Φερνάντο Αραμπούρου: «Ο ρόλος της λογοτεχνίας είναι να αφήνει μια μαρτυρία»

Οι περισσότεροι που διαβάζουν επιμελώς τα βιβλία του Φερνάντο Αραμπούρου, έχουν τοποθετήσει στην κορυφή των προτιμήσεών τους την περιώνυμη Πατρίδα (μτφρ. Τιτίνα Σπερελάκη, εκδ. Πατάκη). Ένα επικό και άκρως συναισθηματικό μυθιστόρημα για τη δράση της ΕΤΑ στη χώρα των Βάσκων. Όμως, έχει να επιδείξει κι άλλα, εξίσου σημαντικά, βιβλία.

© Sissy Morfi

Ο Ισπανός συγγραφέας έχει πάντα στην καρδιά του το Σαν Σεμπαστιάν, τη γενέτειρά του, όσο κι αν εδώ και χρόνια ζει στο Αννόβερο ως κλασικός ερωτικός μετανάστης. Από τη μουντή γερμανική πόλη ταξίδευσε πριν από λίγες ημέρες στην Αθήνα του καύσωνα για να παρουσιάσει το νέο του μυθιστόρημα Το παιδί (μτφρ. Τιτίνα Σπερελάκη, εκδ. Πατάκη), προσκεκλημένος του φετινού Φεστιβάλ ΛΕΑ.

Η συνάντησή μας, πέραν της κλασικής συνέντευξης, περιλάμβανε και μια είδηση: έχει ήδη έτοιμο το νέο του μυθιστόρημα, το οποίο, όπως μας είπε, δεν θα είναι πολυσέλιδο (το πολύ 200 σελίδες, αποκάλυψε). Θα το παραδώσει στον εκδότη του μέσα στο καλοκαίρι. Επομένως, να κάτι που έχουμε να περιμένουμε.

Ζούμε σε δύσκολες εποχές με πολέμους τριγύρω μας. Ποιος είναι ο ρόλος που μπορεί να παίξει η λογοτεχνία και η τέχνη γενικότερα σε αυτόν τον ταραγμένο κόσμο;

Πράγματι ζούμε δύσκολες καταστάσεις. Το ιδανικό θα ήταν η λογοτεχνία να παίξει έναν ειρηνευτικό ρόλο. Μακάρι τα αεροπλάνα και τα ελικόπτερα, αντί για βόμβες, να πετούσαν βιβλία, αλλά αυτό είναι κάτι που δεν πρόκειται να συμβεί. Ο ρόλος της λογοτεχνίας είναι διαφορετικός. Είναι αυτή που αφήνει μια μαρτυρία. Να δείξει πώς βιώνεται όλη αυτή η σκληρότητα.

Υπάρχει εξήγηση για όλη αυτή τη σκληρότητα;

Κοιτάξτε, ο άνθρωπος ξεκίνησε από ένα πολύ πρωτόγονο στάδιο όπου ο βασικός του στόχος ήταν η τροφή και η επιβίωση. Έφτασε έως την κοινωνία δικαίου και αυτή τη στιγμή υπάρχει μια οπισθοδρόμηση και επιστρέφουμε στα πρωτόγονα ένστικτά μας. Ο ρόλος της λογοτεχνίας είναι να αναδείξει αυτό το φαινόμενο και να μιλήσει ανοιχτά.

Η λογοτεχνία χρειάζεται χρόνο για να μπορεί να τα αφηγηθεί και να μιλήσει κανείς για έναν πόλεμο.

Μπορεί να γραφτεί τώρα η λογοτεχνία των πολέμων ή χρειάζεται να περάσει καιρός για να καταπιαστούν οι συγγραφείς του κόσμου μ’ αυτό το θέμα;

Η λογοτεχνία δεν είναι όπως η δημοσιογραφία, που καταγράφει τα γεγονότα, αλλά ούτε και η επίσημη Ιστορία, που πρέπει να δημιουργήσει ένα αντικειμενικό αφήγημα με βάση αυτά τα γεγονότα. Η λογοτεχνία χρειάζεται χρόνο για να μπορεί να τα αφηγηθεί και να μιλήσει κανείς για έναν πόλεμο. Είτε είναι παιδί, γυναίκα ή άντρας. Δηλαδή, όλοι όσοι υφίστανται τις συνέπειες ενός πολέμου. Όμως, για να συμβεί αυτό, χρειάζεται χρόνος επειδή δεν έχουμε να κάνουμε με μια απλή καταγραφή γεγονότων.

Προσπάθησα να διατηρήσω μια απόσταση από τα γεγονότα. Επίσης, χρησιμοποίησα πολύ λίγα επίθετα, διότι πάντα δημιουργούν έναν έντονο συναισθηματισμό.

Το παιδί, το τελευταίο σας βιβλίο, είναι ένα «επικίνδυνο» βιβλίο για έναν συγγραφέα, με την έννοια ότι λόγω του θέματός του μπορεί να καταλήξει να γίνει μελό. Πώς αποφύγατε αυτή την παγίδα;

Είναι, όντως, πολύ επικίνδυνο να υποπέσει κανείς σε ένα τέτοιο λάθος. Το ήξερα εξαρχής. Κατέφυγα στη δύναμη της λογοτεχνίας για να το αποφύγω. Προσπάθησα να διατηρήσω μια απόσταση από τα γεγονότα. Επίσης, χρησιμοποίησα πολύ λίγα επίθετα, διότι πάντα δημιουργούν έναν έντονο συναισθηματισμό.

© Sissy Morfi

Ο Νικάσιο, ο παππούς του παιδιού, είναι μια ξεχωριστή φυσιογνωμία στο βιβλίο. Θα μπορούσε κάλλιστα να γίνει μια καρικατούρα, ο κλασικός τρελός του χωριού. Κι όμως, μας τον εμφανίζετε πολύ ανθρώπινο.

Αισθάνθηκα μια σχέση πολύ προσωπική με τον Νικάσιο, καθώς δεν γνώρισα ποτέ παππούδες. Είχα την ανάγκη να αισθανθώ εγγόνι μέσω του ήρωά μου. Υπάρχει μια αμφιβολία μέσα στο βιβλίο. Κάποιες φορές μπορεί να σκεφτούμε ότι είναι τρελός ή ενεργεί εντελώς συνειδητά. Το βιβλίο, πάντως, δεν παίρνει θέση επ’ αυτού. Πάλι ο αναγνώστης θα πρέπει να εξηγήσει μόνος του τι από όλα συμβαίνει.

Επιλέγετε να αφήσετε τα πρόσωπα να μιλήσουν απευθείας σε εμάς. Δεν παρεμβαίνετε στα λεγόμενά τους. Ιδιαίτερα η μητέρα του παιδιού λειτουργεί μέσα στο μυθιστόρημα μ’ αυτόν τον τρόπο.

Δεν είμαι ο ψυχολόγος των χαρακτήρων μου. Δεν τους περιγράφω. Δίνω τα στοιχεία και τι ακριβώς συμβαίνει και στη συνέχεια αφήνω τον αναγνώστη να βγάλει τα συμπεράσματά του και να κρίνει ανάλογα. Σε όλα τα μυθιστορήματά μου έχω επιλέξει να μιλάω για γυναίκες πολύ μαχητικές και δυναμικές. Για χαρακτήρες, που, παρά τις αντιξοότητες που αντιμετωπίζουν, συνεχίζουν να παλεύουν.

Είμαι ένας άνθρωπος υπάκουος. Όταν ήμουν 15-16 ετών είχα ένα όνειρο: να γίνω συγγραφέας. Οπότε, εκπλήρωσα το όνειρό μου.

Γιατί συμβαίνει αυτό; Γιατί επιλέγετε τέτοιες γυναίκες

Η εξήγηση είναι ότι έχω ως σημείο αναφοράς τις γυναίκες της δικής μου ζωής. Κυρίως τη μητέρα μου και την αδελφή μου. Σκεφτείτε, η μητέρα μου είναι 100 ετών και ακόμη είναι μια πολύ δυναμική γυναίκα. Τόσο που λέμε μεταξύ μας πως ο θάνατος την φοβάται.

Πώς ξεκινήσατε να γράφετε; Τι είναι αυτό που σας παρακίνησε να στραφείτε στη λογοτεχνία;

Είμαι ένας άνθρωπος υπάκουος. Όταν ήμουν 15-16 ετών είχα ένα όνειρο: να γίνω συγγραφέας. Οπότε, εκπλήρωσα το όνειρό μου.

＊Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.

Δυο λόγια για τον συγγραφέα

Ο Φερνάντο Αραµπούρου γεννήθηκε στο Σαν Σεµπαστιάν το 1959. Σπούδασε ισπανική φιλολογία στο Πανεπιστήµιο της Σαραγόσα και από το 1985 µένει στη Γερµανία. Υπήρξε µέλος του Grupo CLOC de Arte y Desarte. Είναι ένας από τους σηµαντικότερους Ισπανούς πεζογράφους και έχει τιµηθεί µεταξύ άλλων µε το Bραβείο Tusquets για το µυθιστόρηµά του Τα χρόνια της βραδύτητας (2012, Εκδόσεις Πατάκη 2020), το Βραβείο Biblioteca Breve 2014 για το Avidas Pretensiones, καθώς και το Βραβείο της Βασιλικής Ισπανικής Ακαδηµίας, το Βραβείο Mario Vargas Llosa και το Βραβείο Dulce Chacon για τη συλλογή διηγηµάτων του Los peces de la amargura (2006).

Το 2016 κυκλοφόρησε το µυθιστόρηµά του Πατρίδα (Εκδόσεις Πατάκη 2018), το οποίο θεωρείται ένα από τα σηµαντικότερα ισπανόφωνα βιβλία της εποχής µας και µεταφράστηκε σε περισσότερες από 35 γλώσσες, ενώ έχει τιµηθεί µε κάποια από τα µεγαλύτερα λογοτεχνικά βραβεία. Tο 2021 κυκλοφόρησε το µυθιστόρηµα Τα πετροχελίδονα (Εκδόσεις Πατάκη 2023) που µεταφράστηκε σε περισσότερες από 20 γλώσσες. Το πιο πρόσφατο έργο του που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πατάκη είναι το μυθιστόρημα Το παιδί (2025).