Μαγική επιστήμη

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Τα βιβλία που συνδυάζουν τις ιστορίες με την επιστήμη είναι το όνειρό μου. Έχω φτιάξει κιόλας ένα ράφι: ανάμεσα στους τόμους είναι το «Packing for Mars: The Curious Science of Life in the Void” της Mary Roach, το “Elephants on Acid: And Other Bizarre Experiments” του Αlex Boese και “Η αιώνια ζωής της Henrietta Lacks” της Rebecca Skloot που μόλις κυκλοφόρησε στα ελληνικά. Η Ρεμπέκα Σκλουτ είναι “science journalist” –δεν ξέρω αν υπάρχει κάτι αντίστοιχο στην Ελλάδα- αλλά, στο βιβλίο της, υπερβαίνει τα όρια της επιστημονικής δημοσιογραφίας την οποία ασκεί σε διάφορα περιοδικά.

Με αφορμή την ιστορία μιας Αφροαμερικανίδας από τη Βαλτιμόρη που πέθανε από καρκίνο το 1951, σκαρώνει ένα παραμύθι για τη θρησκευτική πίστη, την επιστήμη και τη θεία χάρη. Προτού πεθάνει η Ενριέττα, και χωρίς τη συναίνεσή της, κύτταρά της από τον καρκινικό όγκο του τραχήλου της μήτρας της καλλιεργήθηκαν εργαστηριακά και το αποτέλεσμα είχε απρόβλεπτο επιστημονικό ενδιαφέρον. Αυτά τα καρκινικά κύτταρα ήταν τα πρώτα ανθρώπινα κύτταρα που, όχι μόνον επιβίωσαν σε μια τέτοια διαδικασία, αλλά αποδείχτηκαν εξαιρετικά ανθεκτικά και αναπαρήχθησαν κατά εκατομμύρια. Χάρη στα HeLa, όπως ονομάστηκε η κυτταρική σειρά από τα αρχικά του ονόματος της νεκρής γυναίκας, προωθήθηκε η ιατρική έρευνα και αναπτύχθηκαν εμβόλια και θεραπευτικά σχήματα για πολλές παθήσεις - μεταξύ αυτών για την πολιομυελίτιδα και το AIDS.

Στο βιβλίο –που είναι γραμμένο σαν ρεπορτάζ: μου θύμισε το “Random Family: Love, Drugs, Trouble, and Coming of Age in the Bronx”- η ιστορία της Ενριέττα και της οικογένειάς της συνυφαίνεται με τις εξελίξεις της γενετικής και της ιατρικής έρευνας: τίθενται ζητήματα ηθικής και δεοντολογίας καθώς και ερωτηματικά σχετικά με τη νομική αντιμετώπιση της επιστημονικής πρακτικής. Πόσο μας ανήκει το σώμα μας; Και γιατί οι άνθρωποι φοβούνται τόσο τη γενετική, τον «θαυμαστό, καινούργιο κόσμο»; «Η αιώνια ζωή της Ενριέττα Λακς» αντιμετωπίζει τον θάνατο της κεντρικής ηρωίδας σαν ένα μαγικό γεγονός που προκάλεσε μια αλυσίδα από άλλα μαγικά γεγονότα: λείπει το μελόδραμα, λείπουν τα διδάγματα και τα μηνύματα. Πράγματι η επιστήμη μπορεί να εκμεταλλευτεί τους πιο ευάλωτους πολίτες: αυτός είναι ένας τρόπος για να δει κανείς την ιστορία των αθάνατων κυττάρων της Ενριέττα. Υπάρχει κι άλλος τρόπος: η επιστήμη αποτελεί μια υπέροχη δύναμη του μυαλού και του πολιτισμού που μπορεί να απαλλάξει τον άνθρωπο από τις αγωνίες του.