maCarthy kyriazis

Πώς έγραφε ο ΜακΚάρθι, από πού αντλούσε τη θεματολογία του, πώς χειριζόταν τη γλώσσα και τι σημαίνει η απουσία νοήματος στις ζωές των ηρώων του. Ο μεταφραστής των δύο τελευταίων μυθιστορημάτων του Γιώργος Κυριαζής μιλά για τις μεταφραστικές δυσκολίες που συναντά αλλά κι αυτό που αποζημιώνει στο έργο του ΜακΚάρθι. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Αν ο Τόμας Πίντσον είναι ο εξαφανισμένος μάγος και ο Ντον ΝτεΛίλο ο μέγας πεζογράφος-φιλόσοφος, τότε ο Κόρμακ ΜακΚάρθι υπήρξε ο κορυφαίος ανατόμος της αμερικανικής κοινωνίας των τελευταίων πενήντα ετών.

Αυτοί οι τρεις (συν, φυσικά, τον Φίλιπ Ροθ και λίγο πιο πέρα τον Πολ Όστερ) συνιστούν τους τελευταίους πραγματικά σημαντικούς συγγραφείς που μπορεί κανείς να βρει στην άλλη άκρη του Ατλαντικού. Ο χαμός του Κόρμακ ΜακΚάρθι αφήνει ένα κενό, δεν χωράει αμφιβολία.

Από το Orchand Keeper, το πρώτο συγγραφικό «αίμα», που του χάρισε το 1955 το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα του Ιδρύματος Φόκνερ έως τα δύο τελευταία του έργα (Ο Επιβάτης και Stella Maris) που κυκλοφόρησαν από τις εκδόσεις Gutenberg σε μετάφραση του Γιώργου Κυριαζή, ο ΜακΚάρθι παρέμεινε σταθερός στο θεματικό του μοτίβο.

Δεν ακολούθησε ζητήματα του συρμού, δεν μπήκε ποτέ στη διαδικασία να πιάσει από τα μαλλιά την επικαιρότητα (ακόμη κι αν αυτή βοούσε τριγύρω του), εντούτοις κανένα από τα μυθιστορήματά του δεν απέχει από τον ανθρώπινο πυρήνα που ήταν το αντικείμενο της συγγραφικής του μέριμνας. Στον ΜακΚάρθι δεν προβάλλεται η αισιόδοξη πλευρά της ζωής, όχι από μια διάθεση στείρου νιχιλισμού (καίτοι δέχθηκε και τέτοιες κατηγορίες), όσο διότι τα έργα του διακηρύττουν με κάθε τρόπο τη βαθιά ηθική ευαισθησία του ως προς τις δυνάμεις του κακού που κυριεύουν τον άνθρωπο. Είναι ο ίδιος που έχει δηλώσει (σε μια από τις σπάνιες συνεντεύξεις που έδωσε εν ζωή) πως:

«Δεν υπάρχει ζωή χωρίς αιματοχυσία. Νομίζω πως η ιδέα ότι το είδος μπορεί να βελτιωθεί με κάποιο τρόπο, ότι όλοι θα μπορούσαν να ζήσουν αρμονικά, είναι μια πραγματικά επικίνδυνη ιδέα. Όσοι πλήττονται από αυτήν την εκτίμηση είναι οι πρώτοι που εγκαταλείπουν την ψυχή τους, την ελευθερία τους. Η επιθυμία σου να ζήσεις κατ’ αυτόν τον τρόπο θα σε υποδουλώσει και θα κάνει τη ζωή σου κενή».

Σ’ αυτή την πορεία αναζήτησης του κακού «εντός», ο ΜακΚάρθι στρέφει το βλέμμα του στους αποσυνάγωγους, τους απροσάρμοστους αυτού του κόσμου, σε εκείνους που κείνται πέραν των παραδεδεγμένων συνόρων της κοινωνίας. Οι ήρωές του είναι εγκληματίες, εκφυλισμένοι, απόκληροι, φτωχοί, άστεγοι, χαμένοι σε φουρτουνιασμένες ψυχολογικές θάλασσες.

Οι ήρωές του δρουν εξ ενστίκτου, με τη δύναμη της παρόρμησης και πολύ λιγότερο με τη σκέψη.

Τους δίνει τον λόγο, τους προσφέρει τη δυνατότητα να φανερώσουν την πολύπλευρη φύση τους και, σίγουρα, ακουμπάει πάνω τους την ανθρωπιά του συγγραφέα που δεν τους βλέπει ως τελειωμένους παρίες, αλλά ως ανθρώπους που βρέθηκαν να έχουν αντίπαλο έναν δύσκολο εαυτό, αλλά και τον νόμο. Για τον ΜακΚάρθι, αυτοί που φέρουν το σημάδι του νόμου είναι, στην ουσία, ενσαρκώσεις του θανάτου και της καταστροφής.

Ο ΜακΚάρθι συνεχίζει από εκεί που σταμάτησε ο Φόκνερ και πιο πριν ο Ντοστογιέφσκι. Κι αν για κάποιους η ρητή βία που υπάρχει σε αρκετά μυθιστορήματά του είναι αποκρουστική, θα πρέπει να σκεφτούμε πως είναι μια βία που περιβάλλεται από τη βαριά άλω της γνωστικής τραγωδίας, αυτής που συνέχει στην ουσία κάθε άνθρωπο. Οι ήρωές του δρουν εξ ενστίκτου, με τη δύναμη της παρόρμησης και πολύ λιγότερο με τη σκέψη. Είναι το ασυνείδητο που κανοναρχεί τις ενέργειές τους. Επομένως, δεν έχουμε να κάνουμε με έναν μηδενισμό στα όρια του κυνισμού, αλλά με μια ηθική κρίση.

Προσπαθώντας να αποσαφηνίσουμε τις θεματικές, αλλά και το εύρος των λέξεών του, μιλήσαμε με τον έμπειρο μεταφραστή Γιώργο Κυριαζή. Είναι ο άνθρωπος που έφερε εις πέρας το… βουνό Τόμας Πίντσον και τώρα ανέλαβε το δύσκολο έργο να μεταφέρει τα δύο τελευταία έργα του ΜακΚάρθι στα ελληνικά.

Μπορεί ένας καθαρός πιντσονικός να βρει συσχετίσεις στον ΜακΚάρθι;

Ναι, μπορεί. Αρκεί να ξέρει πως έχει να κάνει με δύο συγγραφείς διαφορετικού στιλ. Το σημαντικό, πάντως, είναι το ύφος σε έναν συγγραφέα και λιγότερο οι όποιες συγκλίσεις. Το κοινό που μπορούν να δω και στους δύο είναι το χιούμορ. Δεν το φοβούνται όπως άλλοι συγγραφείς. Θα έλεγα, δε, πως χρησιμοποιούν με επίγνωση ένα φτηνό χιούμορ.

Ο Μπόμπι Γουέστερν στον «Επιβάτη» είναι ένας τυπικός ήρωας του ΜακΚάρθι; Τι πιστεύεις;

Μου έκανε εντύπωση το πώς χάνεται σταδιακά ο ήρωας. Μου θυμίζει τον Σλόθροπ στο Ουράνιο τόξο της βαρύτητας του Πίντσον. Ο Γουέστερν χάνει εντελώς το κίνητρό του να λύσει το μυστήριο με τον επιβάτη. Κάτι που επίσης το βρίσκουμε και στο Ενάντια στην ημέρα (Πίντσον ξανά) όταν τα παιδιά του δολοφονημένου αναρχικού χάνουν το ενδιαφέρον τους να πάρουν εκδίκηση.

Οι ήρωες του ΜακΚάρθι έχουν την περιπλάνηση μέσα τους. Μια εσωτερική φλόγα τους τραβάει συνεχώς προς κάτι άγνωστο.

Στον Επιβάτη αυτή η φλόγα είναι πολύ έντονη. Και στο Suttree ο ήρωας παρατάει τα πάντα και ζει σχεδόν σαν άστεγος, χωρίς φυσικά να είναι. Σαν να χάνει την πυξίδα του. Το ίδιο βλέπουμε στον Ματωμένο μεσημβρινό, στο Δρόμο και στο Καμία πατρίδα για τους μελλοθάνατους. Η περιπλάνηση υπάρχει ως βασικό στοιχείο σε όλα τα έργα του ΜακΚάρθι. Συν ότι έχει μια εμμονή με τον Νότο της Αμερικής. Συνεχώς συναντούμε αυτή την απουσία νοήματος.

Ως μεταφραστής τι δυσκολίες συνάντησες στον «Επιβάτη» και το «Stella Maris»;

Αρκεί να σου πω ότι στο Διαδίκτυο υπάρχουν σελίδες που έχουν να κάνουν με τις σύνθετες λέξεις που απαντώνται στα βιβλία του ΜακΚάρθι. Δεν φτιάχνει νέες λέξεις όπως ο Τζόυς, αλλά σύνθετες που μπορείς περίπου να καταλάβεις τι σημαίνουν. Το κάνει πολύ συχνά και αυτό προσδίδει μεγαλύτερη πυκνότητα και λιτότητα στον λόγο του. Αυτό που είναι δύσκολο μεταφραστικά στον ΜακΚάρθι είναι ο περίεργος τρόπος χρήσης της γλώσσας. Φυσικά, υπάρχει και σ’ αυτόν μακροπερίοδος λόγος, αλλά όχι όπως στον Γκας. Ο ΜακΚάρθι χρησιμοποιεί αρκετά και τον διάλογο.

Τον έχουν κατηγορήσει για νιχιλιστή. Τι πιστεύεις εσύ;

Μπορεί να είναι αλήθεια, αλλά έχει σημασία τι εννοούμε μ’ αυτό. Πώς αντιμετωπίζουμε τον μηδενισμό του. Είναι το γνωστό που λέμε για το μισογεμάτο και το μισοάδειο ποτήρι με νερό. Και στις δύο περιπτώσεις το σημαντικό είναι ότι υπάρχει νερό μέσα στο ποτήρι. Η ουσία δεν είναι μόνο ότι τίποτα δεν έχει νόημα, αλλά και η διαδικασία για να κατανοήσεις αυτό το τίποτα που δεν έχει νόημα.

Έχεις αναλάβει να μεταφράσεις κάποιο άλλο έργο του;

Έχω ξεκινήσει τον Ματωμένο μεσημβρινό που θα εκδοθεί από τις εκδόσεις Gutenberg.

Ποιες είναι οι πρώτες σου εντυπώσεις;

Είναι ένα κλασικό, δύσκολο έργο. Δεν έχει τον λυρισμό του Suttree, αλλά κι εδώ βρίσκει κανείς μια πολύ όμορφη γλώσσα. Ειδικά αν τον ενδιαφέρει αυτό το στοιχείο, καθώς υπάρχουν αναγνώστες που ενδιαφέρονται περισσότερο ή αποκλειστικά για την πλοκή σε ένα βιβλίο. Από την άλλη, υπάρχουν πράγματα μέσα στο βιβλίο που ένας μέσος Αμερικανός τα γνωρίζει. Όπως, ας πούμε: το πώς ονομάζεται ένα μέρος της σέλας του αλόγου, κάποια λουριά, φυτά ή ζώα της περιοχής που κινείται το βιβλίο. Εντάξει, αυτά είναι δεδομένα που μπορείς να τα βρεις. Αυτό που σε αποζημιώνει, όμως, είναι η όμορφη γλώσσα του ΜακΚάρθι.

politeia link more

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Θεόδωρος Γρηγοριάδης: «Κλείνει ένας κύκλος αγάπης και γραφής ταυτόχρονα»

Θεόδωρος Γρηγοριάδης: «Κλείνει ένας κύκλος αγάπης και γραφής ταυτόχρονα»

Μια συζήτηση με τον συγγραφέα Θεόδωρο Γρηγοριάδη με αφορμή το πρόσφατο μυθιστόρημά του «Ελσίνκι» (εκδ. Πατάκη).

Συνέντευξη στον Κώστα Αγοραστό 

Ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης είναι ένας τολμηρός και ταυτόχρονα χαμηλών τόνων συγγραφέας. Μέχρι στιγμής έχει ...

Άλκης Χαραλαμπίδης: «Το απλό, καθημερινό αντικείμενο, ακόμη και στην πιο μπανάλ εκδοχή του, αναβαπτίζεται από την τέχνη»

Άλκης Χαραλαμπίδης: «Το απλό, καθημερινό αντικείμενο, ακόμη και στην πιο μπανάλ εκδοχή του, αναβαπτίζεται από την τέχνη»

Συνέντευξη με τον ομότιμο καθηγητή του ΑΠΘ, ιστορικό της τέχνης Άλκη Χαραλαμπίδη, με αφορμή την έκδοση του βιβλίου «Τέχνη εκ των πραγμάτων» (εκδ. University Studio Press). 

Συνέντευξη στον Διονύση Μαρίνο 

Δύσ...

Αγνή Μαριακάκη: «Οφείλουμε τις δυνάμεις και τις αντοχές μας στα παιδικά μας τραύματα»

Αγνή Μαριακάκη: «Οφείλουμε τις δυνάμεις και τις αντοχές μας στα παιδικά μας τραύματα»

Μιλήσαμε με την ψυχολόγο και κοινωνική ερευνήτρια Αγνή Μαριακάκη με αφορμή το βιβλίο της «Μάθε από το παρελθόν σου, αγάπησε τον εαυτό σου, ζήσε τη ζωή που σου αξίζει», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Key Books. 

Συνέντευξη στην Ελένη Κορόβηλα

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Θεόδωρος Τερζόπουλος: Ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» του Δημήτρη Τσατσούλη (κριτική)

«Θεόδωρος Τερζόπουλος: Ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» του Δημήτρη Τσατσούλη (κριτική)

Για το βιβλίο του Δημήτρη Τσατσούλη «Θεόδωρος Τερζόπουλος: ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» (εκδ. 24 Γράμματα). 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Η πρόσφατη παράσταση της αισχύλειας τριλογίας «...

«Τη γλώσσα της την πέταξαν στη γάτα» της Αντωνίας Μποτονάκη (κριτική) – Η ποιητική εξαίρεση του Φεστιβάλ Βιβλίου των Χανίων

«Τη γλώσσα της την πέταξαν στη γάτα» της Αντωνίας Μποτονάκη (κριτική) – Η ποιητική εξαίρεση του Φεστιβάλ Βιβλίου των Χανίων

Για το ποιητικό βιβλίο της Αντωνίας Μποτονάκη «Τη γλώσσα της την πέταξαν στη γάτα» (εκδ. Θράκα). Kεντρική εικόνα: Pablo Picasso, Cat Catching a Bird, 1939, Musée Picasso, Paris, France.

Γράφει η Άννα Αφεντουλίδου 

Έχει...

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Ο Γιώργος Αρβανίτης μάς συστήθηκε πρόσφατα με το μυθιστόρημα «Ταξίδι στον πράσινο ήλιο – Η πιο βλαχομπαρόκ χρεοκοπία που έγινε ποτέ» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Book Press

Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμη ένας συγγραφέα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Πώς να περάσεις «απέναντι»: 10 βιβλία που βοηθούν να αλλάξεις νοοτροπία και στόχους

Πώς να περάσεις «απέναντι»: 10 βιβλία που βοηθούν να αλλάξεις νοοτροπία και στόχους

Γίνεται να αλλάξουμε τη ζωή μας αντιμετωπίζοντας τους φόβους, τα τραύματα του παρελθόντος και να αγαπήσουμε πραγματικά; Επιλέγουμε δέκα βιβλία που μας παρέχουν πρακτικές συμβουλές για να δούμε τον εαυτό μας κάτω από ένα νέο φως. 

Γράφει ο Λεωνίδας Καλούσης 

...
Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ