alt

Για τη συλλογή διηγημάτων της Δήμητρας Λουκά «Κόμπο τον κόμπο» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Ο μόνος τρόπος για να αποκτήσουν ρεαλιστική μορφή οι ιστορίες που αφηγείται σε πρώτο πρόσωπο η Δήμητρα Λουκά είναι ο λιτός και τραχύς ήχος μιας γλώσσας που αντικατοπτρίζει τον τόπο που μιλιέται. Στην Ήπειρο θα μας μεταφέρει σ’ αυτή την πρώτη προσωπική της πεζογραφική κατάθεση για να δείξει ένα παρελθόν όχι και τόσο μακρινό (από τις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα ως το βαρύ μετεμφυλιακό κλίμα) κι έναν τόπο όπου ακονίστηκαν με σκληρές πέτρες τα ήθη για να χαράξουν με τις κοφτερές τους γωνίες ανεξίτηλα σημάδια στο σώμα και στην ψυχή των ανθρώπων.

Με την προφορικότητα του λόγου άρτια δουλεμένη μέσα από τη χρήση της ντοπιολαλιάς, οι είκοσι δύο ιστορίες του βιβλίου φτιάχνουν εικόνες πόθου και εκδίκησης, ορφάνιας και θανάτου, αποκαλύπτουν μυστικά θαμμένα για χρόνια, απηχούν αδελφοκτόνο σπαραγμό, γδικιωμούς, ανίερες μείξεις που καταργούν τη συγγένεια.

Κι αν το πρόσωπο που αφηγείται δηλώνει με το εγώ της αφήγησης ότι η ιστορία το αφορά, διαισθανόμαστε πως πίσω από τη δική του φωνή ακούγονται και κάποιες άλλες, που με το δικό τους μερίδιο συμμετοχής μέσα σε μια ομάδα ομοειδών συμπεριφορών εκπροσωπούνται από το ένα πρόσωπο που μιλάει – πόσο βολική είναι η απομάκρυνση της προσοχής από την προσωπική ενοχή ή το προσωπικό πάθος! Δεν έχουμε όμως την αίσθηση πως όσα ιστορούνται είναι μοναδικές περιπτώσεις – δείγματα είναι που ξεχωρίζουν, γιατί έφτασε η ώρα να ειπωθούν οι αλήθειες τους.

Με την προφορικότητα του λόγου άρτια δουλεμένη μέσα από τη χρήση της ντοπιολαλιάς, οι είκοσι δύο ιστορίες του βιβλίου φτιάχνουν εικόνες πόθου και εκδίκησης, ορφάνιας και θανάτου, αποκαλύπτουν μυστικά θαμμένα για χρόνια, απηχούν αδελφοκτόνο σπαραγμό, γδικιωμούς, ανίερες μείξεις που καταργούν τη συγγένεια, αλλά και ξενιτιά και πόνο βαθύ μιας αναγκαστικής απομάκρυνσης από τα πατρογονικά σαν ο τόπος δεν σε χωράει πια. Άλλες ρεαλιστικές και γήινες κι άλλες να αγγίζουν έναν χώρο μεταφυσικό – μα ποιος νοιάζεται να διαχωρίσει το υπαρκτό από αυτό που ο μέσα τόπος δημιουργεί για να αντέξει το άχθος της ζωής;

Ο τόπος, η πατρίδα, ο μικρόκοσμος στον χάρτη, μοιράδι που του πέφτει του καθενός για να δεθεί μαζί του και να ριζώσει. Με την κλειστή κοινωνία που αρνείται να διακινδυνεύσει τη μακροημέρευσή της από την εισβολή του διαφορετικού – αρχέγονη συνθήκη επιβίωσης. Με την πατριαρχική φαμίλια και τους κανόνες της, τη σκληρή και άδικη ιδιότυπη «διαστρωμάτωση» στον πυρήνα της. Η γυναικεία φωνή μέσα της πνίγεται, ασφυκτιά και καταπίνει ακόμη και τον ψίθυρό της. Ή, σπάνια, επαναστατεί και διεκδικεί το μερίδιό της σε μια ζωή αξιοπρεπή κατορθώνοντας ίσα να ακουστεί σαν μάταιος ήχος καταδικασμένος εξαρχής, τίποτε άλλο, και μετά να βυθιστεί πάλι στη σιωπή ή να αποκοπεί από τον περίκλειστο χώρο, αποσυνάγωγη και κατακριτέα. Καθόλου τυχαία, βέβαια, οι φωνές που αφηγούνται τις ιστορίες τους στον βουβό ακροατή (ή θεατή τραγικού μονόπρακτου) είναι φωνές γυναικείας απόγνωσης που επιτέλους εν είδει εξομολόγησης σπάνε την πολύχρονη σιωπή τους, άλλοτε βγάζοντας στο φως μια ενοχή κι άλλοτε αρθρώνοντας το δίκιο τους, καταπνιγμένο κι αυτό μέσα στα χρόνια. Η λογοτεχνία τούς δίνει το βήμα για να μιλήσουν. Και κόμπο τον κόμπο, όπως δένονται τα νήματα για να υφάνουν το ένδυμα, έτσι και οι λέξεις τους φτιάχνουν την τοιχογραφία μιας εποχής, ενός τόπου, υφαίνουν τις μαρτυρίες μιας πολύπαθης ζωής.

alt
Η Δήμητρα Λουκά έχει παρακολουθήσει μαθήματα
δημιουργικής γραφής με την Αμάντα Μιχαλοπούλου
και συμμετείχε στη συλλογική έκδοση
Το μυστικό (εκδ. Καστανιώτη) με το διήγημα
«Ο πειρασμός».



Και η δημιουργός των ιστοριών; Σοφά αποφεύγει την παντογνωσία του συγγραφέα/αφηγητή και αφήνει τις φωνές να ακούγονται σαν θεατρικοί μονόλογοι, πρωτοπρόσωπες κραυγές ή αυθεντικοί ψίθυροι ενός εγώ καταπιεσμένου που λυτρώνεται με την εξιστόρηση. Οποιαδήποτε άλλη επιλογή θα ήταν άστοχη. Θα αποτελούσε μια ακόμη ηθογραφική καταγραφή (όσο ατυχής κι αν θεωρείται σήμερα ο όρος) που πολύ θα απείχε από τον ζωντανό λόγο των ηρώων της. Η Λουκά γράφει δίνοντας την αίσθηση πως ακούει τους ήρωες να μιλούν και αφήνει τη φωνή τους να φτάσει ως εμάς· σαν να μην παρεμβαίνει καθόλου για να λειάνει τα λόγια τους. Η λιτότητα της μορφής των διηγημάτων, η απροσχημάτιστη αφέλεια και αθωότητα των προσώπων που αφηγούνται ακόμη και τρομερά σκηνικά σαν να μιλούν για την καθημερινότητα της ζωής τους, τέλος η γλώσσα που χρησιμοποιούν για να δώσουν υπόσταση σε όσα έχουν κρυμμένα μέσα τους, όλα αυτά είχαν ανάγκη τη μετωπική στάση του αφηγητή με όποιον ακούει, έτσι χωρίς μεσάζοντα.

Οι ιστορίες του βιβλίου είναι ξεχωριστές γιατί έχουν προσωπικότητα, κι αυτό γιατί τους την παρέχουν αβίαστα τα πρόσωπα που τις αφηγούνται. Το κάθε πρόσωπο ταυτίζεται με την ιστορία του ως δημιουργός της – ή έστω συνδημιουργός με τη συγγραφέα, για να επιβεβαιωθεί η δύναμη των μυθοπλαστικών χαρακτήρων να χαράσσουν την προσωπική τους πορεία κατευθύνοντας και τον δημιουργό που τους γέννησε.

Σώνεται, λοιπόν, ποτέ η μνήμη του αίματος; Καταργείται το δέσιμο με το παρελθόν; Στις περισσότερες ιστορίες το αίμα κυριαρχεί, είτε σαν δεσμός στενός είτε σαν αίμα φονικού από όπου κι αν χύνεται,
δίκαια ή άδικα.

Μνεία να γίνει στο εξαιρετικό εξώφυλλο (έργο της Μαρίας Οικονομοπούλου), που μπορείς να το δεις σαν πολλαπλές υφάνσεις που συγκροτούν μια εικόνα – χωρίς να αποφεύγεται μια συνειρμική σκέψη προς τα ξωτικά που στοιχειώνουν τη ζωή με την άυλη υπόστασή τους για να την κάνουν πιο βιώσιμη και πιο υποφερτή. Αλλά και σαν ρίζωμα του δέντρου με τα κλαδιά του να πολεμούν να φύγουν μακριά, έτσι όπως το λέει το πρόσωπο που αφηγείται στο διήγημα «Ρίζες»:

«Το μερτικό το δικό σ’ σ’ όλα τούτα είναι οι ρίζες σ’ μοναχά, αλλά ευτυχώς τα κλαριά του δέντρου, καθώς ψηλώνει, ξεμακραίνουν απ’ τις ρίζες που το γέννησαν και δεν τις λογαριάζουν γι’ αρχή. Μη γυρίσεις να τηράξεις ποτές πίσω σ’, παιδί μ’».

Σώνεται, λοιπόν, ποτέ η μνήμη του αίματος; Καταργείται το δέσιμο με το παρελθόν; Στις περισσότερες ιστορίες το αίμα κυριαρχεί, είτε σαν δεσμός στενός είτε σαν αίμα φονικού από όπου κι αν χύνεται, δίκαια ή άδικα. Κι αυτή είναι μια πραγματικότητα που δένει τα πρόσωπα και τις αφηγήσεις τους σε ένα ενιαίο σύνολο γραφής στα είκοσι δύο διηγήματα. Η ζωή τους, που μοιάζει τιμωρημένη από θεούς, από δαίμονες και από ανθρώπους, από τον τόπο τους τον ίδιο, από τον εαυτό τους που δεν μπόρεσε να αποσείσει από πάνω του τις βαθιές ρίζες του αίματος, είναι το κοινό τους θέμα.

«Εγώ έζησα ζωή τιμωρημένη, θα με σκιάξει ο θάνατος;»

Αυτή τη ζωή εξιστορεί η Δήμητρα Λουκά, κόμπο τον κόμπο κι η ίδια, όπως τα πρόσωπα που επέλεξε για να τους δώσει φωνή. Και το καταφέρνει με τον καλύτερο τρόπο. Η φωνή τους –όσο χαμηλή κι εξομολογητική– ακούγεται και συγκλονίζει.

* Η ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ είναι συγγραφέας. 
Τελευταίο της βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Ο ευτυχισμένος Σίσυφος» (εκδ. ΑΩ).

→ Στην κεντρική εικόνα το έργο της Μαρίας Οικονόμοπούλου «In Between» (2008).


altΚόμπο τον κόμπο
Δήμητρα Λουκά
Κίχλη 2019
Σελ. 120, τιμή εκδότη €11,00

alt

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Α. Μάντη «Κιθαιρώνας» (εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα, ένας άντρας και μια γυναίκα κοιτάζουν τον διάσημο πίνακα του William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Youth of Bacchus. Νέο βλέμμα, σε ένα αρχέγονο θέμα. 

Γράφει ο Διονύση...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

Για τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» (εκδ. Κίχλη). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι. 

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Μπορεί τα διηγήματα του Μιχάλη Μα...

«Μπέμπης» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική)

«Μπέμπης» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Θωμά Κοροβίνη «Μπέμπης» (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: Ο Δημήτρης Στεργίου ή «Μπέμπης».

Γράφει ο Νίκος Χρυσός

«Κάθε κομμάτι που παίζουμε αφηγείται κι από μια ιστορία, ένα περιστατικό, μια χαρά, ένα ντέρτι, μια πεθυμιά, ένα όν...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης: «Σύγχρονες ιαπωνικές ταινίες»

Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης: «Σύγχρονες ιαπωνικές ταινίες»

Η Πρεσβεία της Ιαπωνίας σε συνεργασία με το Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης και το Japan Foundation και με την ευγενική υποστήριξη της εταιρίας JT International Hellas, διοργανώνει το Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. Κεντρική εικόνα, πλάνο από τ...

Πέθανε ο ηθοποιός και συγγραφέας Μάκης Πανώριος

Πέθανε ο ηθοποιός και συγγραφέας Μάκης Πανώριος

Θλίψη στον καλλιτεχνικό κόσμο, καθώς έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 88 ετών ο λογοτέχνης, εικαστικός και ηθοποιός, Μάκης Πανώριος.

Επιμέλεια: Book Press

Τη δυσάρεστη είδηση έκανε γνωστή o Σπύρος Μπιμπίλας, ο πρόεδρος του Σ...

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

Με τίτλο «Χώρος ιδιωτικός» παρουσιάστηκε έως τις 08/01 στο Μουσείο Μπενάκη μεγάλη αφιερωματική έκθεση στη ζωή και το έργο του μεγάλου δασκάλου της ελληνικής ζωγραφικής, Γιάννη Μόραλη. Η έκθεση θα παρουσιαστεί και σε άλλες πόλεις, με πιθανότερο επόμενο σταθμό την Πάτρα.  Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Καίτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ