Νομπελίστες ποιητές, πολιτικοί ηγέτες, αντάρτες ιερείς: 10 βιβλία για αυτούς που σημάδεψαν την εποχή τους

Πώς έζησαν και πορεύτηκαν οι μεγάλοι δημιουργοί, οι πολιτικοί και οι θρησκευτικοί ηγέτες; Ποιες ήταν οι μεγάλες επιτυχίες και οι αντιφάσεις τους; Μέσα από δέκα πρόσφατες βιογραφίες και αυτοβιογραφίες μαθαίνουμε για ανθρώπους που άφησαν το στίγμα τους και συχνά αναμείχθηκαν στα μεγάλα γεγονότα της εποχής τους.

Βιογραφίες 

Ρόντρικ Μπίτον, Γιώργος Σεφέρης: Περιμένοντας τον άγγελο (μτφρ. Μίκα Προβατά-Carlone, εκδ. Πατάκη)

Έργα και ημέρες του Γιώργου Σεφέρη, από τον σπουδαίο νεοελληνιστή Ρόντρικ Μπίτον. Η πορεία του, από τα παιδικά του χρόνια, στα πρώτα του βήματα στην ποίηση και από εκεί, έως την περίοδο του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, το Νόμπελ και τις τελευταίες του ημέρες κατά τη Χούντα. 

Σε όλο το κείμενό του, ο Μπίτον συνδέει πετυχημένα την προσωπικότητα του διπλωμάτη Σεφεριάδη με αυτή του δημιουργού Σεφέρη. Είναι η ιστορία ενός «ανθρώπου που ήταν και τα δύο. Για τον λόγο αυτό, στα κεφάλαια (...) τον αποκαλώ με το μικρό του όνομα: Γιώργος». 

Παναγιώτης Χ. Φίτζιος, Εκκλησία και αριστερά – Ιωακείμ Αποστολίδης, ο αγωνιστής ιεράρχης (εκδ. Σάλτο)

Η πολυτάραχη ζωή του μητροπολίτη Σερβίων και Κοζάνης Ιωακείμ (1883-1962). Μια ηγετική προσωπικότητα που ήρθε σε σύγκρουση με τους κεμαλικούς, προσπαθώντας να συγκρατήσει τον ελληνικό πληθυσμό στις εστίες του, αργότερα τους βασιλικούς και τον Μεταξά, με αποτέλεσμα να εξοριστεί για έξι μήνες στο Άγιο Όρος, και την περίοδο της Κατοχής ανέβηκε στο βουνό, εντάχθηκε στον ΕΛΑΣ και εκλέχθηκε εθνοσύμβουλος στην «κυβέρνηση του βουνού».

Ο Ιωακείμ έμεινε γνωστός ως Πνευματικός Αρχηγός του ΕΑΜ, του αγώνα ή της επανάστασης. Μετά τα Δεκεμβριανά υπέστη πρώτα την έκπτωση και μετέπειτα την καθαίρεση. Αγωνίστηκε για την κατάπαυση του Εμφυλίου και μετά τη λήξη του συμμετείχε ενεργά στις διαβουλεύσεις με σκοπό τη δημιουργία πολιτικού αριστερού φορέα. Αποκαταστάθηκε ως πρώην μητροπολίτης Σερβίων και Κοζάνης το 1957, και το 2000 έγινε η επίσημη αποκατάστασή του.

Κώστας Μίχος, Παναής Κουταλιανός – Ο παλαιστής, ο αρσιβαρίστας, ο θρύλος (εκδ. Νίκας)

Από το μικρό νησί της Κούταλης, ένας φτωχός ναύτης ξεκινά το ταξίδι του για να γίνει θρύλος. Από τις παλαίστρες της Γαλλίας και τις αρένες ταυρομαχιών της Λατινικής Αμερικής, μέχρι τα ρινγκ των Ηνωμένων Πολιτειών, παλεύει με άγρια θηρία, κανόνια εκπυρσοκροτούν στηριγμένα στην πλάτη του και αποθεώνεται από το κοινό. Όμως, ποιος ήταν πραγματικά ο άντρας που λύγιζε τα σίδερα με γυμνά χέρια;

Μια ζωή γεμάτη θυελλώδεις έρωτες, περιπέτειες, αλλά και μια συνεχή, βαθιά νοσταλγία για την πατρίδα. Εντέλει, το μυστικό της δύναμής του Κουταλιανού φαίνεται πως δεν βρισκόταν στους μύες του, αλλά στην ατσαλένια του θέληση.

Stefan Ihrig, Ερντογάν – Η ιστορία του (μτφρ. Χρύσα Φραγκιαδάκη, εκδ. Παπαδόπουλος) 

Πώς ο Ταγίπ Ερντογάν, από ταπεινή καταγωγή, αναδείχθηκε σε κυρίαρχη πολιτική μορφή, αξιοποιώντας κοινωνικές εντάσεις, θρησκευτικές ταυτότητες και πολιτικές ευκαιρίες; Μια μελέτη που πέρα από την άνοδο του Τούρκου ηγέτη, παρουσιάζει τη σταδιακή μεταβολή της δημοκρατίας στη χώρα του προς πιο αυταρχικές μορφές διακυβέρνησης.

Το έργο, επιπλέον, τοποθετεί τον Ερντογάν στο διεθνές πλαίσιο των σύγχρονων «ισχυρών ανδρών» και διερευνά τις ομοιότητες και τις διαφορές του με άλλους ηγέτες.

Μήτσος Μυράτ, Μαρίκα Κοτοπούλη – Μια «σχεδόν» άγνωστη βιογραφία (εκδ. Νίκας)

Η ζωή της μεγάλης Μαρίκας Κοτοπούλη, όπως αποτυπώνεται από τη γραφή του συναδέρφου της, Μήτσου Μυράτ, που αποκτά ενίοτε μυθιστορηματική διάσταση. Ο συγγραφέας παρέχει, επίσης, πολλές και ουσιαστικές πληροφορίες για τον κόσμο του θεάτρου τα πρώτα χρόνια του 20ού αιώνα.

Τα παρασκήνια του Βασιλικού Θεάτρου, οι πρώτες θιασαρχικές προσπάθειες, οι περιοδείες, επεισόδια και αποδοκιμασίες, όλα αυτά στήνουν ένα συναρπαστικό σκηνικό με πρωταγωνίστρια τη μεγάλη ντίβα. Παράλληλα, το έργο μάς προσφέρει πολλές πληροφορίες για άλλους σημαντικούς ηθοποιούς του νεοελληνικού θεάτρου, αλλά και για τη σχέση της Κοτοπούλη με τον Ίωνα Δραγούμη και τη δολοφονία του, με την οποία και κλείνει την αφήγησή του.

Θανάσης Χρήστου, Πέτρος Σωκράτους Κόκκαλης 1896-1962 – Ο αστός επαναστάτης ιατρός από τον αντιβενιζελισμό στον Λενινισμό (εκδ. Παπαζήση)

Μια προσωπική διαδρομή που συναντά τις μεγάλες τομές του 20ού αιώνα. Ο Πέτρος Σωκράτους Κόκκαλης τοποθετήθηκε μέσα στη δίνη της ιστορίας, την περίοδο του Εθνικού Διχασμού και αργότερα του Εμφυλίου, αναλαμβάνοντας το κόστος των επιλογών του.

Ήρθε σε επαφή με ορισμένες από τις πιο ανατρεπτικές φυσιογνωμίες της εποχής του, ενώ παράλληλα καλλιέργησε έντονο θαυμασμό για τους μεγάλους δασκάλους της τέχνης και της μουσικής. Στα χρόνια της Κατοχής και της Αντίστασης η δράση του υπερέβη τα στενά ταξικά και ιδεολογικά όρια, επιβεβαιώνοντας την ικανότητά του να γεφυρώνει κόσμους φαινομενικά ασύμβατους μεταξύ τους. Η επιστημονική του πορεία, ιδιαίτερα στον τομέα της Χειρουργικής, χαρακτηρίζεται από μία δεκτικότητα στην καινοτομία. Συνέβαλε στη διαμόρφωση ενός ανθρωποκεντρικού προτύπου ιατρικής, όπου η θεραπεία συνδέεται άρρηκτα με την αξιοπρέπεια και την κοινωνική δικαιοσύνη.

Σωτήρης Ριζάς, Ο Ξενοφών Ζολώτας και η οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδας (εκδ. Τράπεζα της Ελλάδος)

Ακαδημαϊκός, διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, υπουργός και πρωθυπουργός της χώρας: ο Ξενοφών Ζολώτας (1904-2004) υπήρξε μια από τις μακροβιότερες και πιο επιδραστικές μορφές της ελληνικής δημόσιας ζωής.

Αν και η σύγχρονη ιστοριογραφία έχει απομακρυνθεί από την αντίληψη ότι την Ιστορία διαμορφώνουν αποκλειστικά οι «μεγάλες προσωπικότητες», ορισμένες μορφές ασκούν επιρροή που υπερβαίνει το μέτρο της εποχής τους. Ο Ζολώτας υπήρξε μία από αυτές. Ήδη από τον Μεσοπόλεμο αμφισβήτησε την πρωταρχική σημασία της γεωργίας για την ελληνική οικονομία και υποστήριξε με συνέπεια την ανάγκη εκβιομηχάνισης. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ταύτισε την εκβιομηχάνιση με την ευημερία και την ανάπτυξη. Ως διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος (1955-1967) υπερασπίστηκε τη νομισματική σταθερότητα ως θεμέλιο της ταχείας ανάπτυξης, και τα επόμενα χρόνια διαχειρίστηκε την οικονομία σε συνθήκες έντονης κοινωνικής πίεσης.

Βραχεία, αλλά περισσότερο αξιοσημείωτη από όσο συνειδητοποίησαν οι πρωταγωνιστές της πολιτικής τότε, υπήρξε επίσης η θητεία του ως πρωθυπουργού από τον Νοέμβριο του 1989 έως τον Απρίλιο του 1990.

Αυτοβιογραφίες 

Σιμόν ντε Μποβουάρ, Αναμνήσεις μιας κωθωσπρέπει κόρης (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, εκδ. Μεταίχμιο) 

Μεγαλωμένη σε μια γαλλική αστική οικογένεια όπου επικρατούσαν οι αρχές του καθολικισμού και του συντηρητισμού, η Σιμόν ντε Μποβουάρ θα εξεγερθεί από νωρίς ενάντια στις συμβατικές προσδοκίες της τάξης της και θα αφεθεί στην υπαρξιακή και πνευματική φιλοδοξία της, ακολουθώντας μια πορεία τολμηρή για τις γυναίκες της εποχής της.

Μια αυτοβιογραφία μιας από τις πιο σπουδαίες μορφές του 20ού αιώνα με φόντο το σαγηνευτικό Παρίσι των καλλιτεχνών και των διανοουμένων.

Κώστας Μουντάκης, Αναδρομή – Επετειακή έκδοση για τα 100 χρόνια από τη γέννησή του (1926-2026) (εκδ. Μετρονόμος) 

Αυτοβιογραφικά κείμενα του σπουδαίου λυράρη Κώστα Μουντάκη. Η παιδική του ηλικία, η πορεία του στα νυχτερινά κέντρα της κρητικής μουσικής, η ζωή του στην Αθήνα.

Μέσα από το βιβλίο σχηματίζεται το πορτραίτο ενός ανθρώπου ιδιαίτερα πολύπλοκου και ευαίσθητου, αλλά ταυτόχρονα απλού και άμεσου, που συνδύαζε την αρχοντιά με τη γλυκύτητα και την υπερηφάνεια με την αίσθηση του μέτρου. Με ένα δοξάρι που άλλοτε έβγαζε φωτιές και άλλοτε ήταν βασανιστικά αργό, αλλά διατηρώντας μία θαυμαστή ισορροπία στο άκουσμα. 

Ένας χείμαρρος σκέψης και συναισθημάτων.

Μπορίς Παστερνάκ, Αυτοβιογραφία (μτφρ. Αλεξάνδρα Ιωαννίδου, εκδ. Πατάκη)

Αναμνήσεις του Μπορίς Παστερνάκ από τα πρώτα χρόνια του, όταν ζούσε με τους γονείς του ως παιδί στη Σχολή Ζωγραφικής, Γλυπτικής και Αρχιτεκτονικής στη Μόσχα όπου δίδασκε ο πατέρας του. Στιγμιότυπα από τη δύσκολη ζωή του το πρώτο μισό του 20ού αιώνα. Σκέψεις για τις σημαντικές προσωπικότητες της ρωσικής διανόησης, όπως τον Τολστόι, τον Μαγιακόφσκι και τη Μαρίνα Τσβετάγεβα, καθώς και τις επιρροές του. 

Ένα πανόραμα της ρωσικής κοινωνίας, πριν και μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση, πριν και μετά τους δυο παγκόσμιους πολέμους.