Όσο μακρινή κι αν φαντάζει η Ιαπωνία, δεν παύει να μας ελκύει, μεταξύ άλλων και για την ιδιαίτερη και τολμηρή λογοτεχνία της. Από τον κλασικό Καουαμπάτα έως τον ευφάνταστο Μουρακάμι, επιλέγουμε δέκα βιβλία που κυκλοφόρησαν σχετικά πρόσφατα και μπορούν να μας ανοίξουν νέα παράθυρα στον κόσμο του Ανατέλλοντος Ήλιου. Kεντρική εικόνα: (© Unsplash).
Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος
Τον τελευταίο καιρό κυκλοφόρησε στη χώρα μας πλήθος από σημαντικά βιβλία ιαπωνικής λογοτεχνίας, είτε κλασικών συγγραφέων όπως οι Καoυμπάτα, Όε και Τανιζάκι, είτε πιο σύγχρονων όπως οι Μισίμα και Νταζάι, είτε εντελώς σύγχρονων όπως οι Μουρακάμι και Ογκάουα, μεταξύ άλλων. Δεν θα ήταν ίσως υπερβολή να πούμε πώς η ιαπωνική λογοτεχνία διαμορφώνει σταδιακά μια «τάση» στη χώρα μας, με μέλλον.
«Εξομολογήσεις μιας μάσκας», Γιούκιο Μισίμα
Αποκαλυπτικό, αυτοβιογραφικό, εμπρόθετα μαρτυρικό. Θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και το de profundis του Μισίμα, καθώς στις Εξομολογήσεις μιας μάσκας (μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδ. Άγρα), μέσω του ήρωά του Κοτσάν (κλασικό alter ego), μιλάει ανοιχτά για τις σεξουαλικές φαντασιώσεις του, την ομοφυλοφιλία του, την ένταση με την οποία αντιμετωπίζει την έννοια του θανάτου, αλλά και το θρήνο για τη χαμένη αυτοκρατορία.
Ενόσω το Τόκιο σπαράσσεται από βομβαρδισμούς (είμαστε στο 1945), ο νεαρός Κοτσάν αναζητεί με εναγώνιο, ενίοτε απόλυτο και σίγουρα ποιητικό-φιλοσοφικό τρόπο την ταυτότητά του.
Τα προσωπεία που κρύβει, θέλοντας να δοκιμάσει να κάνει σχέση με ένα κορίτσι, θα καταπέσουν. Οι ενορμήσεις του θα τον πυροδοτήσουν. Το σπουδαίο ταλέντο του θα διαφανεί ολόδροσο σ’ αυτό το πυρετικό κείμενο. Ίσως, τώρα μπορέσουμε να κατανοήσουμε γιατί ο Μισίμα κατέληξε να πεθάνει με τόσο μαρτυρικό τρόπο.
«Ο Δύων Ήλιος», Οσάμου Νταζάι
Όταν κυκλοφόρησε το μυθιστόρημα του Οσάμου Νταζάι Όχι πια άνθρωπος (μτφρ. Έφη Τσιρώνη εκδ. Διόπτρα) κατανοήσαμε πως μάς είχε αποκαλυφθεί ένας ιδιαίτερος συγγραφέας, με πολύ προσωπική φωνή.
Εκείνος ο δραματικός μονόλογος του ανθρώπου που χάνει σταδιακά κάθε έννοια ανθρωπινότητας, δεν γίνεται να φύγει από μέσα σου ακόμη κι όταν έχεις ολοκληρώσει την ανάγνωση.
Στο Ο Δύων ήλιος (μτφρ. Έφη Τσιρώνη, εκδ. Διόπτρα) ηρωίδα είναι μια γυναίκα, η Καζούκο, που αποφασίζει να αλλάξει τα πάντα στη ζωή της. Χωρίζει, εγκαταλείπει το ρημαγμένο Τόκιο και φτάνει στο σημείο να εγκατασταθεί σε ένα μικρό χωριό μαζί με την άρρωστη μητέρα της.
Κι όμως, εδώ ο Νταζάι μάς προσφέρει μια θετική στάση απέναντι στη ζωή. Η Καζούκο όχι μόνο δεν τα παρατάει, αλλά μέσω του έρωτα αναζητεί το νόημα να συνεχίσει να υπάρχει.
«Ο Παράδεισος», Μιέκο Καβακάμι
Σύγχρονο και τόσο δυνατό όσο μια γροθιά στο στομάχι. Το μυθιστόρημα της Μιέκο Καβακάμι Ο Παράδεισος (μτφρ. Κίκα Κραμβουσάνου, εκδ. Gutenberg) είναι η αναζήτηση ενός παιδιού να βρει το φως μέσα στο σκοτάδι της ζωής του.
Πάσχει από στραβισμό, είναι καθημερινό θύμα σχολικού εκφοβισμού και, τελικά, βρίσκει σύμμαχο στη μοναξιά του σ’ ένα κορίτσι που μονίμως εμφανίζεται βρόμικο και ατημέλητο.
Αν θα αποτελέσουν ένα δυναμικό δίδυμο που θα πολεμήσει το κακό; Όχι, δεν ισχύει κάτι τέτοιο. Ο Παράδεισος γι’ αυτά τα παιδιά είναι περίκλειστος. Στην ουσία αυτό που ζουν καθημερινά είναι μια κόλαση.
Τι θα αναζητήσουν; Ένα νόημα, λίγη ομορφιά μέσα στο σκοτάδι. Η γλώσσα είναι ωμή, τραχιά (δεν πρέπει να ξεχνάμε πως μας αφηγείται την ιστορία ένα 14χρονο παιδί), αλλά σε γραπώνει από την αρχή έως το τέλος.
«Η βιβλιοθήκη των κρυφών ονείρων», Αογιάμα Μιτσίκο
Έχει τη δύναμη ένα βιβλίο να σου αλλάξει την κοσμοθεωρία, ακόμη και ολόκληρη τη ζωή; Ναι, αρκεί αυτός που θα στο προτείνει να είναι άνθρωπος που μπορεί να «διαβάσει» επιθυμίες και κρυφές σκέψεις.
Αυτό ακριβώς συμβαίνει στο μυθιστόρημα της Αογιάμα Μιτσίκο Η βιβλιοθήκη των κρυφών ονείρων (μτφρ. Αγγελική Τσέλιου, εκδ. Πατάκη).
Η Σαγιούρι Κοματσί, η αινιγματική βιβλιοθηκάριος, είναι αυτή που θα αλλάξει τη ζωή πέντε διαφορετικών ανθρώπων που επισκέπτονται τη μικρή βιβλιοθήκη στην οποία εργάζεται στο Τόκιο.
Όλοι κάτι ψάχνουν στη ζωή, αλλά δεν το βρίσκουν. Όλοι τους δεν βολεύονται μ’ αυτό που έχουν ή δεν έχουν. Το βιβλίο που θα τους προτείνει η Κοματσί θα τους κάνει να δουν τη ζωή με διαφορετικό τρόπο.
Ύμνος στη βιβλιοφιλία; Μα, φυσικά! Αλλά και στους ανθρώπους που εργάζονται μέσα σε χώρους κατάφορτους από βιβλία και οι οποίοι, πού ξέρεις;, ενδέχεται να γίνουν φάροι στη ζωή μας.
«Πριν κρυώσει ο καφές», Καγουαγκούτσι Τοσικάζου
Μπορεί το ποτάμι να μην γυρίζει πίσω και ο παρελθόντας χρόνος να έχει από καιρό καταγραφεί, όμως, τι θα συνέβαινε αν μπορούσαμε να επιστρέψουμε στις πίσω σελίδες της ζωής μας;
Το μυθιστόρημα του Καγουαγκούτσι Τοσικάζου Πριν κρυώσει ο καφές (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη, εκδ. Κλειδάριθμος) κλείνει το μάτι στο αδιανόητο. Το κάνει, φυσικά, μόνο στους πελάτες ενός μικρού καφέ, σε ένα στενό σοκάκι του Τόκιο.
Εκεί δεν πηγαίνεις μόνο για τον πολύ καλό καφέ που φτιάχνει ο ιδιοκτήτης, αλλά έχεις τη δυνατότητα να γυρίσεις πίσω στο χρόνο.
Τέσσερις άνθρωποι επισκέπτονται το καφέ ελπίζοντας ο καθένας τους να αξιοποιήσει το ταξίδι με τον καλύτερο τρόπο.
Οι πελάτες πρέπει να καθίσουν σε μια συγκεκριμένη καρέκλα, δεν κάνει να φύγουν από το καφέ και, τέλος, το σημαντικότερο, πρέπει να επιστρέψουν στο παρόν πριν κρυώσει ο καφές. Αλλιώς παραμονεύει ο κίνδυνος να χαθούν.
«Σε πρώτο ενικό», Χαρούκι Μουρακάμι
Ό Χαρούκι Μουρακάμι είναι ένας από τους ζωντανούς μύθους της παγκόσμιας λογοτεχνίας, κυρίως για τα μακροσκελή και αινιγματικά μυθιστορήματά του, που συνδυάζουν τη σπιρτάτα του δυτικού μυθιστορήματος με την ανατολική φιλοσοφία και στάση ζωής.
Στη συλλογή διηγημάτων του Σε πρώτο ενικό (μτφρ. Βασίλης Κιμούλης, εκδ. Ψυχογιός), δεν περιμένει κανείς τα μεγάλα αναπτύγματα με τα οποία μας έχει συνηθίσει στα πολυσέλιδα μυθιστορήματά του.
Είναι κείμενα μικρής πνοής, με ήρωες κυρίως άντρες (αρκετοί από αυτούς μοιάζουν στον Μουρακάμι), στους οποίους δεν συμβαίνουν πάντα τα πιο φυσιολογικά και λογικά πράγματα. Ναι, φυσικά και υπάρχει διήγημα που μιλάει… ζώο. Για τον Μουρακάμι όλα αυτά θεωρούνται προφανή.
«Η πορεία της Μίνα», Γιόκο Ογκάουα
Ένα πολυδιάστατο βιβλίο που σου αποκαλύπτεται σελίδα τη σελίδα. Η Γιόκο Ογκάουα με το μυθιστόρημά της Η πορεία της Μίνα (μτφρ. Άννα Παπασταύρου, εκδ. Πατάκη) μάς δείχνει γιατί η Ιαπωνία είναι μεν ξένη προς εμάς, αλλά και τόσο ενδιαφέρουσα.
Η 12χρονη Τομόκο αναγκάζεται να ζήσει με την οικογένεια των θείων της στην Ασίγια, καθώς η μητέρα της πρέπει να πιάσει δουλειά στο Τόκιο. Εκείνο το σπίτι, όμως, στην ουσία είναι μια έπαυλη, θα γίνει ο χώρος θαυμάτων και αποκαλύψεων για την Τομόκο.
Θα συνδεθεί με την ξαδέλφη της, Μίνα, θα αγαπήσει τη λογοτεχνία, θα αρχίσει να βλέπει τον κόσμο στις σωστές του διαστάσεις και, φυσικά, θα φτάσει και στο σημείο της συνειδητοποίησης πως η οικογένειά της κρύβει αρκετά μυστικά που όταν τα μάθει θα αλλάξουν αρκετά τις σταθερές της.
«Κολυμπώντας», Τζούλι Οτσούκα
Τυπικά η Τζούλι Οτσούκα δηλώνει Αμερικανίδα, ωστόσο η καταγωγή της είναι από την Ιαπωνία.
Tα θέματα που πραγματεύεται κυρίως στα βιβλία της έχουν να κάνουν με τη σχέση που αναπτύσσεται (θετικά ή αρνητικά) ανάμεσα σε Ιάπωνες και Αμερικανούς.
Στο μυθιστόρημά της Κολυμπώντας (μτφρ. Θωμάς Σκάσσης, εκδ. Πατάκη) δεν γίνεται να μην θαυμάσει τον αριστοτεχνικό τρόπο με τον οποίο μιλάει για τη μνήμη, την απώλειά της, αλλά και το πένθος.
Όλα ρέουν σαν το νερό της πισίνας μέσα στην οποία η Άλις καθημερινά ασκείται μαζί με άλλους κολυμβητές.
Η μνήμη της έχει επίσης αρχίσει να παρουσιάζει ρωγμές. Όταν δεν έχει τη συντροφιά των άλλων κολυμβητών και τη ρουτίνα των καθημερινών διαδρομών, τότε πέφτει σε μια χοάνη παρελθοντικού πόνου.
Φέρνει στο μυαλό της αναμνήσεις της παιδικής της ηλικίας στο στρατόπεδο συγκέντρωσης των Ιαπώνων της Αμερικής, όπου πέρασε τα χρόνια του Β' Παγκοσμίου πολέμου, και του παιδιού που έχασε μετά τη γέννα, ενώ η κόρη της, που φτάνει πολύ αργά, ψάχνει τον δικό της δρόμο ανάμεσα στις ρωγμές της αγάπης.
«Η χώρα του χιονιού», Γιασουνάρι Καουαμπάτα
Το μυθιστόρημα του νομπελίστα Γιασουνάρι Καουαμπάτα Η χώρα του χιονιού (μτφρ. Παναγιώτης Ευαγγελίδης, εκδ. Άγρα) ανήκει δικαιωματικά στον «κανόνα» της ιαπωνικής λογοτεχνίας.
Πρόκειται για μια ερωτική ιστορία ανάμεσα σε έναν διανοούμενο αστό του Τόκιο που δεν ξέρει πώς να γεμίσει τις ώρες του και μια γκέισα των βουνών της βορειοδυτικής Ιαπωνίας. Ένα δίδυμο που όμως δημιουργεί κάτι παραπάνω από έναν απλό ερωτικό δεσμό.
Τούτο το φαινομενικά αταίριαστο ζευγάρι θα συνευρεθεί στη μακρινή πόλη Γιουζάουα, εκεί όπου το χιόνι και η τραχύτητα της φύσης θα μετατρέψουν την ερωτική τους συνύπαρξη σε ένα παιχνίδι αντικατοπτρισμών, απόκοσμης ομορφιάς, αλλά και αβεβαιότητας.
Ο Καουαμπάτα στήνει δεξιοτεχνικά έναν χορό ανάμεσα στα παλλόμενα σώματα, τη φύση, τη φωτιά, το πάθος, αλλά και την ψυχρότητα.
Σαν να δημιουργεί ένα παραμύθι ανάμεσα σε δύο ανθρώπους και τον έρωτα που αναφλέγεται και παγώνει μέσα του. Η δεξιοτεχνία της γραφής του Καουαμπάτα «ραίνει» την πλοκή με εκείνους σπάνια ομορφιάς.
Το πρόσωπο του άλλου, Άμπε Κόμπο
Τι κρύβεται πίσω από τη μάσκα των ανθρώπων, κυριολεκτικά και μεταφορικά; Στο μυθιστόρημα του Κόμπο Άμπε Το πρόσωπο του άλλου (μτφρ. Στέλιος Λ. Παπαλεξανδρόπουλος, εκδ. Άγρα), το πρόσωπο ενός επιστήμονα παραμορφώνεται έπειτα από ατύχημα.
Είναι αυτός που αποφασίζει να μας μιλήσει για την ιστορία του (μέσω του ημερολογίου του), η οποία οδηγείται σε καφκικά μονοπάτια όταν αποφασίζει στην αρχή να φασκιωθεί με αποτέλεσμα να γίνει αγνώριστος και στην ουσία να «ενσαρκωθεί» μια μάσκα που δεν καλύπτει μόνο το πρόσωπό του, αλλά ολόκληρη την ύπαρξή του. Σαν να γίνεται, πλέον, ένας άλλος άνθρωπος.
Πρόκειται για μια σύγχρονη εκδοχή του Δρ. Τζέκιλ και Μίστερ Χάιντ, όπου οι δύο ταυτότητες συνυπάρχουν εντός του σύγχρονου ανθρώπου δημιουργώντας ακόμη και στον ίδιο σύγχυση ως προς το ποιος είναι πραγματικά.
＊Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
