olga tokarczuk stegi 1

Καρφίτσα δεν έπεφτε χθες βράδυ στην κεντρική σκηνή της Στέγης, όπου η Πολωνή νομπελίστρια έκανε την πρώτη της εμφάνιση στο ελληνικό κοινό. Μαζί με την Όλγκα Τοκάρτσουκ στη σκηνή ήταν ο δημοσιογράφος Γρηγόρης Μπέκος, επιμελητής εκδόσεων στις εκδόσεις Καστανιώτη (που την εκδίδουν στη χώρα μας), γνώστης του έργου της. Η ομιλία μεταδιδόταν και διαδικτυακά, απ’ όπου κάποιες εκατοντάδες ακόμη παρακολούθησαν τη συνομιλία. 

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

«Κάποια στιγμή κατάλαβα ότι θα μπορούσα εγώ να είμαι η ασθενής»

Τι είπε η Τοκάρτσουκ; Η κουβέντα ξεκίνησε δυναμικά, με τη φράση «Τα βιβλία δεν είναι ποτέ βαρετά», που ήταν η απάντησή της στην ερώτηση του δημοσιογράφου για το κατά πόσο σε ένα σπίτι γεμάτο βιβλία, ως παιδί, μπορεί να βαριόταν. Η μητέρα της ήταν «δασκάλα λογοτεχνίας», εξού και η Όλγκα αποφάσισε να μην ασχοληθεί με τα γράμματα και έγινε ψυχοθεραπεύτρια. Από τις αφηγήσεις των ασθενών στην αφήγηση του εαυτού, η απόσταση είναι μικρή (το είπε ωραία: «κάποια στιγμή κατάλαβα ότι θα μπορούσα εγώ να είμαι η ασθενής και εκείνοι οι θεραπευτές μου), κι έτσι σταδιακά αφιερώθηκε ολοκληρωτικά στην συγγραφή. Κρίσιμη στιγμή σε αυτήν την μετάβαση ήταν η επιτυχία του τρίτου της βιβλίου, Το αρχέγονο και άλλοι καιροί, το μυθιστόρημα που, σύμφωνα με τα λόγια της, «την έκανε συγγραφέα».

Βρισκόμαστε στην δεκαετία του ενενήντα, περίπου είκοσι χρόνια πριν από το Νόμπελ λογοτεχνίας (2018), προς το οποίο οδηγήθηκε μέσα από τρία ακόμη σημαντικά βιβλία τα οποία, μαζί με το προαναφερθέν, συνιστούν το βασικό corpus του έργου έργου της: Πλάνητες, Οδήγησε το αλέτρι σου πάνω από τα οστά των νεκρών (που έγινε θεατρικό έργο και ταινία), Τα βιβλία του Ιακώβ – το θεωρούμενο ως opus magnum της, μέχρι τώρα.

Πολωνία: Χώρα της ρευστότητας

Ενδιαφέρουσα στιγμή της κουβέντας ήταν τα όσα είπε σχετικά με την έννοια της «ρευστότητας», κάνοντας αναφορά στον σπουδαίο Πολωνό διανοητή Ζίγκμουντ Μπάουμαν που την εισήγαγε (βλ. Ρευστή αγάπη, εκδ. Εστία), αλλά και στην γεωγραφία της Πολωνίας: Μια τεράστια επίπεδη χώρα, υγρή, σαν βαλτότοπος, όπου τα σύνορα μετακινούνται διαρκώς, πολλαπλές γλώσσες που επικοινωνούν ή μία με την άλλη, οι ταυτότητες, θρησκευτικές και πολιτισμικές, δεν παγιώνονται εύκολα (αν και ο Καθολικισμός στην Πολωνία είναι εξαιρετικά ισχυρός). Ζουμερή πληροφορία: η γιαγιά της Όλγκα είχε τέσσερα διαβατήρια!

Η συζήτηση ακολούθησε σε γενικές γραμμές την έκδοση των βιβλίων της, και καθώς η απευθείας μετάφραση από τις δύο κυρίες που είχαν αναλάβει το δύσκολο αυτό έργο δεν άρθηκε στο ύψος της περίστασης, υπήρχαν αρκετές στιγμές που ο λόγος της νομπελίστριας έφτανε σε εμάς κάπως απομειωμένος, απλουστευμένος – αυτήν ήταν τουλάχιστον η γενική εντύπωση.

olga tokarczuk stegi 3

Δύο βιβλία σε δύο τραπέζια

Για όσους αναζητούν στοιχεία από το λεγόμενο «εργαστήρι της συγγραφέα», ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η πληροφορία ότι τα Οστά και τα Βιβλία του Ιακώβ γράφτηκαν ταυτόχρονα, ή μάλλον παράλληλα, αφού το πρώτο γράφτηκε μέσα σε ένα έτος περίπου, ενώ το δεύτερο χρειάστηκε οκτώ συναπτά έτη για να ολοκληρωθεί – δεν δυσκολευόμαστε να το πιστέψουμε: Πλέον των χιλίων σελίδων πυκνή μεγα-αφήγηση γεμάτη ιστορικές λεπτομέρειες. Με τη συγγραφή του πρώτου, χρηματοδότησε τη συγγραφή του δεύτερου, όπως ανέφερε δύο και τρεις φορές – διαδικασία στην οποία, κατ’ ομολογία της, προσχώρησε συνειδητά. Ωραίο fun fact: Για το παράλληλο γράψιμο, όσο αυτό διήρκεσε, είχε δύο διαφορετικά τραπέζια, ένα για τη συγγραφή του ενός βιβλίου και ένα για του άλλου.

«Δεν είμαι εθνικό αγαθό»

Στα highlights της βραδιάς ήταν σίγουρα η αντίδρασή της στην ερώτηση Πολωνού (ο οποίος έμοιαζε να ανήκει στην εν Ελλάδι πολωνική κοινότητα ή στον κύκλο ανθρώπων της Πρεσβείας), ο οποίος της απευθύνθηκε με έναν τρόπο σαν να ήταν, ή να έπρεπε να είναι, ένα πολωνικό σύμβολο της επιτυχίας, ζητώντας της να πει δυο λόγια για την αγάπη της για την Πολωνία ή κάτι τέτοιο (με συγχωρείτε, αλλά η σύνταξη της ερώτησης είχε κάποια θέματα και η μετάφραση δεν βοηθούσε). «Δεν είμαι εθνικό αγαθό» ήταν η πληρωμένη απάντηση της Όλγκα. Και συνέχισε, για το πόσο άβολα αισθάνεται στον κορσέ της νομπελίστριας, και ότι θα προτιμούσε οι άνθρωποι να την έβλεπαν ξανά ως αυτό που είναι: Μια γυναίκα με πολύ χιούμορ, που είναι και λίγο ζιζάνιο, που της αρέσει να γράφει και μη σοβαρά έργα και να είναι ζωντανή, έχοντας το δικαίωμα να αλλάζει. «Η γραφή είναι μια μορφή αιμοδοσίας», είπε στη συνέχεια. Όπως, δίνοντας κάθε τόσο λίγο από το αίμα σου βοηθάς τον οργανισμό σου να ανανεωθεί (και βοηθάς και άλλους, βέβαια), έτσι και η γραφή, είπε, είναι για εκείνην μια φυσική ανάγκη. Τα πράγματα που έχει να πει ή να εκφράσει «φουσκώνουν» μέσα της, κι αν δεν τα βγάλει νομίζει ότι «θα σκάσει».

olga tokarczuk stegi 2

Για το σινεμά και τις σειρές

Πολύ ενδιαφέρουσα, και μη αναμενόμενη, βρήκα την τοποθέτησή της για τον σύγχρονο κινηματογράφο και τις σειρές στις πλατφόρμες: Ο κινηματογράφος, είπε, «μας βοηθάει να ανακαλύψουμε νέους τρόπους αφήγησης», ενώ οι σειρές, με τη μεγάλη τους διάρκεια, «εξοικειώνουν τον κοινό με τις μεγάλες αφηγήσεις». Το μυθιστόρημα, όμως, για να παραμείνει ενδιαφέρον δίπλα σε αυτές τις συναρπαστικές αφηγήσεις που μας κατακλύζουν πρέπει και το ίδιο να καταφέρνει να είναι συναρπαστικό, ανανεωτικό, να κεντρίζει και να παρασύρει τους αναγνώστες. Σε αυτό το σημείο έκανε έναν παραλληλισμό ανάμεσα στο μυθιστόρημα και στο διήγημα (short stories), αλλά το τι πραγματικά είπε «χάθηκε στη μετάφραση».

Mooore...

Τι θα θέλαμε να ακούσουμε από κάποια σαν την Τοκάρτσουκ, αλλά δεν το ακούσαμε; Για τις πολιτικές παρεμβάσεις της στη χώρα της, για τις θέσεις της για τη μεταχείριση των ζώων στις σύγχρονες κοινωνίες (είπε δύο λόγια, με αφορμή τα Οστά), και βέβαια για την φεμινιστική διάσταση της γραφής και της δράσης της (η «κακιά» λέξη φεμινισμός δεν ακούστηκε καθόλου μέσα στη βραδιά, κι αν ακούστηκε δεν έφτασε στη μετάφραση – δύσκολο να το πιστέψω). Γενικότερα, θα ήθελα κάπως λιγότερα για τα βιβλία της, κάπως περισσότερα για τη δημόσια παρουσία της και τις ευκαιρίες που της έδωσε το νόμπελ για ορατότητα και παρεμβάσεις.

Ας μην είμαστε όμως γκρινιάρηδες: Όλοι όσοι βρεθήκαμε στη Στέγη χθες βράδυ, και όσοι παρακολούθησαν από το σπίτι, ήρθαμε σε επαφή με μια σύγχρονη, έξυπνη και ευαίσθητη γυναίκα, που δεν δίνει έτοιμες απαντήσεις, αλλά προσπαθεί να είναι σε πνευματική εγρήγορση, να συνεχίσει να εκπλήσσει και να εκπλήσσεται.

Κι εμείς;

Κλείνοντας, να σημειώσω ότι στο κοινό βρίσκονταν δεκάδες Έλληνες συγγραφείς, ορισμένοι και ορισμένες από τους πιο καταξιωμένους λογοτέχνες που έχουμε. Πολύ ευχάριστο θέαμα, που μου γέννησε και το άτοπο (και άσκοπο ίσως) ερώτημα: Υπήρχε άραγε ανάμεσά τους μία ή ένας πεζογράφος μας που θα μπορούσε κάποτε να φτάσει να διεκδικεί με αξιώσεις ή και να πάρει ένα Νόμπελ Λογοτεχνίας; Κι αν όχι, γιατί άραγε;

«Άντε, και στα δικά μας» μου είπε χαριτολογώντας ένας από αυτούς τους συγγραφείς καθώς τον αποχαιρετούσα στον δρόμο μου προς την έξοδο – το χαμόγελό του τα έλεγε όλα.


Ο Κ.Β. ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗΣ είναι συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, η αποτύπωση μιας σειράς συζητήσεων με τον Δημοσθένη Κούρτοβικ με τίτλο «Σκοντάφτοντας σε ανοιχτά σύνορα» (εκδ. Πατάκη).

politeia deite TA vivlia 250Χ102 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Γκουίντο Τονέλι: «Το σύμπαν είναι ένα… δωρεάν γεύμα»

Γκουίντο Τονέλι: «Το σύμπαν είναι ένα… δωρεάν γεύμα»

Χθες το απόγευμα γίναμε αποδέκτες ενός σπάνιου δώρου από τις εκδόσεις Διόπτρα. Λίγοι δημοσιογράφοι, μαζί με κάμποσους φοιτητές και ακαδημαϊκούς, σκαρφαλώσαμε στο Αστεροσκοπείο Αθηνών, όπου βρεθήκαμε τετ-α-τετ για μιάμιση ώρα με τον κορυφαίο Ιταλό πειραματικό φυσικό Guido Tonelli. Μαύρες τρύπες, μποζόνια, τα μυστήρια...

«Ο άντρας μου» της Ρούμενα Μπουζάροφσκα – Με δύναμη από τη Βόρεια Μακεδονία

«Ο άντρας μου» της Ρούμενα Μπουζάροφσκα – Με δύναμη από τη Βόρεια Μακεδονία

Για τη συλλογή διηγημάτων της Ρούμενα Μπουζάροφσκα [Rumena Bužarovska] «Ο άντρας μου» (μτφρ. Αλεξάνδρα Ιωαννίδου, εκδ. Gutenberg) και τη θεατρική τους εκδοχή, σε σκηνοθεσία και δραματουργία της Μαρίας Μαγκανάρη, στο θέατρο Θησείον. Στην κεντρική εικόνα, η Μαρία Σκουλά, από την παράσταση.

Γράφει ο ...

«Η φάρσα» της Έρσης Σωτηροπούλου: Ανατρεπτικά φεμινιστικό, λογοτεχνικά ριζοσπαστικό

«Η φάρσα» της Έρσης Σωτηροπούλου: Ανατρεπτικά φεμινιστικό, λογοτεχνικά ριζοσπαστικό

Μερικές σκέψεις με αφορμή τη «Φάρσα» (εκδ. Πατάκη) της Έρσης Σωτηροπούλου, ένα πολύ ιδιαίτερο ελληνικό μυθιστόρημα το οποίο, αν και κυκλοφόρησε πριν από σαράντα δύο χρόνια, παραμένει φρέσκο, παιγνιώδες και ανατρεπτικό.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Τι...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Τριαντάφυλλα επί πιστώσει» της Έλσα Τριολέ (κριτική) – Με τον μανδύα μιας ερωτικής ιστορίας

«Τριαντάφυλλα επί πιστώσει» της Έλσα Τριολέ (κριτική) – Με τον μανδύα μιας ερωτικής ιστορίας

Για το μυθιστόρημα της Έλσα Τριολέτ [Elsa Triolet] «Τριαντάφυλλλα επί πιστώσει» (μτφρ. Κατερίνα Γούλα, εκδ. Gutenberg). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «Λυσσασμένη γάτα» του Ρίτσαρντ Μπρουκς με την Ελίζαμπεθ Τέιλορ και τον Πολ Νιούμαν. 

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου ...

«Κρατήρας» του Θανάση Χατζόπουλου (κριτική)  – Ποιητική συλλογή πολλαπλής ανάγνωσης

«Κρατήρας» του Θανάση Χατζόπουλου (κριτική) – Ποιητική συλλογή πολλαπλής ανάγνωσης

Για την ποιητική συλλογή του Θανάση Χατζόπουλου «Κρατήρας» (εκδ. Πόλις). Κεντρική εικόνα: (© Unsplash). 

Γράφει η Άλκηστις Σουλογιάννη

Επί σειρά ετών ο Θανάσης Χατζόπουλος με κείμενα πρωτότυπης δημιουργικής γραφής κυρί...

«Η καρδιά του σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, σε διασκευή/σκηνοθεσία Άρη Σερβεταλη και Έφης Μπίρμπα, στο θέατρο Κιβωτός

«Η καρδιά του σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, σε διασκευή/σκηνοθεσία Άρη Σερβεταλη και Έφης Μπίρμπα, στο θέατρο Κιβωτός

Για τη θεατρική μεταφορά της «Καρδιάς σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ σε διασκευή Άρη Σερβετάλη και Έφης Μπίρμπα και σκηνοθεσία Έφης Μπίρμπα που ανεβαίνει στο θέατρο Κιβωτός. Κεντρική εικόνα: Ο Αντώνης Μυριαγκός στον ρόλο του γιατρού Πρεομπραζένσκι.

Γράφει ο Νίκο...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Αγνής Ιωάννου «Ο λευκός ελέφαντας», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ανήμερα των γενεθλίων μου, στο διάλειμμα της δεύτερης ώρας, ήμουν σ...

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μπέτι Σμιθ [Betty Smith] «Το αύριο θα είναι καλύτερο» (μτφρ. Μαρία Φακίνου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Πιο παγωμένο, πιο μοναχι...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Με αφορμή το γεγονός ότι ο Φεβρουάριος έχει ανακυρηχθεί «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» [Black History Month] γεγονός που έχει τις ρίζες του πίσω στο 1915, επιλέγουμε 15 καλά μυθιστορήματα που μιλούν ανοιχτά για τον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, τις αγωνίες και τα όνειρα των μαύρων.

...
Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Πώς το ψυχικό τραύμα επηρεάζει το σώμα; Τι κρύβεται πίσω από σοβαρές ασθένειες, όπως ο καρκίνος ή οι διαταραχές διατροφής; Ποιο είναι το «αμετάφραστο μήνυμα» που μας καλούν να αποκωδικοποιήσουμε και πώς μπορούμε να περάσουμε από τη νόσο στη θεραπεία; Τρία βιβλία, τα δύο από αυτά διακεκριμένων Ελλήνων ψυχαναλυτών, μα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ