alt

Για τη νουβέλα της Αλίκης Στελλάτου «Γάτα στον κήπο» (εκδ. Κίχλη).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Στη νουβέλα Γάτα στον κήπο της Αλίκης Στελλάτου, πολλές μικρές επαναλήψεις φτιάχνουν μια ζωή περίκλειστη, μέσα σ’ ομόκεντρους κύκλους· λαϊμοτίφ με πολλές παραλλαγές δίνουν στο κείμενο μουσικότητα, ομορφιά, και μιαν υπνωτιστική ονειρική χροιά, ποιητική και, πού και πού, υπόγεια απειλητική. Η αφηγήτρια στη νουβέλα είναι χωρισμένη στα δύο, με υποστάσεις και ονόματα δανεισμένα από τις δύο αδερφές του αναστημένου Λαζάρου: τη φίλεργη Μάρθα, τη ρεμβώδη Μαρία. 

Το μερίδιο της αφήγησης που αναλογεί στη Μάρθα είναι σε πλαγιογραφή και σε δεύτερο πρόσωπο· αυτό της Μαρίας είναι σ’ όρθια γραφή και σε πρώτο πρόσωπο. Από τα δύο αυτά πρόσωπα της αφηγήτριας, εξιστορούνται παράλληλα μερικές ημέρες καλοκαιρινών διακοπών, μια σχέση που ποτέ δεν ευοδώθηκε, μία που έληξε, ο θάνατος ενός θείου και κάτι λησμονημένο που είχε πει προτού πεθάνει.

«[…] η Μαρία και η Μάρθα ήταν δύο άνθρωποι· δύο άνθρωποι από τους οποίους ο ένας έβρισκε και ο άλλος έψαχνε. Ή μπορεί να ήταν ένας άνθρωπος. Ένας άνθρωπος με δύο ονόματα – ή δύο ζωές. Δύο ζωές ενός ανθρώπου που έψαχνε χωρίς να βρίσκει. Ένας άνθρωπος που μπορεί να πήγαινε από δωμάτιο σε δωμάτιο προσπαθώντας να εξυπηρετήσει όλους τους καλεσμένους της γιορτής ή προσπαθώντας να θυμηθεί τι ήταν αυτό που είχε ξεχάσει. Μια Μαρία είναι ήρεμη και ονειροπόλα, αφήνει κενά· μια Μάρθα είναι αεικίνητη και ανήσυχη, προσπαθεί να καλύψει τα κενά που αφήνει η Μαρία στη μεγάλη γιορτή».

Το μερίδιο της αφήγησης που αναλογεί στη Μάρθα είναι σε πλαγιογραφή και σε δεύτερο πρόσωπο· αυτό της Μαρίας είναι σ’ όρθια γραφή και σε πρώτο πρόσωπο. Από τα δύο αυτά πρόσωπα της αφηγήτριας, εξιστορούνται παράλληλα μερικές ημέρες καλοκαιρινών διακοπών, μια σχέση που ποτέ δεν ευοδώθηκε, μία που έληξε, ο θάνατος ενός θείου και κάτι λησμονημένο που είχε πει προτού πεθάνει· μα όλα αυτά, κι ας έχουν σημασία, δεν έχουν τόση, όση έχει ο τρόπος που ’ναι γραμμένη η νουβέλα της Στελλάτου, με ζηλευτή ωριμότητα, κι ας είναι αυτό το πρώτο της βιβλίο. Η διττή υπόσταση της Μαρίας/Μάρθας, τα δύο μισά που παλεύουν να ενωθούν σ’ ακέραιο πρόσωπο, διαποτίζει όλο το κείμενο. «Αν πληρώσεις μέσα σε δέκα μέρες [την κλήση]», λέει η Μάρθα, «δίνεις το μισό». Αλλού: «Αν είσαι, λέει, στον έναν τοίχο ενός δωματίου και διανύεις κάθε φορά τη μισή απόσταση από αυτήν που σου μένει για τον απέναντι τοίχο, δεν θα φτάσεις ποτέ». Με τον εραστή της, πιάνει δωμάτιο σ’ ένα ξενοδοχείο, «ημιδιαμονή». Ένα παράθυρο είναι «μισάνοιχτο», μια πιατοθήκη είναι «μισοχαλασμένη».  

Λέξεις και εικόνες επαναλαμβάνονται (η καθεμία ένα κλειδί που ξεκλειδώνει την αφήγηση, ξεκλειδώνει τη μνήμη της αφηγήτριας, ξεκλειδώνει την αμφίβολη αλήθεια σε αναμνήσεις που πιο πολύ μοιάζουν με όνειρα): τα σεντόνια που σκεπάζουν το σώμα όταν με το τέλος του καλοκαιριού δροσίζουν οι νύχτες, μια κουκουβάγια πάνω σε μια λεμονιά, η ίδια η λέξη «λεμονιά», μια μοιραία γάτα στην άκρη του δρόμου, μια κλειστή παιδική γροθιά (που στους κόμπους της λογαριάζεται ποιοι μήνες έχουν 30 ημέρες και ποιοι 31), ένα τράνταγμα όπως όταν σε παίρνει ο ύπνος και ξάφνου σαν να πέφτεις, ή η εικόνα ενός νυχιού που ξύνει για να πλατύνει ένα κενό.

Με νήματα το διχασμό του προσώπου, την κίνηση του χρόνου σε κύκλους και γραμμές, το ξεγλίστρημα της οδυνηρής μνήμης στο όνειρο, και με τρόπο απαλό και υπαινικτικό, η Αλίκη Στελλάτου κεντά στη «Γάτα στον κήπο» ένα κομψοτέχνημα.

Σε άλλο κείμενο, αυτή η επανάληψη θα μπορούσε να είναι κουραστική, μια μανιέρα – εδώ, είναι απλώς μαγική· οι λέξεις αποχτούν τη δύναμη που είχαν στους καταδέσμους, γίνονται τα ξόρκια της Μαρίας/Μάρθας, που μ’ αυτά αντιπαλεύει την παραδοξότητα του βιωμένου χρόνου, τον τρόπο που παρελθόν και παρόν επικαλύπτονται, όπως στην κομβική σκηνή που η Μαρία βλέπει σ’ ένα όνειρο τον εαυτό της και τον θείο της όπως της είχε μιλήσει ένα χρόνο πριν, ένα καλοκαιρινό απομεσήμερο, δίχως να κοιτά την ίδια αλλά πίσω της προς την πόρτα – και συνειδητοποιεί πως τότε ο θείος κοιτούσε τον μελλοντικό της εαυτό, στην πόρτα, να τον βλέπει στο όνειρο ένα χρόνο μετά. Και, στο τέλος της νουβέλας, η Μαρία και η Μάρθα συναντιόνται όταν, με τα ξόρκια των λέξεων, το τρομερό συμβάν πίσω απ’ αυτήν τη διχοτόμηση, τη διαίρεση σε δύο μισά, έρχεται τελικά στην επιφάνεια. 

Με νήματα το διχασμό του προσώπου, την κίνηση του χρόνου σε κύκλους και γραμμές, το ξεγλίστρημα της οδυνηρής μνήμης στο όνειρο, και με τρόπο απαλό και υπαινικτικό, η Αλίκη Στελλάτου κεντά στη Γάτα στον κήπο ένα κομψοτέχνημα.

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Γι’ αυτό οδηγούσα όλο και πιο συγκεντρωμένη σε αυτό που έψαχνα και δεν έβρισκα, σε αυτό που ήξερα ότι ήταν εκεί και προσπαθούσα να θυμηθώ κάνοντας κύκλους γύρω του, σαν νύχι που ξύνει γύρω απ’ την πληγή για να μην τη ματώσει, σαν το νύχι ενός δείκτη που γυρεύει να δώσει λίγο ακόμα χώρο στο κενό και στην πληγή του. Έκανα λοιπόν κύκλους, που δεν ήξερα πώς είχα καταφέρει να μην τέμνονται, με τον ίδιο τρόπο ακριβώς που πήγαινα από δωμάτιο σε δωμάτιο μήπως και θυμηθώ κάποιο από όλα εκείνα τα μισά που είχαν συσσωρευτεί, κενά που είχαν μείνει απλήρωτα σαν πρόστιμα που δεν έχουν παραγραφεί».


altΓάτα στον κήπο
Αλίκη Στελλάτου
Κίχλη 2018
Σελ. 80, τιμή εκδότη €8,80

alt

 

 

 

 

→ Στην κεντρική εικόνα φωτογραφία του Richard Tuschman, εμπνευσμένη από πίνακα του Edward Hopper.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Α. Μάντη «Κιθαιρώνας» (εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα, ένας άντρας και μια γυναίκα κοιτάζουν τον διάσημο πίνακα του William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Youth of Bacchus. Νέο βλέμμα, σε ένα αρχέγονο θέμα. 

Γράφει ο Διονύση...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

Για τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» (εκδ. Κίχλη). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι. 

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Μπορεί τα διηγήματα του Μιχάλη Μα...

«Μπέμπης» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική)

«Μπέμπης» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Θωμά Κοροβίνη «Μπέμπης» (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: Ο Δημήτρης Στεργίου ή «Μπέμπης».

Γράφει ο Νίκος Χρυσός

«Κάθε κομμάτι που παίζουμε αφηγείται κι από μια ιστορία, ένα περιστατικό, μια χαρά, ένα ντέρτι, μια πεθυμιά, ένα όν...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης: «Σύγχρονες ιαπωνικές ταινίες»

Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης: «Σύγχρονες ιαπωνικές ταινίες»

Η Πρεσβεία της Ιαπωνίας σε συνεργασία με το Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης και το Japan Foundation και με την ευγενική υποστήριξη της εταιρίας JT International Hellas, διοργανώνει το Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. Κεντρική εικόνα, πλάνο από τ...

Πέθανε ο ηθοποιός και συγγραφέας Μάκης Πανώριος

Πέθανε ο ηθοποιός και συγγραφέας Μάκης Πανώριος

Θλίψη στον καλλιτεχνικό κόσμο, καθώς έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 88 ετών ο λογοτέχνης, εικαστικός και ηθοποιός, Μάκης Πανώριος.

Επιμέλεια: Book Press

Τη δυσάρεστη είδηση έκανε γνωστή o Σπύρος Μπιμπίλας, ο πρόεδρος του Σ...

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

Με τίτλο «Χώρος ιδιωτικός» παρουσιάστηκε έως τις 08/01 στο Μουσείο Μπενάκη μεγάλη αφιερωματική έκθεση στη ζωή και το έργο του μεγάλου δασκάλου της ελληνικής ζωγραφικής, Γιάννη Μόραλη. Η έκθεση θα παρουσιαστεί και σε άλλες πόλεις, με πιθανότερο επόμενο σταθμό την Πάτρα.  Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Καίτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ