφέρει την τραυματισμένη θηλυκότητα της Ντιτλέουσεν, καθώς και την ανάγκη της να συγκεράσει τη ζωή με την τέχνη.

Οι αποτυχίες της, σε αντίθεση με άλλους δημιουργούς, δεν ήταν ένα μονοπάτι προς την αυτογνωσία, καθώς κάτι τέτοιο προϋθέτει και μια κάποια μορφή προσποίησης.

Στο τέλος, έρμαιο της ανάγκης της για ναρκωτικά, ολότελα αποξενωμένη ακόμη και από τα παιδιά της, κολλημένη σε μια σελίδα γεμάτη λέξεις που πάλλονταν, αυτό που της έμεινε ήταν η επιθυμία να απαλλαγεί από το βάρος της ντροπής που όρισε τη ζωή της από πολύ νωρίς. Πρέπει να σημειωθεί η πολύ καλή μετάφραση της Κατερίνας Σχινά.


Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Μπλε ήλιος» (εκδ. Μεταίχμιο).

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Σηκώθηκα και ντύθηκα, κάνοντας όσο το δυνατόν λιγότερο θόρυβο. Ω, ω, μονολογούσα σιγανά, ανάμεσα στα βογκητά μου, πεθαίνω, πεθαίνω, μαμά, δεν αντέχω. Φόρεσα το παλτό μου και κοίταξα έξω με χίλιες δύο προφυλάξεις. Απέναντι από το δωμάτιό μου υπήρχε μια άλλη πόρτα, που ήλπιζα ότι οδηγούσε στην έξοδο. Τη διέσχισα τρέχοντας και σύντομα βρέθηκα στην έρημο, σκοτεινό δρόμο, με το κεφάλι μπανταρισμένο σε επιδέσμους. Έκανα νόημα σ’ ένα ταξί και ο οδηγός με ρώτησε συμπονετικά αν έπαθα τροχαίο ατύχημα. Φτάνοντας σπίυι διέσχισα τρέχοντας σαν τρελή το μονοπάτι του κήπου και χτύπησα ασθμαίνοντας το κουδούνι».

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

Για το μυθιστόρημα του Κιμ ντε Λ’ Οριζόν [Kim De L'Horizon] «Βιβλίο από αίμα» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, το Kim De L'Horizon.

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

Με ...

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

Για το μυθιστόρημα του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς [Gianfranco Calligarich] «Ιδιωτικές άβυσσοι» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Στη ζωή, αλλά και σε κάθε παιχνίδι κάθε νίκη καταλήγει να μοιά...

«Το πρόσωπο του άλλου» του Κόμπο Αμπέ (κριτική) – Ένα νοητικό και φιλοσοφικό παιχνίδι

«Το πρόσωπο του άλλου» του Κόμπο Αμπέ (κριτική) – Ένα νοητικό και φιλοσοφικό παιχνίδι

Για το μυθιστόρημα του Κόμπο Αμπέ [Köbö Abe] «Το πρόσωπο του άλλου» (μτφρ. Στέλιος Παπαλεξανδρόπουλος, εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα από την κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου (1966).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Ο τρόπος που συντίθεται η...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γυναικεία Βραβεία Μυθοπλασίας και non fiction - Women's prize 2024: Νικήτριες οι Γκανεσανάνθαν και Ναόμι Κλάιν

Γυναικεία Βραβεία Μυθοπλασίας και non fiction - Women's prize 2024: Νικήτριες οι Γκανεσανάνθαν και Ναόμι Κλάιν

Και τα δύο βιβλία που βραβεύτηκαν με το Women's prize 2024 εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι παρασύρονται από τον εξτρεμισμό. Κεντρική εικόνα: αριστερά η Naomi Klein και δεξιά η V.V. Ganeshananthan.

Επιμέλεια: Book Press

...
Βραβεία Αναγνώστη 2024: Στη Λίζυ Τσιριμώκου το Μεγάλο βραβείο –  Όλοι οι βραβευθέντες και τα βιβλία τους

Βραβεία Αναγνώστη 2024: Στη Λίζυ Τσιριμώκου το Μεγάλο βραβείο – Όλοι οι βραβευθέντες και τα βιβλία τους

Απονεμήθηκαν τα Βραβεία του Αναγνώστη 2024 για βιβλία που εκδόθηκαν το 2023. Η τελετή απονομής, διοργανώθηκε, όπως κάθε χρόνο, στο Μουσείο Μπενάκη. 

Επιμέλεια: Book Press

Το μεγάλο τιμητικό βραβείο για το σύνολο του έργου της απονεμήθηκε στη ...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

«Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» της Ναταλί Ρονβό (προδημοσίευση)

«Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» της Ναταλί Ρονβό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Λουξεμβουργιανής συγγραφέως Ναταλί Ρονβό [Nathalie Ronvaux] «Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» (μτφρ. Χάρης Παπαϊωάννου), η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

Έρχονται ημέρες Euro 2024: Τρία πρόσφατα βιβλία που μας θυμίζουν πως το ποδόσφαιρο είναι μαγεία, συγκινήσεις και σπουδαία κατορθώματα

Έρχονται ημέρες Euro 2024: Τρία πρόσφατα βιβλία που μας θυμίζουν πως το ποδόσφαιρο είναι μαγεία, συγκινήσεις και σπουδαία κατορθώματα

Σε λίγες ημέρες ξεκινάει το Euro 2024 στη Γερμανία κι όλη η ποδοσφαιρική Ευρώπη ετοιμάζεται να ζήσει τη γιορτή. Σας προτείνουμε τρία πρόσφατα βιβλία, αμιγώς ποδοσφαιρικά, που θα σας βάλουν στο κλίμα της διοργάνωσης. Κεντρική εικόνα: Ο Θοδωρής Ζαγοράκης σηκώνει την βαρύτιμη κούπα του Euro μέσα στο Στάδιο Ντα Λουζ της...

Τζον Γκρίσαμ: Ο μετρ του δικαστικού θρίλερ επιστρέφει

Τζον Γκρίσαμ: Ο μετρ του δικαστικού θρίλερ επιστρέφει

Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «Η λίστα του δικαστή» (μτφρ. Γιώργος Μπαρουξής, εκδ. Ελληνικά Γράμματα) εξετάζουμε την ξεχωριστή περίπτωση του Αμερικανού συγγραφέα που είναι μετρ των δικαστικών θρίλερ (και όχι μόνο), με πωλήσεις που ξεπερνούν τα 300 εκατ. αντίτυπα παγκοσμίως. Κεντρική εικόνα: © achiev...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ