«Η μουσική, πέρα από το μεγαλύτερό μου πάθος, είναι και ένα σύμβολο πνευματικότητας στο μυθιστόρημά μου, γιατί συνδέεται με τις βαθύτερες πτυχές της ανθρώπινης ύπαρξης» είπε ο Άχμαντ Αλ Καρμαλάουι (Ahmad Al Qarmalawi) με αφορμή το μυθιστόρημά του «Καλοκαιρινές βροχές» (μτφρ. Κατερίνα Μιχαήλ, εκδ. Βακχικόν).
Συνέντευξη στη Μαργαρίτα Καλιαμούτου
O Άχμαντ Αλ Καρμαλάουι είναι Αιγύπτιος συγγραφέας, μεταφραστής και εκδότης. Έχει γράψει έξι μυθιστορήματα και δύο συλλογές διηγημάτων και το 2021 ίδρυσε τον εκδοτικό οίκο Diwan Publishing.
Το μυθιστόρημά του Καλοκαιρινές βροχές τιμήθηκε με το λογοτεχνικό βραβείο Sheikh Zayed στην κατηγορία Νέου Συγγραφέα το 2018. Είναι το πρώτο βιβλίο του που κυκλοφορεί στα ελληνικά και πραγματεύεται τη μουσική, τη σύγκρουση παράδοσης και νεωτερικότητας, τα αδιέξοδα στα οποία οδηγείται η σύγχρονη αραβική νεολαία.
Μιλήσαμε με τον συγγραφέα για τη θεματική του βιβλίου του, τη σημασία της βράβευσής του, τη δραστηριότητά του ως εκδότη και άλλα θέματα.
Το μυθιστόρημά σας Καλοκαιρινές βροχές φέρνει στο προσκήνιο τη μουσική ως πεδίο στο οποίο μπορούμε να μελετήσουμε τη σύγκρουση μεταξύ της παράδοσης και του νεωτερισμού. Ανά στιγμές, το βιβλίο αποτελεί ωδή στο ούτι ως ένα μουσικό όργανο που έχει όμως και πνευματική λειτουργία. Ποια είναι η προσωπική σας σχέση με τη μουσική και γιατί επιλέξατε μέσω αυτής να εξερευνήσετε θέματα όπως ο εκσυγχρονισμός (και η παγκοσμιοποίηση) και η διαμάχη μεταξύ υλικής επιτυχίας και πνευματικότητας;
Η σχέση μου με τη μουσική ξεκίνησε από την παιδική μου ηλικία. Πάντοτε με τραβούσε η μουσική, περισσότερο από κάθε άλλη τέχνη. Όταν ήμουν μαθητής, έπαιρνα συνεχώς καλούς βαθμούς και ο πατέρας μου με ρωτούσε τι δώρο θα ήθελα για αυτό μου το επίτευγμα. Διάλεγα πάντα ένα μουσικό όργανο, άλλοτε ένα ακορντεόν, ώστε να συμμετάσχω στη σχολική χορωδία, άλλοτε ένα φλάουτο, ένα αρμόνιο, μέχρι που αγόρασα το πρώτο μου ούτι και από τότε έχω «κολλήσει» με το ούτι και δεν το αντικατέστησα ποτέ.
Η μουσική, πέρα από το μεγαλύτερό μου πάθος, είναι και ένα σύμβολο πνευματικότητας στο μυθιστόρημά μου, γιατί συνδέεται με τις βαθύτερες πτυχές της ανθρώπινης ύπαρξης. Είναι μια κοινή γλώσσα που καταφέρνει να καθοδηγεί την ψυχική μας κατάσταση και να πυροδοτεί κοινά συναισθήματα. Ο ρυθμός κινεί το σώμα σου, ενώ το να παίζεις επανειλημμένα κοντινές νότες σε κάνει να αισθάνεσαι εγκλωβισμένος σε έναν χώρο στενό. Δεν μπορούσα να σκεφτώ κάτι καλύτερο από τη μουσική για να συμβολίσω αυτή την πτυχή της ανθρώπινης εμπειρίας, κάτι που ωστόσο εξακολουθεί να είναι μέρος μιας μεγάλης βιομηχανίας με συνεχή τεχνολογική ανάπτυξη και κερδοσκοπικό προσανατολισμό.
Ο Γιούσεφ, ο πρωταγωνιστής του βιβλίου και ταλαντούχος μουσικός, βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι μεταξύ της παράδοσης -την οποία αντιπροσωπεύει ο δάσκαλός του Ζακίρ- και του νεωτερισμού – τον οποίο εκπροσωπεί η Ζίνα Ντινάρι. Στη μάχη μεταξύ της άκαμπτης παράδοσης, των βαθιά ριζωμένων αντιλήψεων, και του αδηφάγου νεωτερισμού, που δίνει προτεραιότητα στην ομοιομορφία και ισοπεδώνει τις πολιτισμικές διαφορές, ποιοι είναι οι νικητές και ποιοι οι ηττημένοι;
Δεν υπάρχουν νικητές ή ηττημένοι: είναι ένας συνεχής διάλογος -άλλοτε είναι ακόμη και πάλη- που οδηγεί τον ανθρώπινο πολιτισμό και διαμορφώνει την ιστορία. Αυτό που θεωρούμε σήμερα παράδοση είναι ο χθεσινός νεωτερισμός, και η ανθρωπότητα επωφελείται και από τα δύο, καθώς η διατήρηση της παράδοσης καθορίζει τα πρότυπα, προσφέρει αναφορές και επιτρέπει τη συσσώρευση της ανθρώπινης γνώσης και εμπειρίας, ενώ οι σύγχρονες εφευρέσεις βοηθούν στη διεύρυνση των ορίων μας και φέρνουν νέες προοπτικές σε μια αδιάλειπτη διαδικασία. Πρόβλημα προκύπτει όταν η διαμάχη αυτή πλήττει την ψυχή και προκαλεί αποξένωση, αντί να φανερώσει νέες προοπτικές.
Ήθελα να δώσω φωνή στον νεωτερισμό, καθώς θεωρούσα ότι αυτό θα εμπλούτιζε τη σύγκρουση και θα έφερνε στο φως διαφορετικές οπτικές.
Ένας άλλος τρόπος να προσεγγίσουμε την κύρια θεματική το βιβλίου είναι βλέποντας την παράδοση ως σύμβολο της «πίστης» με την πιο βασική και απλή έννοια, και τον νεωτερισμό ως σύμβολο της λογικής και του ορθολογισμού. Εάν δείτε τη σύγκρουση μέσα από αυτή την οπτική, ίσως γίνει εμφανές πώς θα μπορούσε η ψυχή να ταλανίζεται όταν έρχεται σε αυτό το σταυροδρόμι.
Μέσα από σύντομα κεφάλαια που βρίσκουμε διάσπαρτα στο βιβλίο, μας δίνεται η ευκαιρία να διερωτηθούμε για τις προκαταλήψεις του αφηγητή, μέσα από την οπτική της Ζίνα, η οποία, «σπάζοντας τον τέταρτο τοίχο», μιλά απευθείας στους αναγνώστες. Πώς προέκυψε αυτή η ιδέα; Υπάρχει συγκεκριμένος λόγος για τον οποίο επιλέξατε να είναι μια γυναίκα εκπρόσωπος της αλλαγής και της προόδου;
Η Ζίνα είναι και αυτή πρωταγωνίστρια στο μυθιστόρημα: είναι η πρώτη κόρη του Ζακίρ από έναν παλιότερο γάμο με μια Γερμανίδα, και εμφανίζεται στη διαμάχη με την αντίληψη ότι της ανήκει το Πρακτορείο και η μουσική του κληρονομιά. Ήθελα να δώσω φωνή στον νεωτερισμό, καθώς θεωρούσα ότι αυτό θα εμπλούτιζε τη σύγκρουση και θα έφερνε στο φως διαφορετικές οπτικές. Έγραψα το μυθιστόρημα αυτό μεταξύ 2015-2016, τότε που δεν ήμασταν ακόμη εξοικειωμένοι με ανθρώπινες φωνές που έχουν δημιουργηθεί από την Τεχνητή Νοημοσύνη. Εκ των υστέρων, νομίζω ότι το βιβλίο προέβλεψε ένα μέλλον στο οποίο οι τεχνητές φωνές θα γίνονταν μέρος της καθημερινής πραγματικότητάς μας.
Ψάχνω βιβλία που γεμίζουν κενά στην αραβική αγορά βιβλίου, ψάχνω βιβλία που εισαγάγουν νέες φωνές, νέες θεματικές και προοπτικές, και παράλληλα προσπαθώ να παρουσιάσω την κλασική αραβική λογοτεχνία στη σύγχρονη κοινωνία με τρόπο θελκτικό
Η παρουσία της Ζίνα, με τη δική της φωνή, ήταν σημαντική για να κατανοήσει ο αναγνώστης βαθύτερα την προσπάθεια εκσυγχρονισμού της μουσικής και του τραγουδιού με τέτοια μέσα, καθώς και για να καταλάβει ότι οι απόψεις των Σούφι που παρουσιάζονται στην ιστορία δεν είναι τίποτα παραπάνω από προκαταλήψεις του «αφηγητή» που συνεχίζει την κληρονομιά του Πρακτορείου.
Το 2018 κερδίσατε για το βιβλίο αυτό το Βραβείο Sheikh Zayed στην κατηγορία Νέου Συγγραφέα. Πώς επηρέασε η διάκριση αυτή τη γραφή σας και την καριέρα σας ως συγγραφέα;
Η διάκριση με επηρέασε με πάρα πολλούς τρόπους. Πρώτο και κυριότερο, διεύρυνε σημαντικά το αναγνωστικό μου κοινό σε ένα σχετικά σύντομο διάστημα. Πολλοί αναγνώστες στην Αίγυπτο και τον αραβικό κόσμο, που δεν με είχαν ακουστά, άρχισαν να ενδιαφέρονται για προηγούμενα έργα μου και άρχισα να λαμβάνω προτάσεις, αιτήματα φιλίας και προσκλήσεις για συνεντεύξεις από παντού. Ήταν η πρώτη φορά που ένας νεαρός μυθιστοριογράφος λάμβανε αυτό το βραβείο, το οποίο συνήθως τιμούσε συγγραφείς μελετών και non-fiction έργων. Το βιβλίο μου μεταφράστηκε επίσης σε πέντε γλώσσες, συμπεριλαμβανομένης και της ελληνικής, μια μετάφραση για την οποία είμαι πολύ χαρούμενος που συνέβη, και περισσότεροι κριτικοί ενδιαφέρθηκαν για τα μεταγενέστερα έργα μου, γεγονός που με βοήθησε να κερδίσω ακόμη δύο βραβεία έπειτα από το Βραβείο Sheikh Zayed.
Πρόσφατα, έκανα μια επαγγελματική στροφή από την αρχιτεκτονική στις εκδόσεις, όταν αποφάσισα να ιδρύσω έναν εκδοτικό οίκο σε συνεργασία με την αλυσίδα βιβλιοπωλείων Diwan στην Αίγυπτο, πράγμα που δεν νομίζω ότι θα γινόταν εάν δεν είχα κερδίσει το συγκεκριμένο βραβείο.
Τι είναι αυτό που ψάχνετε σε ένα βιβλίο ως εκδότης και σε τι διαφέρει από αυτά που επιλέγετε ως αναγνώστης; Θα θέλατε να μοιραστείτε λίγες σκέψεις σχετικά με τη σύγχρονη αραβική λογοτεχνία και την πορεία της;
Ως εκδότης, δεν αξιολογώ απαραίτητα τα βιβλία ανάλογα με τις προσωπικές μου αναγνωστικές προτιμήσεις. Ψάχνω βιβλία που γεμίζουν κενά στην αραβική αγορά βιβλίου, ψάχνω βιβλία που εισαγάγουν νέες φωνές, νέες θεματικές και προοπτικές, και παράλληλα προσπαθώ να παρουσιάσω την κλασική αραβική λογοτεχνία στη σύγχρονη κοινωνία με τρόπο θελκτικό, που να ενθαρρύνει νεαρούς αναγνώστες να διαβάσουν και να αφομοιώσουν αυτή τη λογοτεχνική κληρονομιά, η οποία παρουσιαζόταν πάντα με έναν παραδοσιακό και μη ελκυστικό τρόπο.
Σχετικά με την αραβική λογοτεχνία, μπορώ να διακρίνω μια στροφή προς νέες φωνές και νέους τρόπους έκφρασης. Τα graphic novels ακμάζουν σε διάφορα μέρη και creative non-fiction βιβλία εμφανίζονται με διάφορους τρόπους. Το αραβικό θέατρο επίσης έχει στραφεί προς τη διασκευή έργων σύγχρονης αραβικής λογοτεχνίας, γεγονός που πιστεύω ότι θα βοηθήσει την τελευταία να ακμάσει εάν το ενδιαφέρον αυτό συνεχίσει και διευρυνθεί.
Υπάρχει κάτι συγκεκριμένο που θα θέλατε να αποκομίσουν οι αναγνώστες -ειδικά οι αναγνώστες της ελληνικής μετάφρασης που ανακαλύπτουν έναν νέο κόσμο στις σελίδες αυτού του βιβλίου- από αυτό το μυθιστόρημα;
Ελπίζω οι αναγνώστες της ελληνικής μετάφρασης να απολαύσουν το μυθιστόρημα. Το μέγιστο επίτευγμα της λογοτεχνίας, και της τέχνης γενικότερα, είναι η δύναμή της να ψυχαγωγεί τους αναγνώστες μέσω της γλώσσας, της εικονοποιίας και της αφήγησης. Έπειτα, θα ήθελα να τους προσκαλέσω να εξερευνήσουν την πλούσια κληρονομιά της αραβικής και σουφικής μουσικής και να αναρωτηθούν πώς η νεωτερικότητα και ο υλισμός διαμορφώνουν το παρόν και το μέλλον της ανθρώπινης ύπαρξης με τρόπους που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην αποξένωση, τη μοναξιά και την πνευματική πενία.
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
O Άχμαντ Αλ Καρμαλάουι (Ahmad Al Qarmalawi) είναι Αιγύπτιος συγγραφέας, μεταφραστής και εκδότης. Σπούδασε Αρχιτεκτονική στο Αμερικανικό Πανεπιστήμιο του Καΐρου και συνέχισε με μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου στη Σκοτία. Το 2002 ίδρυσε το Αρχιτεκτονικό Γραφείο Motif, και το 2021 τον εκδοτικό οίκο Diwan Publishing.
Έχει γράψει έξι μυθιστορήματα και δύο συλλογές διηγημάτων. Το μυθιστόρημά του Καλοκαιρινές βροχές τιμήθηκε με το λογοτεχνικό βραβείο Sheikh Zayed στην κατηγορία Νέου Συγγραφέα το 2018, και έχει μεταφραστεί στα ιταλικά, πορτογαλικά και ουκρανικά. Είναι το πρώτο βιβλίο του που κυκλοφορεί στα ελληνικά.
