Zafon 01

Για τη συλλογή διηγημάτων του Carlos Ruiz Zafón «Η πόλη της καταχνιάς» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου) που κυκλοφορεί, όπως όλα τα βιβλία του Zafón, από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Του Διονύση Μαρίνου

Υπήρξε ένας μέγιστος παραμυθάς. Ένας τροβαδούρος των ιστοριών που έλκυαν την καταγωγή τους από μεσαιωνικούς θρύλους, μπορχεσιανές κατασκευές, απόηχους από τα καλύτερα λογοτεχνικά θαύματα που μας χάρισε ο Ουμπέρτο Έκο, από τη γοτθική παράδοση της Δύσης και έφταναν έως τις μέρες μας. Η τετραλογία του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν Το κοιμητήριο των λησμονημένων βιβλίων (όλα από τις εκδόσεις Ψυχογιός) τον έκαναν έναν από τους πλέον επιτυχημένους Ισπανούς συγγραφείς, ένα εκδοτικό φαινόμενο της εποχής, αλλά και μια φυσιογνωμία που έχαιρε εκτίμησης εντός και εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου.

Ο πρόωρος θάνατός του (το 2020 σε ηλικία μόλις 56 ετών) διέκοψε βίαια μια συγγραφική πορεία που ήταν προδιαγεγραμμένη να στεφθεί με μέγιστη επιτυχία. Η επιρροή του Θαφόν στη σύγχρονη λογοτεχνική πραγματικότητα της Ισπανίας ομοιάζει –κι ας δείχνει ανόσια η σύγκριση– μ’ εκείνη του Μιγκέλ Θερβάντες. Άλλωστε, ο μετρ από την Αλκαλά ντε Ενάρες, υπήρξε μια από τις βασικές επιρροές του Θαφόν.

Είναι, άραγε, μόνο η περισσή επινοητικότητα του Θαφόν που τον έκανε πασίγνωστο; Ή, μήπως, για τους λάτρεις των λογοτεχνικών μυστηρίων και των γκόθικ παρεκτροπών, ο Ισπανός συγγραφέας αποτέλεσε το απαύγασμα του στιλ; Η αλήθεια είναι ότι ο λόγος του Θαφόν τελεί υπό την κυριαρχία μιας στιλιστικής μαγγανείας που δεν συναντάς εύκολα σε συγγραφείς που ανήκουν στην ακριβή χορεία των ευπώλητων. Σε τέτοιο βαθμό που σε κάνει να αναρωτιέσαι αν όλα αυτά τα εκατομμύρια των αναγνωστών του κατάφεραν να κατανοήσουν πλήρως τα βιβλία του. Ας είναι, άβυσσος η ψυχή των αναγνωστών ανά τον κόσμο. 

Η αλήθεια είναι ότι ο λόγος του Θαφόν τελεί υπό την κυριαρχία μιας στιλιστικής μαγγανείας που δεν συναντάς εύκολα σε συγγραφείς που ανήκουν στην ακριβή χορεία των ευπώλητων.

Λίγους μήνες μετά τον θάνατό του, εκδόθηκε η συλλογή διηγημάτων του Θαφόν υπό τον τίτλο Η πόλη της καταχνιάς (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου, εκδ. Ψυχογιός). Ήταν μια προγραμματική έκδοση από τον συγγραφέα ως αντίδωρο προς τους αναγνώστες του που του πρόσφεραν αφειδώς την αναγνωστική αγάπη τους. Αυτό σημειώνει και στον πρόλογο της συλλογής ο επιμελητής του Εμίλι Ροσάλες ι Καστελιά. Επιθυμούσε να μαζέψει σε έναν τόμο όλα τα διηγήματά του, κάποια ήδη δημοσιευμένα σε λογοτεχνικά περιοδικά κι άλλα αδημοσίευτα. Η δραματική κατάσταση της υγείας του, όμως, έφερε πίσω το σχέδιο, το οποίο ολοκληρώθηκε εν τη απουσία του ως ένα post mortem δώρο των συνεργατών του στη μνήμη του. Σαφώς, είναι και το ύστατο δώρο προς τους πιστούς αναγνώστες του. Ένα αντίο αντάξιό του.

Μέσα σ’ αυτές τις έντεκα ιστορίες θα βρει κανείς –σίγουρα οι λάτρεις του συγγραφέα– όλο τον κόσμο που ορίζει η σάγκα του Κοιμητηρίου των λησμονημένων βιβλίων. Αυτές οι ιστορίες επέχουν τη θέση οδοδείκτη και χάρτη για να περιπλανηθεί κανείς στην τετραλογία. Φυσικά, διαβάζονται αυτόνομα και προσφέρουν τους αναγνωστικούς χυμούς τους ακόμη και σε εκείνους που δεν έτυχε να βουτήξουν στον μυθιστορηματικό κόσμο του Θαφόν. Μάλιστα, εύκολα μπορεί να προδικάσει κανείς πως αυτά τα διηγήματα είναι ικανά να προτρέψουν τους μέχρι πρότινος μη-Θαφονικούς (sic) στο πλήρες έργο του.

Είναι μια Βαρκελώνη σκοτεινή, μυστηριακή, εξωπραγματική που το κουβάρι της ξετυλίγεται από τον Μεσαίωνα, διαπερνάει τον Εμφύλιο Πόλεμο και φτάνει έως τις μέρες μας για να ακουμπήσει την ιστορικότητά της σε έναν τόπο λογοτεχνικής μαγείας.

Ήρωες που έχουν επισημανθεί στην τετραλογία εδώ εμφανίζονται στην πιο λεπτομερή εκδοχή τους. Το ίδιο συμβαίνει με το ύφος, αλλά και τα μοτίβα που εμφανίζονται από ιστορία σε ιστορία. Ο κόσμος μέσα στον οποίο κινείται ο Θαφόν είναι αυτός της Βαρκελώνης (ως επί το πλείστον), αλλά όχι της τουριστικής καταλανικής πρωτεύουσας που έχουμε στο μυαλό μας με τους πολυάριθμους τουρίστες να συνωθούνται στη Ράμπλα, το Μονζουίκ ή τη Σαγράδα Φαμίλια. Είναι μια Βαρκελώνη σκοτεινή, μυστηριακή, εξωπραγματική που το κουβάρι της ξετυλίγεται από τον Μεσαίωνα, διαπερνάει τον Εμφύλιο Πόλεμο και φτάνει έως τις μέρες μας για να ακουμπήσει την ιστορικότητά της σε έναν τόπο λογοτεχνικής μαγείας.

Για να ντύσει αυτή την αρχαία φορεσιά της πόλης, ο Ισπανός συγγραφέας επιστρατεύει ένα πλήθος επιρροών που καθιστούν τις ιστορίες του ένα patchwork από διαθέσεις, ύφη και προθέσεις. Αίφνης, συναντάει κανείς το ευγενές γοτθικό μυθιστόρημα να συνομιλεί με τα ιστορικά αφηγήματα, το νουάρ με το θρίλερ και το bildungsroman με το πικαρέσκο. Ο Θαφόν συνενώνει με σύμπνοια αυτά τα ετερόκλιτα στοιχεία σε ένα όλον που καθόρισε τη γραφή του, την εμπλούτισε και της έδωσε το δικαίωμα να πλέει κάθε φορά σε διαφορετικούς παραποτάμους δίχως να χάνεται μόνο σε στιλιτιστικούς στροβίλους.

Zafon 02
Ο Κάρλος Ρουίθ Θαφόν γεννήθηκε το 1964 στη Βαρκελώνη. Το 1993 κέρδισε το βραβείο Premio Edebe με το εφηβικό μυθιστόρημα El principe de la niebla (Ο πρίγκιπας της ομίχλης). Το 2001 εκδόθηκε το πρώτο του μυθιστόρημα για ενηλίκους, Η σκιά του ανέμου. Ήταν υποψήφιο για το βραβείο Premio de Novela Fernando Lara, και θεωρείται, μετά τον Δον Κιχώτη, το πιο πετυχημένο μυθιστόρημα στην εκδοτική ιστορία της Ισπανίας. Τα έργα του έχουν μεταφραστεί σε περισσότερες από 40 γλώσσες, έχουν τιμηθεί με πολυάριθμα βραβεία και έχουν πουλήσει περισσότερα από 15 εκατομμύρια αντίτυπα σε όλο τον κόσμο. Πέθανε στις 19 Ιουνίου 2020.

Η καταχνιά στα διηγήματα βάφεται με διάφορα χρώματα και υφές. Εμφανίζεται με την παρουσία ενός πεπτωκώς αγγέλου που φλέγεται στους ουρανούς, ανθρώπων που έχουν γκρίζα υπόσταση, αρχαίων δράκων κι άλλων πλασμάτων του κάτω κόσμου, μυθικών φιγούρων που σκιαμαχούν διαρκώς, νεαρών κοριτσιών εκπάγλου καλλονής που όμως κουβαλούν ένα κρυφό μυστικό που πολλές φορές τις κάνει επικίνδυνες, αγγελοκρουσμένων δημιουργών και σκόνης, πολλής σκόνης που κατακάθεται παντού και μετατρέπει την πόλη (πραγματική ή επινοημένη) σε ένα φασματικό τοπίο που αναρριπίζει όλες τις αισθήσεις.

Από τα διηγήματα που σου μένουν είναι σαφώς «Ο πρίγκιπας του Παρνασσού» (το μεγαλύτερο όλων), στο οποίο ήρωας είναι ο Θερβάντες που ακόμη δεν έχει καταφέρει να γίνει σπουδαίος και να υποσκελίσει τον ανταγωνιστή του Λόπε ντε Βέγα. Συναντάει έπειτα από αποτυχημένες συγγραφικές προσπάθειες τον μεφιστοφελικό θεατρικό επιχειρηματία Κορέλι που τον πείθει να γράψει ένα βιβλίο αντάξιο της ικανότητάς του (σ.σ.: Ενας ποιητής στην Κόλαση) με αντάλλαγμα ακόμη και τη ζωή του ή της ζωής της εύμορφης Φραντσέσκα. Το εν λόγω διήγημα θαυμάζεται και για την τεχνική του εγκιβωτισμού που χρησιμοποιεί ο Θαφόν.

Αυτό το ύστατο χαίρε του Θαφόν είναι μια ακόμη υπόμνηση για το πόσο ιδιαίτερος συγγραφέας υπήρξε.

Zafon exΠαρόμοιας αξίας είναι και το διήγημα «Ο Γκαουντί στο Μανχάταν» όπου ένας μαθητευόμενος αρχιτέκτονας γίνεται ο διερμηνέας του ξακουστού δασκάλου στο ταξίδι του στις ΗΠΑ όπου έχει αναλάβει να φτιάξει ένα βαβελικό αρχιτεκτόνημα για χάρη ενός μεγιστάνα και με τα χρήματα που θα λάβει θα καταφέρει να ολοκληρώσει τη Σαγράδα Φαμίλια.

Στο «Άντρες στα γκρίζα» θαυμάζει κανείς τη νουάρ ατμόσφαιρα που δημιουργεί ο συγγραφέας για να περιγράψει τις περιπέτειες ενός πληρωμένου δολοφόνου, ενώ στα διηγήματα όπως «Η Μπλάνκα και το αντίο» και «Δίχως όνομα» εστιάζει κανείς στη διαδικασία ωρίμανσης και μαθητείας των ηρώων που από την παιδικότητα πέφτουν με πάταγο στον κόσμο των μεγάλων. Φυσικά, το γοτθικό-εξωλογικό στοιχείο δεν λείπει, πώς θα μπορούσε άλλωστε, και εμφανίζεται σε πλήρη άνθιση στα διηγήματα «Πύρινο ρόδο» και «Χριστουγεννιάτικος θρύλος».

Αυτό το ύστατο χαίρε του Θαφόν είναι μια ακόμη υπόμνηση για το πόσο ιδιαίτερος συγγραφέας υπήρξε. Μπορεί, ενδεχομένως, σε κάποιους να φαίνονται αρκετά περιπλεγμένες οι εξτραβαγκάντζες του, εντούτοις ουδείς μπορεί να του αρνηθεί ότι δημιούργησε εξαρχής έναν δικό του κόσμο, τον οποίο διάνθισε με ό,τι καλύτερο διέθετε το δαιμόνιο ταλέντο του.

H Μαρία Παλαιολόγου μεταφράζει πρώτη φορά βιβλίο του Θαφόν, εντούτοις επειδή είναι έμπειρη στην ισπανόφωνη λογοτεχνία (βλ. την επανέκδοση των μέγιστων βιβλίων του Μαρκές από τις εκδόσεις Ψυχογιός, τα βιβλία του Προν από τις εκδόσεις Ίκαρος ή τον Καταλανό Τζουάν Μαρσέ από τις εκδόσεις Πατάκη), κατάφερε εύκολα να κατανοήσει το ύφος του συγγραφέα και να τον αποδώσει επακριβώς. Άλλωστε, η ατμόσφαιρα και το στυλ είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του Θαφόν. Αν τα αποστερήσεις μεταφραστικά από τον αναγνώστη, τότε του έχεις στερήσει όλη τη μαγεία.

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Το καινούργιο του μυθιστόρημα «Μπλε ήλιος» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.


 Απόσπασμα από το βιβλίο

«Ένας λαβωμένος βαθυπόρφυρος ήλιος ποντιζόταν στη γραμμή του ορίζοντα όταν ο κύριος Αντόνι ντε Σεμπέρε, τον οποίο όλοι αποκαλούσαν βιβλιοπλάτη, ανέβηκε στο ψηλότερο σημείο του τείχους που σφράγιζε την πόλη και διέκρινε την πομπή να φτάνει από μακριά. Διήνυαν το σωτήριο έτος 1616 και μια ομίχλη που μύριζε μπαρούτι φιδοσερνόταν πάνω στις στέγες μιας Βαρκελώνης από πέτρα και σκόνη. Ο βιβλιοπλάστης έστρεψε το βλέμμα του προς την πόλη και η ματιά του χάθηκε στο ανταύγασμα πύργων, μεγάρων και στενοσόκακων, παλλόμενων στο μίασμα ενός αέναου σύθαμπου, το οποίο πυρσοί και άμαξες που περνούσαν γδέρνοντας τα τείχη ίσα που κατάφερναν να διαρρήξουν».


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Utopia avenue», του Ντέιβιντ Μίτσελ – μια πολυσέλιδη μπαλάντα για τη νιότη, τις φιλοδοξίες, τη φιλία (κριτική)

«Utopia avenue», του Ντέιβιντ Μίτσελ – μια πολυσέλιδη μπαλάντα για τη νιότη, τις φιλοδοξίες, τη φιλία (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του David Mitchell «Utopia avenue» (μτφρ. Μαρία Ξυλούρη, εκδ. Μεταίχμιο). Στην κεντρική εικόνα, ο David Bowie σε ιδιωτικό πάρτι στο Λος Άντζελες το 1971.

Του Διονύση Μαρίνου

Κιθαριστικά ριφ που κυλούν σαν διαμαντόπετρες. Μπασιστικά π...

«Οι κεφαλές του Κέρβερου», της Φράνσις Στίβενς – Παλπ πρωτοπορία και επιστημονική φαντασία

«Οι κεφαλές του Κέρβερου», της Φράνσις Στίβενς – Παλπ πρωτοπορία και επιστημονική φαντασία

Για το μυθιστόρημα «Οι κεφαλές του Κέρβερου» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος) της Φράνσις Στίβενς που κυκλοφορεία από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος. Στην κεντρική φωτογραφία, η συγγραφέας.

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Γεννημένη το 1884, ...

«Νοσταλγία», του Μίρτσεα Καρταρέσκου – Το καλτ αριστούργημα του κορυφαίου της ρουμανικής «γενιάς με τα τζιν»

«Νοσταλγία», του Μίρτσεα Καρταρέσκου – Το καλτ αριστούργημα του κορυφαίου της ρουμανικής «γενιάς με τα τζιν»

Για το μυθιστόρημα του Mircea Cărtărescu «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτωρ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Κατά τα λεγόμενα του Χάρολντ Μπλουμ υπάρχουν δύο καταγωγικές γραμμές στο διήγημα και το μυθιστόρημα: η μία ξεκινά από τον Θερβάντε...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αριστείδης Χατζής: «Το 1821 υπήρχε μια εξαιρετικά προχωρημένη δυναμική αστική τάξη»

Αριστείδης Χατζής: «Το 1821 υπήρχε μια εξαιρετικά προχωρημένη δυναμική αστική τάξη»

Συνέντευξη με τον ιστορικό Αριστείδη Χατζή, με αφορμή το βιβλίο του «Ο Ενδοξότερος Αγώνας, Η Ελληνική Επανάσταση του 1821» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος.

Του K.B. Κατσουλάρη

Έχετε εμπνευστεί τον τίτλο του βιβλίου σας από μια επισ...

«Utopia avenue», του Ντέιβιντ Μίτσελ – μια πολυσέλιδη μπαλάντα για τη νιότη, τις φιλοδοξίες, τη φιλία (κριτική)

«Utopia avenue», του Ντέιβιντ Μίτσελ – μια πολυσέλιδη μπαλάντα για τη νιότη, τις φιλοδοξίες, τη φιλία (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του David Mitchell «Utopia avenue» (μτφρ. Μαρία Ξυλούρη, εκδ. Μεταίχμιο). Στην κεντρική εικόνα, ο David Bowie σε ιδιωτικό πάρτι στο Λος Άντζελες το 1971.

Του Διονύση Μαρίνου

Κιθαριστικά ριφ που κυλούν σαν διαμαντόπετρες. Μπασιστικά π...

«Μάντρα, Μάντρα, τι μαγειρεύεις;», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου (κριτική)

«Μάντρα, Μάντρα, τι μαγειρεύεις;», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου (κριτική)

Για την εικονογραφημένη παραμυθική ιστορία «Μάντρα, Μάντρα τι μαγειρεύεις», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου, σε εικονογράφηση Αιμιλίας Κονταίου που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ελληνοεκδοτική.

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Ένα μεγάλ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Bill Bryson «Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡ...

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charlie Jane Anders «Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν» (μτφρ. Πόλυ Μοσχοπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Δέντρο δεν μιλούσε. ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ