maCarthy kyriazis

Πώς έγραφε ο ΜακΚάρθι, από πού αντλούσε τη θεματολογία του, πώς χειριζόταν τη γλώσσα και τι σημαίνει η απουσία νοήματος στις ζωές των ηρώων του. Ο μεταφραστής των δύο τελευταίων μυθιστορημάτων του Γιώργος Κυριαζής μιλά για τις μεταφραστικές δυσκολίες που συναντά αλλά κι αυτό που αποζημιώνει στο έργο του ΜακΚάρθι. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Αν ο Τόμας Πίντσον είναι ο εξαφανισμένος μάγος και ο Ντον ΝτεΛίλο ο μέγας πεζογράφος-φιλόσοφος, τότε ο Κόρμακ ΜακΚάρθι υπήρξε ο κορυφαίος ανατόμος της αμερικανικής κοινωνίας των τελευταίων πενήντα ετών.

Αυτοί οι τρεις (συν, φυσικά, τον Φίλιπ Ροθ και λίγο πιο πέρα τον Πολ Όστερ) συνιστούν τους τελευταίους πραγματικά σημαντικούς συγγραφείς που μπορεί κανείς να βρει στην άλλη άκρη του Ατλαντικού. Ο χαμός του Κόρμακ ΜακΚάρθι αφήνει ένα κενό, δεν χωράει αμφιβολία.

Από το Orchand Keeper, το πρώτο συγγραφικό «αίμα», που του χάρισε το 1955 το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα του Ιδρύματος Φόκνερ έως τα δύο τελευταία του έργα (Ο Επιβάτης και Stella Maris) που κυκλοφόρησαν από τις εκδόσεις Gutenberg σε μετάφραση του Γιώργου Κυριαζή, ο ΜακΚάρθι παρέμεινε σταθερός στο θεματικό του μοτίβο.

Δεν ακολούθησε ζητήματα του συρμού, δεν μπήκε ποτέ στη διαδικασία να πιάσει από τα μαλλιά την επικαιρότητα (ακόμη κι αν αυτή βοούσε τριγύρω του), εντούτοις κανένα από τα μυθιστορήματά του δεν απέχει από τον ανθρώπινο πυρήνα που ήταν το αντικείμενο της συγγραφικής του μέριμνας. Στον ΜακΚάρθι δεν προβάλλεται η αισιόδοξη πλευρά της ζωής, όχι από μια διάθεση στείρου νιχιλισμού (καίτοι δέχθηκε και τέτοιες κατηγορίες), όσο διότι τα έργα του διακηρύττουν με κάθε τρόπο τη βαθιά ηθική ευαισθησία του ως προς τις δυνάμεις του κακού που κυριεύουν τον άνθρωπο. Είναι ο ίδιος που έχει δηλώσει (σε μια από τις σπάνιες συνεντεύξεις που έδωσε εν ζωή) πως:

«Δεν υπάρχει ζωή χωρίς αιματοχυσία. Νομίζω πως η ιδέα ότι το είδος μπορεί να βελτιωθεί με κάποιο τρόπο, ότι όλοι θα μπορούσαν να ζήσουν αρμονικά, είναι μια πραγματικά επικίνδυνη ιδέα. Όσοι πλήττονται από αυτήν την εκτίμηση είναι οι πρώτοι που εγκαταλείπουν την ψυχή τους, την ελευθερία τους. Η επιθυμία σου να ζήσεις κατ’ αυτόν τον τρόπο θα σε υποδουλώσει και θα κάνει τη ζωή σου κενή».

Σ’ αυτή την πορεία αναζήτησης του κακού «εντός», ο ΜακΚάρθι στρέφει το βλέμμα του στους αποσυνάγωγους, τους απροσάρμοστους αυτού του κόσμου, σε εκείνους που κείνται πέραν των παραδεδεγμένων συνόρων της κοινωνίας. Οι ήρωές του είναι εγκληματίες, εκφυλισμένοι, απόκληροι, φτωχοί, άστεγοι, χαμένοι σε φουρτουνιασμένες ψυχολογικές θάλασσες.

Οι ήρωές του δρουν εξ ενστίκτου, με τη δύναμη της παρόρμησης και πολύ λιγότερο με τη σκέψη.

Τους δίνει τον λόγο, τους προσφέρει τη δυνατότητα να φανερώσουν την πολύπλευρη φύση τους και, σίγουρα, ακουμπάει πάνω τους την ανθρωπιά του συγγραφέα που δεν τους βλέπει ως τελειωμένους παρίες, αλλά ως ανθρώπους που βρέθηκαν να έχουν αντίπαλο έναν δύσκολο εαυτό, αλλά και τον νόμο. Για τον ΜακΚάρθι, αυτοί που φέρουν το σημάδι του νόμου είναι, στην ουσία, ενσαρκώσεις του θανάτου και της καταστροφής.

Ο ΜακΚάρθι συνεχίζει από εκεί που σταμάτησε ο Φόκνερ και πιο πριν ο Ντοστογιέφσκι. Κι αν για κάποιους η ρητή βία που υπάρχει σε αρκετά μυθιστορήματά του είναι αποκρουστική, θα πρέπει να σκεφτούμε πως είναι μια βία που περιβάλλεται από τη βαριά άλω της γνωστικής τραγωδίας, αυτής που συνέχει στην ουσία κάθε άνθρωπο. Οι ήρωές του δρουν εξ ενστίκτου, με τη δύναμη της παρόρμησης και πολύ λιγότερο με τη σκέψη. Είναι το ασυνείδητο που κανοναρχεί τις ενέργειές τους. Επομένως, δεν έχουμε να κάνουμε με έναν μηδενισμό στα όρια του κυνισμού, αλλά με μια ηθική κρίση.

Προσπαθώντας να αποσαφηνίσουμε τις θεματικές, αλλά και το εύρος των λέξεών του, μιλήσαμε με τον έμπειρο μεταφραστή Γιώργο Κυριαζή. Είναι ο άνθρωπος που έφερε εις πέρας το… βουνό Τόμας Πίντσον και τώρα ανέλαβε το δύσκολο έργο να μεταφέρει τα δύο τελευταία έργα του ΜακΚάρθι στα ελληνικά.

Μπορεί ένας καθαρός πιντσονικός να βρει συσχετίσεις στον ΜακΚάρθι;

Ναι, μπορεί. Αρκεί να ξέρει πως έχει να κάνει με δύο συγγραφείς διαφορετικού στιλ. Το σημαντικό, πάντως, είναι το ύφος σε έναν συγγραφέα και λιγότερο οι όποιες συγκλίσεις. Το κοινό που μπορούν να δω και στους δύο είναι το χιούμορ. Δεν το φοβούνται όπως άλλοι συγγραφείς. Θα έλεγα, δε, πως χρησιμοποιούν με επίγνωση ένα φτηνό χιούμορ.

Ο Μπόμπι Γουέστερν στον «Επιβάτη» είναι ένας τυπικός ήρωας του ΜακΚάρθι; Τι πιστεύεις;

Μου έκανε εντύπωση το πώς χάνεται σταδιακά ο ήρωας. Μου θυμίζει τον Σλόθροπ στο Ουράνιο τόξο της βαρύτητας του Πίντσον. Ο Γουέστερν χάνει εντελώς το κίνητρό του να λύσει το μυστήριο με τον επιβάτη. Κάτι που επίσης το βρίσκουμε και στο Ενάντια στην ημέρα (Πίντσον ξανά) όταν τα παιδιά του δολοφονημένου αναρχικού χάνουν το ενδιαφέρον τους να πάρουν εκδίκηση.

Οι ήρωες του ΜακΚάρθι έχουν την περιπλάνηση μέσα τους. Μια εσωτερική φλόγα τους τραβάει συνεχώς προς κάτι άγνωστο.

Στον Επιβάτη αυτή η φλόγα είναι πολύ έντονη. Και στο Suttree ο ήρωας παρατάει τα πάντα και ζει σχεδόν σαν άστεγος, χωρίς φυσικά να είναι. Σαν να χάνει την πυξίδα του. Το ίδιο βλέπουμε στον Ματωμένο μεσημβρινό, στο Δρόμο και στο Καμία πατρίδα για τους μελλοθάνατους. Η περιπλάνηση υπάρχει ως βασικό στοιχείο σε όλα τα έργα του ΜακΚάρθι. Συν ότι έχει μια εμμονή με τον Νότο της Αμερικής. Συνεχώς συναντούμε αυτή την απουσία νοήματος.

Ως μεταφραστής τι δυσκολίες συνάντησες στον «Επιβάτη» και το «Stella Maris»;

Αρκεί να σου πω ότι στο Διαδίκτυο υπάρχουν σελίδες που έχουν να κάνουν με τις σύνθετες λέξεις που απαντώνται στα βιβλία του ΜακΚάρθι. Δεν φτιάχνει νέες λέξεις όπως ο Τζόυς, αλλά σύνθετες που μπορείς περίπου να καταλάβεις τι σημαίνουν. Το κάνει πολύ συχνά και αυτό προσδίδει μεγαλύτερη πυκνότητα και λιτότητα στον λόγο του. Αυτό που είναι δύσκολο μεταφραστικά στον ΜακΚάρθι είναι ο περίεργος τρόπος χρήσης της γλώσσας. Φυσικά, υπάρχει και σ’ αυτόν μακροπερίοδος λόγος, αλλά όχι όπως στον Γκας. Ο ΜακΚάρθι χρησιμοποιεί αρκετά και τον διάλογο.

Τον έχουν κατηγορήσει για νιχιλιστή. Τι πιστεύεις εσύ;

Μπορεί να είναι αλήθεια, αλλά έχει σημασία τι εννοούμε μ’ αυτό. Πώς αντιμετωπίζουμε τον μηδενισμό του. Είναι το γνωστό που λέμε για το μισογεμάτο και το μισοάδειο ποτήρι με νερό. Και στις δύο περιπτώσεις το σημαντικό είναι ότι υπάρχει νερό μέσα στο ποτήρι. Η ουσία δεν είναι μόνο ότι τίποτα δεν έχει νόημα, αλλά και η διαδικασία για να κατανοήσεις αυτό το τίποτα που δεν έχει νόημα.

Έχεις αναλάβει να μεταφράσεις κάποιο άλλο έργο του;

Έχω ξεκινήσει τον Ματωμένο μεσημβρινό που θα εκδοθεί από τις εκδόσεις Gutenberg.

Ποιες είναι οι πρώτες σου εντυπώσεις;

Είναι ένα κλασικό, δύσκολο έργο. Δεν έχει τον λυρισμό του Suttree, αλλά κι εδώ βρίσκει κανείς μια πολύ όμορφη γλώσσα. Ειδικά αν τον ενδιαφέρει αυτό το στοιχείο, καθώς υπάρχουν αναγνώστες που ενδιαφέρονται περισσότερο ή αποκλειστικά για την πλοκή σε ένα βιβλίο. Από την άλλη, υπάρχουν πράγματα μέσα στο βιβλίο που ένας μέσος Αμερικανός τα γνωρίζει. Όπως, ας πούμε: το πώς ονομάζεται ένα μέρος της σέλας του αλόγου, κάποια λουριά, φυτά ή ζώα της περιοχής που κινείται το βιβλίο. Εντάξει, αυτά είναι δεδομένα που μπορείς να τα βρεις. Αυτό που σε αποζημιώνει, όμως, είναι η όμορφη γλώσσα του ΜακΚάρθι.

politeia link more

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Μαριάννα Σκυλακάκη – Στέλλα Κάσδαγλη: «Τα σημερινά κορίτσια είναι πιο ''δουλεμένα'', εξερευνούν την ταυτότητα και τις επιθυμίες τους»

Μαριάννα Σκυλακάκη – Στέλλα Κάσδαγλη: «Τα σημερινά κορίτσια είναι πιο ''δουλεμένα'', εξερευνούν την ταυτότητα και τις επιθυμίες τους»

Τι ζητούν τα σημερινά κορίτσια; Ποιοι είναι οι μεγαλύτεροι φόβοι τους και πώς τοποθετούνται απέναντι στα αιτήματα του φεμινισμού, αλλά και την έμφυλη βία; Με αφορμή το βιβλίο «Μικρές επικίνδυνες - 100 ιστορίες από 100 γενναία κορίτσια» (εκδ. Key Books) συνομιλήσαμε με τις Μαριάννα Σκυλακάκη και Στέλλα Κάσδαγλη που μ...

Κατερίνα Μάρκου: «Ο χώρος των εκδόσεων παραδοσιακά είχε δυναμικές γυναικείες παρουσίες»

Κατερίνα Μάρκου: «Ο χώρος των εκδόσεων παραδοσιακά είχε δυναμικές γυναικείες παρουσίες»

Οι εκδόσεις Παπαζήση συμπληρώνουν φέτος 95 συναπτά χρόνια παρουσίας στο χώρο του βιβλίου. Συνομιλήσαμε με τη διευθύντρια των εκδόσεων Κατερίνα Μάρκου για την κληρονομιά του παρελθόντος, αλλά και τα μελλοντικά σχέδια της εκδοτικής επιχείρησης. 

Συνέντευξη στον Κώστα Α...

Αντιγόνη Ζόγκα: «Όπως ο Φοίνικας, έτσι και ο έρωτας είναι ταυτόχρονα αληθινός και φανταστικός»

Αντιγόνη Ζόγκα: «Όπως ο Φοίνικας, έτσι και ο έρωτας είναι ταυτόχρονα αληθινός και φανταστικός»

Υπάρχει πραγματικός έρωτας ή είναι μια φενάκη; Μπορούν οι εξωγενείς παράγοντες, ειδικά όταν είναι οριακοί, να επηρεάσουν μια σχέση; Με αφορμή το βιβλίο της Αντιγόνης Ζόγκα «Παλμίτα» (εκδ. Ψυχογιός) συζητούμε με τη συγγραφέα για τον Έρωτα–Φοίνικα που αναγεννάται από τις στάχτες του. 

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Διαβάζοντας με τον Μάριο Κρητικόπουλο

Διαβάζοντας με τον Μάριο Κρητικόπουλο

Πρόσωπα από τον χώρο των τεχνών, των ιδέων και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν τον δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, ο ηθοποιός Μάριος Κρητικόπουλος.

Επιμέλεια: Book Press 

...
H «Κάρι» του Στίβεν Κινγκ σε σπέσιαλ κινηματογραφική προβολή

H «Κάρι» του Στίβεν Κινγκ σε σπέσιαλ κινηματογραφική προβολή

Η προβολή της καλτ ταινίας του Μπράιαν Ντε Πάλμα, που στηρίζεται στο ομώνυμο μυθιστόρημα του «Βασιλιά» Στίβεν Κινγκ, θα γίνει στον κινηματογράφο Δαναό την Παρασκευή, 19 Απριλίου (9.45 μ.μ.)

Επιμέλεια: Book Press

Είναι από τα βιβλία που δεν ξεχνάς εύκολ...

Συγγραφείς μποϊκοτάρουν το PEN America για τη χλιαρή στάση του στον πόλεμο στη Γάζα – μεταξύ αυτών η Ναόμι Κλάιν

Συγγραφείς μποϊκοτάρουν το PEN America για τη χλιαρή στάση του στον πόλεμο στη Γάζα – μεταξύ αυτών η Ναόμι Κλάιν

Αρκετοί συγγραφείς και ποιητές ζήτησαν να αποσυρθούν οι υποψηφιότητές τους από βραβεία που αναμένεται να δώσει η PEN America το επόμενο διάστημα θεωρώντας πως δεν έχει πάρει θέση για όσα συμβαίνουν στη Γάζα. Κεντρική εικόνα: η συγγραφέας και ποιήτρια Camonghne Felix, η οποία είναι μεταξύ των διαμαρτυρόμενων.&nb...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το νέο αστυνομικό μυθιστόρημα του Πολυχρόνη Κουτσάκη «Κάτι σαν αγάπη – Μια υπόθεση για τον Γιώργο Δάντη», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ιφιγένει...

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Κωνσταντίνου Γεωργάτου «Επίνοια – Φιλοσοφικοί στοχασμοί», η οποία κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Αν Έχεις

Αν έχεις υγεία, ζεις σε ε...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Πέντε βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα μάς δείχνουν τον δρόμο για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή, μέσα από δεδομένα που προέκυψαν από σημαντικές επιστημονικές έρευνες των τελευταίων ετών και από πολύτιμα αποστάγματα πνευματικής εμβάθυνσης. 

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

...
Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Και τα πέντε έχουν χαρακτηριστεί αριστουργήματα τόσο στην εποχή τους και στις συνθήκες που γράφτηκαν όσο και με σημερινά κριτήρια. Θα βρίσκονται στα ράφια των βιβλιοπωλείων τις επόμενες μέρες.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Marquis De Sade «Οι Εκα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ