alt

Για τη συλλογή διηγημάτων της Δήμητρας Λουκά «Κόμπο τον κόμπο» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Ο μόνος τρόπος για να αποκτήσουν ρεαλιστική μορφή οι ιστορίες που αφηγείται σε πρώτο πρόσωπο η Δήμητρα Λουκά είναι ο λιτός και τραχύς ήχος μιας γλώσσας που αντικατοπτρίζει τον τόπο που μιλιέται. Στην Ήπειρο θα μας μεταφέρει σ’ αυτή την πρώτη προσωπική της πεζογραφική κατάθεση για να δείξει ένα παρελθόν όχι και τόσο μακρινό (από τις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα ως το βαρύ μετεμφυλιακό κλίμα) κι έναν τόπο όπου ακονίστηκαν με σκληρές πέτρες τα ήθη για να χαράξουν με τις κοφτερές τους γωνίες ανεξίτηλα σημάδια στο σώμα και στην ψυχή των ανθρώπων.

Με την προφορικότητα του λόγου άρτια δουλεμένη μέσα από τη χρήση της ντοπιολαλιάς, οι είκοσι δύο ιστορίες του βιβλίου φτιάχνουν εικόνες πόθου και εκδίκησης, ορφάνιας και θανάτου, αποκαλύπτουν μυστικά θαμμένα για χρόνια, απηχούν αδελφοκτόνο σπαραγμό, γδικιωμούς, ανίερες μείξεις που καταργούν τη συγγένεια.

Κι αν το πρόσωπο που αφηγείται δηλώνει με το εγώ της αφήγησης ότι η ιστορία το αφορά, διαισθανόμαστε πως πίσω από τη δική του φωνή ακούγονται και κάποιες άλλες, που με το δικό τους μερίδιο συμμετοχής μέσα σε μια ομάδα ομοειδών συμπεριφορών εκπροσωπούνται από το ένα πρόσωπο που μιλάει – πόσο βολική είναι η απομάκρυνση της προσοχής από την προσωπική ενοχή ή το προσωπικό πάθος! Δεν έχουμε όμως την αίσθηση πως όσα ιστορούνται είναι μοναδικές περιπτώσεις – δείγματα είναι που ξεχωρίζουν, γιατί έφτασε η ώρα να ειπωθούν οι αλήθειες τους.

Με την προφορικότητα του λόγου άρτια δουλεμένη μέσα από τη χρήση της ντοπιολαλιάς, οι είκοσι δύο ιστορίες του βιβλίου φτιάχνουν εικόνες πόθου και εκδίκησης, ορφάνιας και θανάτου, αποκαλύπτουν μυστικά θαμμένα για χρόνια, απηχούν αδελφοκτόνο σπαραγμό, γδικιωμούς, ανίερες μείξεις που καταργούν τη συγγένεια, αλλά και ξενιτιά και πόνο βαθύ μιας αναγκαστικής απομάκρυνσης από τα πατρογονικά σαν ο τόπος δεν σε χωράει πια. Άλλες ρεαλιστικές και γήινες κι άλλες να αγγίζουν έναν χώρο μεταφυσικό – μα ποιος νοιάζεται να διαχωρίσει το υπαρκτό από αυτό που ο μέσα τόπος δημιουργεί για να αντέξει το άχθος της ζωής;

Ο τόπος, η πατρίδα, ο μικρόκοσμος στον χάρτη, μοιράδι που του πέφτει του καθενός για να δεθεί μαζί του και να ριζώσει. Με την κλειστή κοινωνία που αρνείται να διακινδυνεύσει τη μακροημέρευσή της από την εισβολή του διαφορετικού – αρχέγονη συνθήκη επιβίωσης. Με την πατριαρχική φαμίλια και τους κανόνες της, τη σκληρή και άδικη ιδιότυπη «διαστρωμάτωση» στον πυρήνα της. Η γυναικεία φωνή μέσα της πνίγεται, ασφυκτιά και καταπίνει ακόμη και τον ψίθυρό της. Ή, σπάνια, επαναστατεί και διεκδικεί το μερίδιό της σε μια ζωή αξιοπρεπή κατορθώνοντας ίσα να ακουστεί σαν μάταιος ήχος καταδικασμένος εξαρχής, τίποτε άλλο, και μετά να βυθιστεί πάλι στη σιωπή ή να αποκοπεί από τον περίκλειστο χώρο, αποσυνάγωγη και κατακριτέα. Καθόλου τυχαία, βέβαια, οι φωνές που αφηγούνται τις ιστορίες τους στον βουβό ακροατή (ή θεατή τραγικού μονόπρακτου) είναι φωνές γυναικείας απόγνωσης που επιτέλους εν είδει εξομολόγησης σπάνε την πολύχρονη σιωπή τους, άλλοτε βγάζοντας στο φως μια ενοχή κι άλλοτε αρθρώνοντας το δίκιο τους, καταπνιγμένο κι αυτό μέσα στα χρόνια. Η λογοτεχνία τούς δίνει το βήμα για να μιλήσουν. Και κόμπο τον κόμπο, όπως δένονται τα νήματα για να υφάνουν το ένδυμα, έτσι και οι λέξεις τους φτιάχνουν την τοιχογραφία μιας εποχής, ενός τόπου, υφαίνουν τις μαρτυρίες μιας πολύπαθης ζωής.

alt
Η Δήμητρα Λουκά έχει παρακολουθήσει μαθήματα
δημιουργικής γραφής με την Αμάντα Μιχαλοπούλου
και συμμετείχε στη συλλογική έκδοση
Το μυστικό (εκδ. Καστανιώτη) με το διήγημα
«Ο πειρασμός».



Και η δημιουργός των ιστοριών; Σοφά αποφεύγει την παντογνωσία του συγγραφέα/αφηγητή και αφήνει τις φωνές να ακούγονται σαν θεατρικοί μονόλογοι, πρωτοπρόσωπες κραυγές ή αυθεντικοί ψίθυροι ενός εγώ καταπιεσμένου που λυτρώνεται με την εξιστόρηση. Οποιαδήποτε άλλη επιλογή θα ήταν άστοχη. Θα αποτελούσε μια ακόμη ηθογραφική καταγραφή (όσο ατυχής κι αν θεωρείται σήμερα ο όρος) που πολύ θα απείχε από τον ζωντανό λόγο των ηρώων της. Η Λουκά γράφει δίνοντας την αίσθηση πως ακούει τους ήρωες να μιλούν και αφήνει τη φωνή τους να φτάσει ως εμάς· σαν να μην παρεμβαίνει καθόλου για να λειάνει τα λόγια τους. Η λιτότητα της μορφής των διηγημάτων, η απροσχημάτιστη αφέλεια και αθωότητα των προσώπων που αφηγούνται ακόμη και τρομερά σκηνικά σαν να μιλούν για την καθημερινότητα της ζωής τους, τέλος η γλώσσα που χρησιμοποιούν για να δώσουν υπόσταση σε όσα έχουν κρυμμένα μέσα τους, όλα αυτά είχαν ανάγκη τη μετωπική στάση του αφηγητή με όποιον ακούει, έτσι χωρίς μεσάζοντα.

Οι ιστορίες του βιβλίου είναι ξεχωριστές γιατί έχουν προσωπικότητα, κι αυτό γιατί τους την παρέχουν αβίαστα τα πρόσωπα που τις αφηγούνται. Το κάθε πρόσωπο ταυτίζεται με την ιστορία του ως δημιουργός της – ή έστω συνδημιουργός με τη συγγραφέα, για να επιβεβαιωθεί η δύναμη των μυθοπλαστικών χαρακτήρων να χαράσσουν την προσωπική τους πορεία κατευθύνοντας και τον δημιουργό που τους γέννησε.

Σώνεται, λοιπόν, ποτέ η μνήμη του αίματος; Καταργείται το δέσιμο με το παρελθόν; Στις περισσότερες ιστορίες το αίμα κυριαρχεί, είτε σαν δεσμός στενός είτε σαν αίμα φονικού από όπου κι αν χύνεται,
δίκαια ή άδικα.

Μνεία να γίνει στο εξαιρετικό εξώφυλλο (έργο της Μαρίας Οικονομοπούλου), που μπορείς να το δεις σαν πολλαπλές υφάνσεις που συγκροτούν μια εικόνα – χωρίς να αποφεύγεται μια συνειρμική σκέψη προς τα ξωτικά που στοιχειώνουν τη ζωή με την άυλη υπόστασή τους για να την κάνουν πιο βιώσιμη και πιο υποφερτή. Αλλά και σαν ρίζωμα του δέντρου με τα κλαδιά του να πολεμούν να φύγουν μακριά, έτσι όπως το λέει το πρόσωπο που αφηγείται στο διήγημα «Ρίζες»:

«Το μερτικό το δικό σ’ σ’ όλα τούτα είναι οι ρίζες σ’ μοναχά, αλλά ευτυχώς τα κλαριά του δέντρου, καθώς ψηλώνει, ξεμακραίνουν απ’ τις ρίζες που το γέννησαν και δεν τις λογαριάζουν γι’ αρχή. Μη γυρίσεις να τηράξεις ποτές πίσω σ’, παιδί μ’».

Σώνεται, λοιπόν, ποτέ η μνήμη του αίματος; Καταργείται το δέσιμο με το παρελθόν; Στις περισσότερες ιστορίες το αίμα κυριαρχεί, είτε σαν δεσμός στενός είτε σαν αίμα φονικού από όπου κι αν χύνεται, δίκαια ή άδικα. Κι αυτή είναι μια πραγματικότητα που δένει τα πρόσωπα και τις αφηγήσεις τους σε ένα ενιαίο σύνολο γραφής στα είκοσι δύο διηγήματα. Η ζωή τους, που μοιάζει τιμωρημένη από θεούς, από δαίμονες και από ανθρώπους, από τον τόπο τους τον ίδιο, από τον εαυτό τους που δεν μπόρεσε να αποσείσει από πάνω του τις βαθιές ρίζες του αίματος, είναι το κοινό τους θέμα.

«Εγώ έζησα ζωή τιμωρημένη, θα με σκιάξει ο θάνατος;»

Αυτή τη ζωή εξιστορεί η Δήμητρα Λουκά, κόμπο τον κόμπο κι η ίδια, όπως τα πρόσωπα που επέλεξε για να τους δώσει φωνή. Και το καταφέρνει με τον καλύτερο τρόπο. Η φωνή τους –όσο χαμηλή κι εξομολογητική– ακούγεται και συγκλονίζει.

* Η ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ είναι συγγραφέας. 
Τελευταίο της βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Ο ευτυχισμένος Σίσυφος» (εκδ. ΑΩ).

→ Στην κεντρική εικόνα το έργο της Μαρίας Οικονόμοπούλου «In Between» (2008).


altΚόμπο τον κόμπο
Δήμητρα Λουκά
Κίχλη 2019
Σελ. 120, τιμή εκδότη €11,00

alt

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

Για το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» (εκδ. Εστία). Φωτογραφία © Pablò / Unsplash.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Αυτό το πρώτο μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου μιλά για την Ιστορία μέσω των προσωπικών ιστ...

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

Για τη νουβέλα «Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (εκδ. Ενύπνιο), αλλά και για άλλα βιβλία με θέμα το σύνδρομο Άσπεργκερ.

Του Κώστα Προμπονά

Μια νουβέλα για ένα όχι σπάνιο σύνδρομο: Κοιτάζοντας προς το μέλλον.

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

30 χρόνια από την ίδρυση του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού – Βραβεύτηκε η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ

30 χρόνια από την ίδρυση του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού – Βραβεύτηκε η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ

Την Πέμπτη 22 Σεπτεμβρίου, στον κήπο του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού, στον αναγεννημένο χώρο της οικίας Μποδοσάκη, πραγματοποιήθηκε η επετειακή εκδήλωση για τον εορτασμό των τριάντα χρόνων από την ίδρυση του ΕΙΠ (1992-2022). Κεντρική εικόνα: Ο Πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού, Νίκος Α. Κούκης, προ...

Ελίζαμπεθ Στράουτ: «Στην πανδημία, ο χρόνος έπαψε να υπάρχει»

Ελίζαμπεθ Στράουτ: «Στην πανδημία, ο χρόνος έπαψε να υπάρχει»

Σε συνέντευξή της στον Guardian, η Αμερικανίδα πεζογράφος Ελίζαμπεθ Στράουτ (Elizabeth Strout) μίλησε για το μυθιστόρημά της «Lucy by the Sea», στο οποίο επανεμφανίζονται οι πρωταγωνίστριες των παλαιότερων μυθιστορημάτων της «Το όνομά μου είναι Λούσυ Μπάρτον» και «Όλιβ Κίττριτζ». Αμφότερα κυκλοφορούν από τις εκδόσει...

«Έρχεται ο γίγαντας» του Μάκη Τσίτα (κριτική)

«Έρχεται ο γίγαντας» του Μάκη Τσίτα (κριτική)

Για το βιβλίο του Μάκη Τσίτα «Έρχεται ο γίγαντας» (εικόνες: Νικόλας Χατζησταμούλος, εκδ. Μεταίχμιο), μια ιστορία για τις ψεύτικες ειδήσεις που τρομοκρατούν τον πληθυσμό. 

Του Μάνου Κοντολέων

Ο Μάκης Τσίτας σίγουρα είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση στη...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ