kafka sketches

Για το βιβλίο «Σχέδια» του Φραντς Κάφκα [Franz Kafka] (μτφρ. Μαρία Μπεζαντάκου, Σοφία Χρυσαφοπούλου, εκδ. Οξύ).

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Φιγούρες αιωρούμενες, ρευστές, δίχως χαρακτηριστικά στα πρόσωπα, άμορφες, σχεδόν μη ανθρώπινες ή φτιαγμένες από ένα πνεύμα που έβλεπε τον κόσμο σαν μια δονούμενη μηχανή που μπορούσε να συνθλίψει τα πάντα.

Τώρα που έχουν περάσει εκατό χρόνια από τη στιγμή που ο Φραντς Κάφκα έφυγε πρόωρα, και γνωρίζοντας σχεδόν τα πάντα για την προσωπική και λογοτεχνική ζωή του, είμαστε σε θέση να τον φανταστούμε ακόμη και ως σκιτσογράφο.

Με μελάνι και χαρτί

Ο συγγραφέας που πρόσφερε στην ανθρωπότητα έργα όπως η Μεταμόρφωση, η Δίκη και ο Πύργος, στις ώρες της μοναξιάς του, ενδεχομένως, αλλά και στις άλλες της εντατικής προσήλωσης σε ένα όραμα περίκλειστο και βαθύ, είναι σφόδρα πιθανό να άφηνε τον εαυτό του ελεύθερο και με ένα πενάκι που περιείχε ινδικό μελάνι να σχεδίαζε στο χαρτί κάποιες φιγούρες που, λες, και ξεπηδούν από τα γραπτά του.

oxy kafka ta sxedia

Αυτές οι φιγούρες τώρα πια είναι ελεύθερες δικαιωμάτων, επομένως είμαστε σε θέση να δούμε κι αυτή την κρυφή διάσταση του Κάφκα. Στα ελληνικά μάς έρχονται από τις εκδόσεις Οξύ σε μια άκρως προσεγμένη έκδοση που, εκτός των σχεδίων του Τσέχου συγγραφέα, συμπληρώνεται με την κατατοπιστική εισαγωγή του καθηγητή Συγκριτικής Λογοτεχνίας του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης, Jordi Llovet.

Σ’ αυτό το σημείωμα μαθαίνουμε πως η τελευταία επιθυμία του Κάφκα προς τον επιστήθιο φίλο του Μαξ Μπροντ ήταν να καούν τα πάντα: όχι μόνο τα χειρόγραφά του, αλλά και τα σχέδια. Φυσικά, όπως γνωρίζουμε, ο Μπροντ τον παράκουσε κι αμέσως μετά τον θάνατό του εξέδωσε τα μείζονα έργα του.

Μπορεί η επιμέλεια που έκανε συνολικά στα χειρόγραφα και τα γράμματα του Κάφκα να μην ήταν επαγγελματικού επιπέδου, εντούτοις χάρη σ’ αυτόν δεν χάσαμε το έργο ενός από τους σημαντικότερους και πιο ξεχωριστούς συγγραφείς του 20ου αιώνα.

kafka sxedia2

Άλλη αντιμετώπιση

Σε αντίθεση με τα μυθιστορήματα και τα διηγήματα του Κάφκα που βγήκαν σχεδόν αμέσως στο φως και έγιναν κτήμα της παγκόσμιας κοινότητας, τα σχέδια του έτυχαν άλλης αντιμετώπισης.

Το 2006, χάρη στον τσέχικο εκδοτικό οίκο Vitalis κάποια σχέδια έγιναν γνωστά, εντούτοις τα περισσότερα βρίσκονταν στην κατοχή της γραμματέα του Μπροντ, Ester Hoffe, κατόπιν κληροδότησης που της είχε κάνει. Στη συνέχεια, η Hoffe, ακολουθώντας την ίδια τακτική, παραχώρησε τα δικαιώματα των σχεδίων στις κόρες της.

Σήμερα, όλα τα σχέδια βρίσκονται στο Εθνικό Μουσείο του Ισραήλ, το οποίο εδρεύει στην Ιερουσαλήμ. Ήταν το τέλος μιας μακράς δικαστικής διαμάχης που βρήκε νικητή το Εθνικό Μουσείο έναντι των θυγατέρων της Hoffe.

Όσο ζούσε ο Μπροντ απέτρεψε να γίνουν εκθέσεις με τα σχέδια του Κάφκα (αν και κάποια τα είχε πουλήσει σε προσιτή τιμή στη Βιέννη), λέγοντας πως πολλά από αυτά ήταν τσαλακωμένα ή ήταν προσαρτισμένα σε χειρόγραφα του Κάφκα, επομένως δεν γινόταν να απελευθερωθούν από το συγκείμενό τους και να τα δει κανείς αυτόνομα.

kafkas drawings

Όταν πέθανε ο Μπροντ, τη διαχείριση αυτών των σχεδίων ανέλαβε η Hoffe και το πρώτο που έκανε ήταν να τα διπλοκλειδώσει έτσι ώστε να μην μπορεί να έχει πρόσβαση κανένας σ’ αυτά. Ζητούσε, δε, υπέρογκα ποσά για να δώσει την άδεια έστω και μόνο να φωτογραφηθούν αυτά τα έργα.

Για χρόνια, λοιπόν, αυτά τα σχέδια ήταν καλά φυλαγμένα και μόνο όταν έληξε η δικαστική διαμάχη βγήκαν από το επτασφράγιστο κλουβί τους και οι διεθνείς εκδοτικοί οίκοι ανέλαβαν μια ξεχωριστική έκδοση ενός βιβλίου που θα περιλαμβάνει μόνο αυτά τα έργα.

Ο θαυμασμός για τον Πικάσο 

Από τον Llovet μαθαίνουμε πως ο Κάφκα θαύμαζαε το έργο του Πικάσο, εντούτοις το γνώρισε πολύ αργότερα. Οπότε δεν μπορούμε να πούμε ότι τα δικά του σκίτσα επηρεάστηκαν από τον Ισπανό ζωγράφο.

Ο Κάφκα ενδιαφερόταν έντονα για τα εικαστικά. Πήγαινε σε εκθέσεις, είχε άποψη για την τέχνη των συγκαιρινών του ζωγράφων, αλλά κανένας εξ αυτών δεν φαίνεται να τον επηρέασε στις δικές του δοκιμές.

Γενικώς, ο Κάφκα ενδιαφερόταν έντονα για τα εικαστικά. Πήγαινε σε εκθέσεις, είχε άποψη για την τέχνη των συγκακρινών του ζωγράφων, αλλά κανένας εξ αυτών δεν φαίνεται να τον επηρέασε στις δικές του δοκιμές. Φαίνεται πως έμελλε ακόμη και σ’ αυτή την παράπλευρη καλλιτεχνική δραστηριότητα να ακολουθήσει τον ολότελα προσωπικό του δρόμο.

kafka sxedia2

Όπως συνέβη και στη λογοτεχνία όπου μπορεί αρχικά να τον ενέταξαν στο ρεύμα του εξπρεσιονισμού, ωστόσο στη συνέχεια αποδείχθηκε πως ο Κάφκα ήταν ο γεννήτορας και ο μοναδικός φορέας μιας σχολής που πριν από αυτόν δεν υπήρχε και μετά απ΄αυτόν απέκτησε πολλά μέλη.

Κοιτώντας τα σχέδιά του σου γεννιέται, μέσω άλλων δρόμων, η ίδια υπαρξιακή αγωνία που διατρέχει τα βιβλία του. Οι φιγούρες πλέουν στο χώρο του χαρτιού, ίπτανται ή άλλες είναι καθισμένες σε καρέκλες.

Κοιτώντας τα σχέδιά του σου γεννιέται, μέσω άλλων δρόμων, η ίδια υπαρξιακή αγωνία που διατρέχει τα βιβλία του. Οι φιγούρες πλέουν στο χώρο του χαρτιού, ίπτανται ή άλλες είναι καθισμένες σε καρέκλες.

Η στάση του σώματός τους πολλές φορές είναι κυρτή, ενώ τα χαρακτηριστικά τους είναι υπερβολικά και δυσανάλογα. Ο μινιμαλισμός των λεπτών γραμμών που έχει σχεδιάσει ο Κάφκα δημιουργούν ζωηρά σύνολα φιγούρων που μοιάζουν να είναι ημιτελείς.

The Drawings of Franz Kafk

Όμως τούτο είναι σύμφυτο με τον Κάφκα και τη δύσκολη ζωή που του έτυχε και είχε ως αποτέλεσμα να αφήσει πολλά πράγματα ανολοκλήρωτα, καθώς έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 40 ετών.

Η ελληνική έκδοση από τις εκδόσεις Οξύ έχει και ένα επιπλέον ενδιαφέρον: όλα τα σχέδια συνδυάζονται με μικρές περικοπές από τα γνωστά έργα του συγγραφέα. Κάπως έτσι μπορεί κανείς να δει την υπόγεια συνομιλία ανάμεσα στη μια πλευρά της δημιουργίας του και την έτερη. Η μετάφραση ανήκει στις Μαρία Μπεζαντάκου και Σοφία Χρυσαφοπούλου ενώ η έκδοση, όπως σημείωσα και νωρίτερα, είναι αψεγάδιαστη.

Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κινηματογραφικοί στοχασμοί» του Κουέντιν Ταραντίνο (κριτική) – Οι ταινίες που σημάδεψαν τον πιο αιρετικό σκηνοθέτη των καιρών μας

«Κινηματογραφικοί στοχασμοί» του Κουέντιν Ταραντίνο (κριτική) – Οι ταινίες που σημάδεψαν τον πιο αιρετικό σκηνοθέτη των καιρών μας

Για το βιβλίο του Κουέντιν Ταραντίνο [Quentin Tarantino] «Κινηματογραφικοί στοχασμοί» (μτφρ. Άρης Σφακιανάκης – Ηρώ Σκάρου, εκδ. Ελληνικά Γράμματα). Κεντρική εικόνα: © Wikipedia. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Οι «κακ...

«Τι φοβάται το Ισραήλ από την Παλαιστίνη» του Ράτζα Σεχάντε (κριτική) – Μερικές νηφάλιες σκέψεις για το πώς φτάσαμε εδώ

«Τι φοβάται το Ισραήλ από την Παλαιστίνη» του Ράτζα Σεχάντε (κριτική) – Μερικές νηφάλιες σκέψεις για το πώς φτάσαμε εδώ

Για το βιβλίο του Ράτζα Σεχάντε [Raja Shehadeh] «Τι φοβάται το Ισραήλ από την Παλαιστίνη;» (μτφρ. Στέφανος Καβαλλιεράκης, εκδ. Μεταίχμιο).

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Οκτώ μήνες αφότου ξεκίνησε ο καταστροφικός και αδιέξ...

«Άσμα Ασμάτων» του Ερνέστ Ρενάν (κριτική) – Μια σπουδαία μελέτη ενός ξεχωριστού ερωτικού κειμένου

«Άσμα Ασμάτων» του Ερνέστ Ρενάν (κριτική) – Μια σπουδαία μελέτη ενός ξεχωριστού ερωτικού κειμένου

Για το βιβλίο «Άσμα Ασμάτων» του Ερνέστ Ρενάν [Ernest Renan] (μτφρ. Ιφιγένεια Μποτουροπούλου, εκδ. Στερέωμα). Kεντρική εικόνα: Άσμα Ασμάτων, ξυλογραφία του Τάσσου © Εθνική Πινακοθήκη. 

Γράφει η Άλκηστις Σουλογιάννη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Βίος και Πολιτεία»: Η Εύα Καραϊτίδη, εκδότρια της Εστίας, έρχεται στο Υπόγειο

«Βίος και Πολιτεία»: Η Εύα Καραϊτίδη, εκδότρια της Εστίας, έρχεται στο Υπόγειο

Στο 48ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου και της σκέψης, o Κώστας Κατσουλάρης συνομιλεί με την εκδότρια της Εστίας, Εύα Καραϊτίδη. Η συζήτηση θα μεταδοθεί, την Πέμπτη, 25 Ιουλίου, στις 7.00μμ.

Επιμέλεια: Book Press

...
Επιστρέφει τον Νοέμβρη η 3η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Λεμεσού

Επιστρέφει τον Νοέμβρη η 3η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Λεμεσού

Αναβαθμισμένη, πλουσιότερη, υποσχόμενη και με πολλές εκπλήξεις θα είναι φέτος η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Λεμεσού, η οποία επιστρέφει για τρίτη χρονιά στους Χαρουπόμυλους Λαντίτη, από τις 22 μέχρι τις 24 Νοεμβρίου 2024.

Επιμέλεια: Book Press

Όπως δηλώνουν...

Καλοκαίρι 2024: Γκουρογιάννης, Βανς, Κουτσί – Τρία επίκαιρα μυθιστορήματα

Καλοκαίρι 2024: Γκουρογιάννης, Βανς, Κουτσί – Τρία επίκαιρα μυθιστορήματα

Τρία μυθιστορήματα που εφάπτονται με σημαντικές πλευρές της πραγματικότητας αυτού του δύσκολου καλοκαιριού. Κύπρος, αμερικανικές εκλογές, Παλαιστίνη. Τρία μυθιστορήματα που μας βοηθούν να εμβαθύνουμε σε μεγάλα γεγονότα, χωρίς να μας περιορίζουν σε αυτά.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα, όπως ψηφίστηκαν από 503 μυθιστοριογράφους, συγγραφείς μη μυθοπλαστικών έργων, ποιητές, κριτικούς και άλλους βιβλιόφιλους – με την επιμέλεια των συντακτων του Book Review των Νew Υork Τimes. Έκπληξη; Οι γυναίκες συγγραφείς είναι, οριακά, περισσότερες από τους άντρες. 

...
50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Θρίλερ στην καρδιά του καλοκαιριού: 13 μυθιστορήματα που ανεβάζουν την αδρεναλίνη

Θρίλερ στην καρδιά του καλοκαιριού: 13 μυθιστορήματα που ανεβάζουν την αδρεναλίνη

Σίριαλ κίλερς, πτώματα που ξεθάβονται τυχαία, ένοχα μυστικά που έρχονται από το παρελθόν, βία και αγωνία στο έπακρο. Επιλέγουμε 13 θρίλερ για τις καυτές ημέρες και νύχτες του καλοκαιριού. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ