Ο Καμύ στον πόλεμο

Για το βιβλίο του Πέτερ Ένγκλουντ [Peter Englund] «Εφιαλτικές νύχτες» (μτφρ. Γρηγόρης Κονδύλης, εκδ. Μεταίχμιο), μια ιστορία με 39 πρωταγωνίστριες και πρωταγωνιστές. Στην κεντρική εικόνα: Ο Αλμπέρ Καμύ. 

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Οι Εφιαλτικές Νύχτες (μτφρ. Γρηγόρης Κονδύλης, εκδ. Μεταίχμιο) είναι ένα βιβλίο για τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο που δεν μοιάζει με κανένα άλλο από αυτά που έχουμε διαβάσει, και θα εξηγήσω αμέσως το γιατί. Μολονότι μιλάει για ιστορικά γεγονότα, το θέμα του δεν είναι τα γεγονότα αυτά καθαυτά, αλλά πώς τα βίωσαν συγκεκριμένοι άνθρωποι, και συγκεκριμένα τριάντα εννέα άντρες και γυναίκες. Αν και διανθίζεται από τα γραπτά κείμενα (σημειώματα, επιστολές κ.ά.) αυτών των τριάντα εννέα μαρτύρων, δεν είναι ένα βιβλίο με μαρτυρίες.

Ο συγγραφέας επιχειρεί να μας μεταφέρει εκεί και τότε, κι όχι απλώς να μάθουμε τι συνέβη, αλλά να αισθανθούμε αυτό που συνέβη, όσο αυτό είναι δυνατόν.

Τέλος, παρότι όσα καταγράφηκαν μπορεί να συνέβησαν ακριβώς έτσι, σημασία εδώ δεν έχει μονάχα η ακρίβεια, αλλά η αναπαράσταση: ο συγγραφέας επιχειρεί να μας μεταφέρει εκεί και τότε, κι όχι απλώς να μάθουμε τι συνέβη, αλλά να αισθανθούμε αυτό που συνέβη, όσο αυτό είναι δυνατόν.

Ο ίδιος ο συγγραφέας, έμπειρος λογοτέχνης και ιστορικός, έχει απόλυτη επίγνωση των ορίων της αναπαράστασης και της γνώσης όταν μιλάμε γεγονότα τέτοιου εύρους στον χώρο και στον χρόνο.

Εξού και ξεκινά θυμίζοντάς μας την συγκλονιστική φράση του επιζήσαντα των στρατοπέδων εξόντωσης Πρίμο Λέβι, που λέει: «Εκείνοι που έχουν αντικρίσει το πρόσωπο της αγριομάτας Μέδουσας δεν επέστρεψαν ή επέστρεψαν άφωνοι». Ας ξεκινήσουμε το ταξίδι μας. Ο χρόνος είναι πάντα ο ίδιος: ο κρισιμότερος μήνας του πολέμου, ο Νοέμβριος του 1942. Πρώτος σταθμός, Στάλινγκραντ.

Νοέμβριος του 1942

Ο Νοέμβριος του 1942 ήταν ο πυκνότερος μήνας του πολέμου. Στις αρχές του, όλα έδειχναν ότι οι δυνάμεις του Άξονα μπορούσαν ακόμη να νικήσουν. Λίγες εβδομάδες μετά, στο τέλος του μήνα, είχε πια γίνει φανερό ότι η ήττα τους ήταν μονάχα ζήτημα χρόνου. Τι είχε μεσολαβήσει;

Μερικά από τα σημαντικότερα στρατιωτικά γεγονότα του Πολέμου: η κομβική νίκη στο Ελ Αλαμέιν που εμπόδισε την προέλαση των Γερμανών στην Αίγυπτο, στη διώρυγα του Σουέζ και στα πετρέλαια της Μέσης Ανατολής. Η φοβερή εκστρατεία στο Γκουανταλκανάλ, η πρώτη επιθετική ενέργεια των Αμερικανών στον Ειρηνικό, που διήρκησε έξι μήνες, άρχισε από τον Νοέμβριο να δείχνει ότι θα ήταν νικηφόρα για τους Συμμάχους. Και βέβαια η περικύκλωση των Γερμανών από τους Σοβιετικούς στο Στάλινγκραντ, απ’ όπου ήδη πήραμε μια γεύση από τις κακουχίες του γερμανικού στρατού…

Το βιβλίο είναι ένα πανόραμα από τέτοιες στιγμές, από φέτες ζωής και θανάτου εκείνον τον κρίσιμο Νοέμβριο, σε δεκάδες μέρη του πλανήτη, όπου το δράμα του Δευτέρου παγκοσμίου πολέμου βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη. Κι ενώ, στο μεταξύ, η αδυσώπητη φονική μηχανή των στρατοπέδων εξόντωσης, όπως σε αυτό της Τρεμπλίνκα, δουλεύει ήδη σε υψηλές ταχύτητες, με τέτοια μελετημένη ψυχρότητα που δεν είχε προηγούμενο στην ανθρώπινη ιστορία.

Τριακόσια εξήντα κεφάλαια (360), όσες και οι μοίρες ενός πλήρους κύκλου, μας μεταφέρουν από τη μια γωνία του πλανήτη στην άλλη, με ένα φρενήρη μοντάζ και γραφή πυρετική, που συνοδεύεται από πολλά στοιχεία πληροφορίες, που κόβουν την ανάσα.

Τριακόσια εξήντα κεφάλαια (360), όσες και οι μοίρες ενός πλήρους κύκλου, μας μεταφέρουν από τη μια γωνία του πλανήτη στην άλλη, με ένα φρενήρη μοντάζ και γραφή πυρετική, που συνοδεύεται από πολλά στοιχεία πληροφορίες, που κόβουν την ανάσα. Συχνά, η γραφή θυμίζει μυθιστόρημα, όπως όταν περιγράφει την εγγύτητα των αντιμαχόμενων πλευρών, μέσα στην υγρή πυκνή βλάστηση του Γκουανταλκανάλ, όπου μπορούσες ακόμη και να μυρίσεις τον καπνό από τα τσιγάρα του εχθρού ή και την αποφορά του ιδρώτα του…

peter englund

Ο Πέτερ Ένγκλουντ [Peter Englund] είναι Σουηδός συγγραφέας και ιστορικός. Από το 2002 είναι μέλος της Σουηδικής Ακαδημίας, ενώ από το 2009 ως το 2015 διετέλεσε μόνιμος Γραμματέας της Ακαδημίας. Πολυβραβευμένος και πολυμεταφρασμένος, τα βιβλία του έχουν επαινεθεί από διακεκριμένους ιστορικούς, όπως ο Antony Beevor και ο Simon Sebag Montefiore.

Τριάντα εννέα πρόσωπα

Όπως σημείωσα και νωρίτερα, το βιβλίο παρακολουθεί στιγμές από τη ζωή τριάντα εννέα προσώπων, στρατιωτών, αεροπόρων, αμάχων, γυναικών και αντρών, σε κάποια στιγμή αυτού του κομβικού Νοεμβρίου του 1942, σε κάποιο από τα μεγάλα μέτωπα του πολέμου, στην Ευρώπη, κυρίως στο Ρωσικό Μέτωπο, αλλά και στην Γερμανία, στην Αφρική και στην Ασία μέχρι τα πιο απομακρυσμένα νησιά του Ειρηνικού. Τα περισσότερα από τα πρόσωπα αυτά, των οποίων οι φωτογραφίες με τα ονόματα και τις ιδιότητες παρατίθενται στην αρχή του βιβλίου, ενώ το τι απέγιναν στο τέλος του βιβλίου, είναι πρόσωπα άγνωστα, ως επί το πλείστον.

Μεταξύ τους, ξεχωρίζουν, δύο διάσημοι συγγραφείς, ο Γαλλοαλγερινός δημοσιογράφος και συγγραφέας Αλμπέρ Καμύ, τον οποίο συναντάμε στα είκοσι εννιά του χρόνια, στο χωριουδάκι Λε Πανελιέ, και ο Ρώσος δημοσιογράφος και συγγραφέας Βασίλι Γκρόσμαν, του οποίου η μαρτυρία για την Τρεμπλίνκα καθώς και το μυθιστόρημά του Ζωή και Πεπρωμένο, μεγάλο μέρος του οποίου διαδραματίζεται κατά τη διάρκεια της πολιορκίας του Στάλινγκραντ, αποτελούν μεγάλα αντιπολεμικά έργα.

Πρωταγωνιστούν όμως και απλοί άνθρωποι, όπως η Λιντίγια Γκίνζμπουργκ, η φιλόλογος που προσπαθεί να επιβιώσει τον δεύτερο χρόνο της πολιορκίας του Λένινγκραντ, όπου κοντά ένα εκατομμύριο πολίτες έχουν ήδη πεθάνει, κυρίως από ασιτία...

Ένα πολυγεγονός που πάντα θα μας διαφεύγει

metaixmio englund efialtikes nyxtesΌπως ακριβώς και το αντικείμενό του, ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, ένα πολυγεγονός που διαφεύγει της δυνατότητας του ανθρώπου να το συλλάβει και να το περιγράψει, έτσι και το βιβλίο του Σουηδού Πέτερ Ένγκλουντ είναι ουσιαστικά δυσπερίγραπτο, και ενδεχομένως να μην έχει και προηγούμενο, ως εγχείρημα.

Η προσπάθεια να ανασυνθέσεις την Μεγάλη Ιστορία μέσα από εκατοντάδες μικροϊστορίες είναι εξίσου μάταιη όσο και το αντίστροφο, να νιώσεις τον ανθρώπινο πόνο και τον παραλογισμό της Ιστορίας μένοντας μονάχα, μακροσκοπικά, σε μεγάλες μάχες και στις ενέργειες των πρωταγωνιστών.

Πρόκειται, σε κάθε περίπτωση, για μια νέα ματιά στην Ιστορία, που συνδυάζει την αυστηρότητα της ιστορικής επιστήμης με τη δυνατότητα του μυθιστορήματος να ζωντανεύει τον αφηγούμενο κόσμο, να μας κάνει μέρος του, να προκαλεί τη βαθύτερη κατανόηση και ενσυναίσθηση.

Το βιβλίο του Πέτερ Ένγκλουντ, τον οποίο γνωρίσαμε για αρκετά χρόνια ως μόνιμο Γραμματέα της Ακαδημίας των Νόμπελ, έχει μεταφράσει από τα Σουηδικά, με πολλή προσοχή, ο Γρηγόρης Κονδύλης. Κυκλοφορεί σε πολύ καλή τυποτεχνικά έκδοση από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.


Ο Κ.Β. ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗΣ είναι συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, η αποτύπωση μιας σειράς συζητήσεων με τον Δημοσθένη Κούρτοβικ με τίτλο «Σκοντάφτοντας σε ανοιχτά σύνορα» (εκδ. Πατάκη).

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ελληνικός κομμουνισμός – Μια διεθνική ιστορία (1912-1974)», του Κωστή Καρπόζηλου (κριτική)

«Ελληνικός κομμουνισμός – Μια διεθνική ιστορία (1912-1974)», του Κωστή Καρπόζηλου (κριτική)

Για το βιβλίο του Κωστή Καρπόζηλου «Ελληνικός κομμουνισμός – Μια διεθνική ιστορία (1912-1974)» (εκδ. Αντίποδες). Στην κεντρική εικόνα, Θεσσαλονίκη, 1η Μαΐου 1936.

Γράφει ο Γιώργος Σιακαντάρης

Πορεία από το διεθνικό στο εθνικό ...

«Η βιβλιοθήκη του Στάλιν» του Τζέφρι Ρόμπερτς – Η ιδιότυπη βιβλιοφιλία του «πατερούλη»

«Η βιβλιοθήκη του Στάλιν» του Τζέφρι Ρόμπερτς – Η ιδιότυπη βιβλιοφιλία του «πατερούλη»

Για το βιβλίο του Τζέφρι Ρόμπερτς [Geoffrey Roberts] «Η βιβλιοθήκη του Στάλιν – Ένας δικτάτορας και τα βιβλία του» (μτφρ. Βαγγέλης Τσίρμπας, εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Γιώργος Σιακαντάρης 

Ο Τζέφρι Ρόμπερτς, Βρεταν...

«Από τον βασιλιά Θάνατο στον βασιλιά Ήλιο» του The Trivialist (κριτική) – Όταν η Ιστορία της Ευρώπης γίνεται διασκεδαστική

«Από τον βασιλιά Θάνατο στον βασιλιά Ήλιο» του The Trivialist (κριτική) – Όταν η Ιστορία της Ευρώπης γίνεται διασκεδαστική

Για το βιβλίο «Από τον βασιλιά Θάνατο στον βασιλιά Ήλιο» του The Trivialist (εκδ. Διόπτρα). Κεντρική εικόνα: τμήμα από τον πίνακα του Τιτσιάνο «Η αρπαγή της Ευρώπης» (© Wikipedia). 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Είναι Γηρα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

Όταν ο Στέφαν Τσβάιχ αποστρεφόταν τον χορό, το ραδιόφωνο, τον κινηματογράφο

Όταν ο Στέφαν Τσβάιχ αποστρεφόταν τον χορό, το ραδιόφωνο, τον κινηματογράφο

Σκέψεις με αφορμή το κείμενο του Στέφαν Τσβάιχ [Stefan Zweig] «Η ομογενοποίηση του κόσμου» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), το οποίο κυκλοφορεί στη σειρά «Βιβλίδια» των εκδόσεων Άγρα.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Θα σου μιλήσω για ένα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ