Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Ακολουθεί η λίστα του Γουίλιαμ Χ. Γκας, καθώς και επιλεγμένα αποσπάσματα από τα σχόλιά του για το κάθε έργο.

Το μυθιστόρημα του Γκας με τίτλο Το τούνελ κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση Γιώργου Κυριαζή.

Biographia Literaria, του Σάμιουελ Τέιλορ Κόλεριτζ

Δεν είμαι ο μοναδικός αναγνώστης που θεωρεί τη Biographia Literaria το σπουδαιότερο έργο λογοτεχνικής κριτικής όλων των εποχών - παρόλο που ο Κόλεριτζ αντιγράφει τους Γερμανούς ιδεαλιστές.

Τα ημερολόγια της Βιρτζίνια Γουλφ

Το να κρατάς ημερολόγιο είναι κάτι το απαιτητικό· πρέπει να ακολουθείς μια ρουτίνα· πρέπει να γράφεις με πρόγραμμα, όπως προγραμματίζεις το άρμεγμα μιας αγελάδας· η στάση σου απέναντι στη ζωή αλλάζει, καθώς καταλήγεις να ζεις μόνο για να μπορέσεις να γράψεις στο ιδιωτικό ημερολόγιό σου. Είναι κρίμα που η Βιρτζίνια δεν μπόρεσε να κρατήσει το κεφάλι της πάνω από την επιφάνεια του νερού για λίγο ακόμα.

Το τέλος της παρέλασης (εκδ. Εξάντας, μτφρ. Κατερίνα Σχινά), του Φορντ Μάντοξ Φορντ

Ο Φορντ είναι, για μένα, μια εμφανώς αδικημένη, παρεξηγημένη και ηρωική φιγούρα, ένας συγγραφέας τουλάχιστον τριών σπουδαίων έργων: της τριλογίας της Πέμπτης Βασίλισσας, του αριστοτεχνικού, επιστημολογικού μυθιστορήματος Ο καλός στρατιώτης και των βιβλίων του με πρωταγωνιστή τον Tietjens. Ήταν επίσης εξαιρετικός συγγραφέας απομνημονευμάτων, σπουδαίος επιμελητής και ένας αληθινός φίλος της λογοτεχνίας, «ένας άνδρας», όπως έλεγε, «τρελαμένος με τη συγγραφή».

Οδυσσέας (εκδ. Κάκτος, μτφρ. Ελευθέριος Ανευλαβής), του Τζέιμς Τζόις

Όταν το διάβασα, δεν συγκλονίστηκα, όπως θα έπρεπε να είχε συμβεί. Αντιθέτως, άρχισα να μιμούμαι το ύφος του Τζόις.

Όμως, ο Τζόις είναι τόσο σπουδαίος που δεν γίνεται να τον μιμηθείς με επιτυχία, κάτι που επίσης ισχύει για τον Δάντη, για τον Μίλτον, για τον Προυστ, για τον Φόκνερ, για τον Γκαρσία Μάρκες. Χρειάστηκαν έξι χρόνια ώσπου να καταφέρω να συνέλθω και μέχρι σήμερα αποφεύγω να διαβάσω τον Οδυσσέα όταν εργάζομαι.

Το μαγικό βουνό (εκδ. Μεταίχμιο, μτφρ. Θόδωρος Παρασκευόπουλος), του Τόμας Μαν

Μάλλον ήμουν δεκαπέντε ετών όταν διάβασα για πρώτη φορά το Αναστάτωση και πρώιμος πόνος, αλλά εξακολουθώ να θυμάμαι κάποια από τα συναισθήματά μου. Ήθελα απεγνωσμένα να γίνω «σαν τον Μαν». Δεν ήθελα απλώς να γράφω εξίσου καλά ή με το ίδιο βάθος, δεν ήθελα απλώς να δημιουργώ τέχνη ή να σκέφτομαι όπως αυτός. Θυμάμαι πως προσπαθούσα να ερμηνεύσω την επιθυμία μου να του μοιάσω, ώσπου, αρκετά αργότερα, κατάλαβα τι αισθανόμουν: ήθελα να γίνω η ιστορία του -να έχω αυτό το υπολογισμένο βάθος, αυτή τη λεπτότητα, αυτή την αίσθηση -ναι- πως είμαι από μόνος μου σημαντικός, να είμαι τα προβληματικά του σημεία, το κεντρικό του θέμα. Ύστερα καταβρόχθισα όλα όσα έγραψε, ειδικά το Θάνατος στη Βενετία. Ο Δόκτως Φάουστους είναι ένα εξίσου εντυπωσιακό μυθιστόρημα, πιστεύω. Όμως, Το μαγικό βουνό είναι ένα έργο που έχω διαβάσει περισσότερες φορές από οποιοδήποτε άλλο μυθιστόρημα, ένα έργο που μελέτησα προσεκτικά όταν ήμουν μικρός κι άρχισα να το βλέπω σαν έναν περίπλοκο, κειμενικό κόσμο.

Ένας αγροτικός γιατρός (στα ελληνικά, το διήγημα περιλαμβάνεται στη συλλογή Έρευνες ενός σκύλου, εκδ. Πατάκη, μτφρ. Αλεξάνδρα Ρασιδάκη), του Φραντς Κάφκα

Η σχέση μου με τον Κάφκα συνοψίζεται στη φράση: «Φτάνω στο πάρτι καθυστερημένος». Όταν έφτασα, τον είχα ήδη ακουστά για αρκετές δεκαετίες. Είχα διαβάσει τους μιμητές του και τους επικριτές του. Είχα μάθει άριστα τους φόβους του. Δεν περίμενα πως θα εντυπωσιαζόμουν (για κάποιον λόγο, ήμουν συγκρατημένος), αν και πράγματι εντυπωσιάστηκα - έντονα. Αλλά δεν ήταν μια από τις «επιρροές» μου.

Μετά, ενώ είχα διαβάσει τα μισά βιβλία του –και είχα ήδη αρχίσει να τα διδάσκω-, ανακάλυψα το Ένας αγροτικός γιατρός, ένα μυστηριώδες, σπουδαίο πεζό ποίημα, έναν Κάφκα μέσα σε έναν Κάφκα. Και ξαφνικά, ο Κάφκα έγινε πιο λαμπρός και πιο ανεξιχνίαστος ταυτοχρόνως. Ο Κάφκα σχετίζεται με το επόμενο συγγραφικό μου έργο. Αν καταφέρω τελικά να τον αποκρυπτογραφήσω. [Δεν το έκανα ποτέ.]

Αλληλογραφία (εκδ. Νεφέλη, μτφρ. Κωστής Παππάς), του Γκιστάβ Φλομπέρ

Επίσης, κατάλαβα κάτι για τον δικό μου θυμό μελετώντας τον θυμό του Φλομπέρ. Πρέπει να πω πως εμπιστεύομαι το μίσος περισσότερο από την αγάπη. Είναι συχνά εποικοδομητικό, παρόλο που κάποιοι προσπαθούν να μας πείσουν για το αντίθετο. Δεν φανερώνεται συχνά στους υποκριτές• το κατανοείς πιο εύκολα• […] Αλλά το μίσος σκότωσε τον Φλομπέρ, νομίζω, και αντίστοιχα, δεν βοήθησε ιδιαίτερα τον Σελίν. Αν έπρεπε να δώσω μία συμβουλή σε έναν νέο συγγραφέα (δεν έχω πολλές να δώσω), θα του πρότεινα να διαβάσει αυτές τις συναρπαστικές επιστολές.

Η γέννηση της μέρας (εκδ. Καστανιώτη, μτφρ. Κατερίνα Ρήγα-Γεωργούλια), της Κολέτ

Η Κολέτ ήταν επίσης μια ηρωίδα, που πέταξε τα βραχιόλια με τα οποία τη δωροδόκησαν όσοι θέλησαν να την αιχμαλωτίσουν, που τόλμησε να φιλήσει άλλα κορίτσια δημοσίως ή να εμφανιστεί γυμνή (ήταν τόσο ακίνητη στις φωτογραφίες που έμοιαζε σαν να μην ήταν ζωντανή). Δημιούργησε έργα στα οποία ο χυμός περνά μέσα απ' τα δόντια σου καθώς κλείνεις το στόμα σου. Ήταν σοφή, ή ίσως δαιμόνια. Παρατηρητική, όχι όπως ο θεός, αλλά όπως ένας έφηβος που ψάχνει για την αγάπη, κι ύστερα όπως μια πόρνη που την απασχολεί η έλλειψη αγάπης και η ηλικία της.

Ο πύργος (στα ελληνικά, το ποίημα περιλαμβάνεται στη συλλογή 70 ερωτικά, εκδ. Εστία, μτφρ. Σπύρος Ηλιόπουλος, Μαρία Σιδηροπούλου, κ.α.), του Ουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς

Η γλώσσα του Γέιτς είναι εξαιρετικά πλούσια, λες και η κάθε λέξη του είναι μια βαλίτσα την οποία άνοιξε, λες και ψαχούλεψε μέσα της κι ύστερα την πακέταρε ξανά προσεκτικά, τοποθετώντας μερικές επιπλέον αλλαξιές δίπλα στις κάλτσες.

Η βουή και η μανία (εκδ. Καστανιώτη, μτφρ. Παύλος Μάτεσις), του Ουίλιαμ Φόκνερ

Η βουή και η μανία είναι ένα έργο κάπως πειραματικό, σαν να είναι ευρωπαϊκό μυθιστόρημα, και γι’ αυτό τον λόγο δεν είναι το καλύτερο βιβλίο του Φόκνερ. Παρόλα αυτά, η συγκεκριμένη ιδιαιτερότητά του με κέρδισε εξαρχής.

Τρεις ζωές (εκδ. Ερμείας, μτφρ. Έλλη Έμκε), της Γερτρούδης Στάιν

Το διάβαζα κι ήμουν τόσο ενθουσιασμένος που σχεδόν αρρώστησα, κι αφού τελείωσα το βιβλίο στη 1:00 π.μ. (παρόλο που σκεφτόμουν να μην το ξεκινήσω, με δελέασε, με έπιασε κορόιδο, με παρέσυρε), άρχισα αμέσως να το διαβάζω ξανά από την αρχή, τραγουδώντας και αναστενάζοντας, γιατί εξαιτίας όλης αυτής της έντασης, το στομάχι μου πονούσε πολύ. Πονούσε και το κεφάλι μου. Τα μάτια μου πονούσαν κάπως. Άραγε έτσι αισθάνεσαι μετά από μια μεγάλη ανακάλυψη;

The Recognitions, του Ουίλιαμ Γκάντις

[Ο Γκάντις] ήταν πιο εκνευρισμένος από εμένα για τη γενική κατάσταση των πραγμάτων. Ήταν κάποιος που μπορούσε να δει μέσα από σώματα, μυαλά, όνειρα, ιδανικά – μπροστά του, ο Σούπερμαν μοιάζει με τον Κ. Μαγκού [ΣτΜ. Χαρακτήρας κινουμένων σχεδίων που είναι τυφλός]. Ήταν κάποιος που μου θύμισε αμέσως έναν άλλον ήρωα (δεν μπορούν να είναι όλοι παρόντες), τον Βιεννέζο κριτικό Karl Kraus, γιατί όπως και ο Kraus, έτσι και ο Γκάντις μάζεψε τα σκατά της ανθρωπότητας, και ήξερε πού να τα πετάξει και ήξερε πού να στοχεύσει με τον ανεμιστήρα.