Τα τελευταία χρόνια τα graphic novels έχουν αποκτήσει τη θέση που τους αξίζει τόσο στα νεανικά κοινά όσο και σε μεγαλύτερους σε ηλικία αναγνώστες. Επιλέγουμε τα πιο ενδιαφέροντα από τις πρόσφατες εκδόσεις.
Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος
Το 2008, τότε που ακόμα η κουλτούρα των graphic novels στη χώρα μας ήταν περιορισμένη σε μια μικρή δράκα ρεκτών και για τους πολλούς θεωρούνταν κάτι τόσο εκκεντρικό, ενδεχόμενα ενδιαφέρον μόνο για νεανικά κοινά και σίγουρα όχι τόσο «λογοτεχνικό» ώστε να ασχοληθεί κανείς μαζί τους, εμφανίστηκε στα πέριξ το Logicomix (εκδ. Ίκαρος) και όλα άλλαξαν άρδην.
Ηταν η σύμπραξη του συγγραφέα Απόστολου Δοξιάδη, του καθηγητή του Μπέρκλεϊ, Χρίστου Χ. Παπαδημητρίου και των σκιτσογράφων Αλέκου Παπαδάτου και Άνι Ντι Ντόνα που έφερε εκείνο το άρτιο αποτέλεσμα που ξεπέρασε τα όρια της ημεδαπής (ακόμη και τώρα θυμούνται πολλοί τους ύμνους του βρετανικού Independent).
Έκτοτε οι προσπάθειες ανάλογες δυναμικής δεν έλειψαν και, ευτυχώς, έτυχαν καλύτερης αντιμετώπισης από παλαιότερα έργα του είδους. Για να αναφέρουμε κάποια ενδεικτικά: Το Αϊβαλί (εκδ. Κέδρος) του Αντώνη Νικολόπουλου, το Γρα-Γρου (εκδ. Ίκαρος) των Τάσου Ζαφειριάδη, Γιάννη Παλαβού και Θανάση Πέτρου, Ο Ερωτόκριτος (εκδ. Polaris) των Γιώργου Γούση, Γιάννη Ράγκου και Δημοσθένη Παπαμάρκου και τα Γυμνά Οστά (εκδ. Polaris) του Δημοσθένη Παπαμάρκου σε εικονογράφηση του Cob Kanellos.
το «είδος» ανθεί φέρνοντας, μάλιστα, έναν νέο αέρα σε ήδη υπάρχοντα λογοτεχνικά έργα (ελληνικά και ξένα) που μέσω των σκίτσων «αναβαπτίζονται»
Ολα αυτά τα βιβλία και κάμποσα άλλα ανάλογης αξίας έθεσαν, πλέον, υπό νέο πρίσμα εξέτασης τα graphic novels επιτρέποντας στην κριτική να τα αντιμετωπίσει ως ισάξια έργα με έντονη λογοτεχνική ματιά και να τα βγάλει από τη γωνία στην οποία θα είχαν περιπέσει υπό άλλες συνθήκες.
Τελευταία, το «είδος» ανθεί φέρνοντας, μάλιστα, έναν νέο αέρα σε ήδη υπάρχοντα λογοτεχνικά έργα (ελληνικά και ξένα) που μέσω των σκίτσων «αναβαπτίζονται» και σίγουρα μπορούν να προσελκύσουν κι ένα διαφορετικό κοινό, που είναι εξοικειωμένο με το είδος από ανάλογες ξένες εκδόσεις.
Ζορμπάς, Γκάτσμπυ, Θεραπαινίδα, Δρ Παπ και ο θαυμαστός καινούργιος κόσμος
Ο Αντώνης Νικολόπουλος (αλλιώς Soloúp) επανήλθε προσφάτως με ένα έργο μεγάλης σημασιολογικής αξίας. Το να αποφασίζεις να ασχοληθείς με τον μυθικό Ζορμπά του Νίκου Καζαντζάκη και να τον παρουσιάσεις με έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο, θέλει αυτοπεποίθηση και ταλέντο.
Στο βιβλίο του Zorμπάς (εκδ. Διόπτρα) ο καζαντζακικός ήρωας αφαιρεί από πάνω του τη δύναμη της εικόνας που έχει εντυπωθεί στο μυαλό μας λόγω της ταινίας του Μιχάλη Κακογιάννη (όχι, εδώ δεν υπάρχει ένας αντίστοιχος Άντονι Κουίν) και μας παρουσιάζεται χωρίς κλισέ και προφάσεις. Στην ουσία, αυτός ο Ζορμπάς είναι πιο κοντά στην αρχική σύλληψη του Καζαντζάκη αν και ο Νικολόπουλος θέλησε να αναδιατάξει την πλοκή του βιβλίου στο δικό του έργο.
Ο Θαυμαστός καινούργιος κόσμος του Άλντους Χάξλεϋ είναι από εκείνα τα προφητικά βιβλία που είδαν τον κόσμο ως μελλοντική βούληση και παράσταση πριν καν αυτός διαμορφωθεί.
Οι μεταφράσεις του ανά τον κόσμο, αλλά και στη χώρα μας είναι πολλές, ενώ οι προσλήψεις στους αναγνώστες είναι πολύσημες. Τώρα θα έχουμε έναν λόγο παραπάνω. Ο Βρετανός σκιτσογράφος Φρεντ Φόρνταμ γύρω στο 2018 έκανε την πρώτη του απόπειρα να μεταφέρει σε μορφή graphic novel το μυθιστόρημα της Χάρπερ Λι Οταν σκοτώνουν τα κοτσύφια (μτφρ. Τάσος Νικογιάννης, εκδ. Οξύ).
Το αποτέλεσμα πέτυχε και έτσι προχώρησε σε ένα νέο σχέδιο που περιλάμβανε το έργο του Χάξλεϊ που για πρώτη φορά εμφανίζεται σε μορφή graphic novel. Το βιβλίο κυκλοφόρησε πρόσφατα στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ σε μετάφραση του Βασίλη Μπουμπούρη. Το αποτέλεσμα, όντως, εντυπωσιάζει.
Ο Φρεντ Φόρνταμ «ευθύνεται» και για μια ακόμη μεταφορά ενός σημαντικού μυθιστορήματος σε μορφή graphic novel. Πρόκειται για τον Υπέροχο Γκάτσμπυ του Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ (μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδ. Μίνωας).
Πρόκειται για ένα βιβλίο που εκδόθηκε το 1925 και ουσιαστικά είναι η αποτύπωση της «χαμένης» γενιάς που ανδρώθηκε κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου και δεν κατάφερε ποτέ να σχηματοποιήσει ένα μεγάλο όνειρο.
Χάρη στον Φρεντ Φόρνταμ που ανέλαβε την προσαρμογή του εμβληματικού κειμένου και την Άγια Μόρτον που ανέλαβε την εικονογράφηση, έχουμε την ιστορία των Τζέι Γκάτσμπυ, Νικ Κάραγουεϊ και της Ντέιζι Μπιουκάναν υπό νέα, φρέσκια ματιά.
Να σημειωθεί πως στην έκδοση υπάρχει και εισαγωγή που έγραψε η Μπλέικ Χάζαρντ, δισέγγονη του Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ.
Αντίστοιχης αξίας είναι και η μεταφορά από την εικονογράφο Ρενέ Νολτ του σπουδαίου βιβλίου της Μάργκαρετ Άτγουντ Η ιστορία της Θεραπαινίδας. Το βιβλίο κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ψυχογιός σε μετάφραση της Λητώς Ανδρέου.
Τούτο το προφητικό και προκλητικό μυθιστόρημα της Άτγουντ, ίσως από τις πλέον γνωστές δυστοπίες της σύγχρονης λογοτεχνίας, αποκτάει νέα μορφή και το αποτέλεσμα είναι ομοίως σκοτεινό και αναπάντεχο.
Στο δυστοπικό μέλλον που περιγράφει η Μάργκαρετ Άτγουντ, περιβαλλοντικές καταστρoφές και φθίνοντα ποσοστά γεννήσεων έχουν οδηγήσει στον Δεύτερο Αμερικανικό Εμφύλιο Πόλεμο. Το αποτέλεσμα είναι η ανάδυση της Δημοκρατίας της Γαλαάδ, ενός ολοκληρωτικού καθεστώτος που επιβάλλει αυστηρούς κοινωνικούς ρόλους και υποδουλώνει τις λίγες γυναίκες που είναι ικανές για αναπαραγωγή.
Από τα graphic novels που κυκλοφόρησαν στα ελληνικά το τελευταίο διάστημα δεν γίνεται να μην αναφέρουμε το Δρ. Παπ που αναφέρεται, φυσικά, στη ζωή και το έργο του σπουδαίο ιατρού Γ.Ν. Παπανικολάου.
Η εικονογράφηση έγινε από τον Πέτρο Χριστούλια, το βιβλίο κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος και απευθύνεται τόσο με μικρότερους αναγνώστες όσο και σε ενήλικα κοινά.
Το βιβλίο του Χριστούλια δεν στέκεται μόνο στη μεγάλη ανακάλυψη του ερευνητή γιατρού Ν. Παπανικολάου, το γνωστό σε όλους μας τεστ ΠΑΠ, αλλά και στη ζωή του.
Μέσα από τις σελίδες περνούν τα πράγματα και οι άνθρωποι που τον επηρέασαν, ενώ βλέπουμε τα κίνητρά του, αλλά και τους σημαντικούς σταθμούς της ζωής του.
＊Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Μπλε ήλιος» (εκδ. Μεταίχμιο).
