«Μετά το Μόναχο» του Ντέιβιντ Πις (κριτική) – Η τραγωδία των Μπέμπηδων: μια ιστορία για την αρρενωπότητα, την ενοχή και την εθνική ταυτότητα

Έξω από το Ολντ Τράφορντ, το γήπεδο της Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ, υπάρχει ένα ρολόι που είναι σταματημένο στις 3:04. Ούτε μπρος πηγαίνει, ούτε πίσω. Για το κλαμπ και τους πολυάριθμους οπαδούς του αυτή ήταν η αποφράδα ώρα που κατέπεσε το αεροπλάνο που μετέφερε την ομάδα από το Μόναχο με προορισμό την Αγγλία.

Ήταν 6 Φεβρουαρίου 1958, όταν η πτήση 609 της British European Airways, που μετέφερε μεταξύ άλλων την ομάδα, συνετρίβη στην τρίτη προσπάθεια απογείωσης από διάδρομο καλυμμένο με χιόνι ανακατεμένο με λάσπη στο αεροδρόμιο του Μονάχου, στην τότε Δυτική Γερμανία.

Φόρος αίματος

Ο φόρος αίματος που κατέθεσε η Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ ήταν βαρύς. Συνολικά σκοτώθηκαν 23 επιβάτες, εκ των οποίων οκτώ ποδοσφαιριστές και οκτώ δημοσιογράφοι που ακολουθούσαν την αποστολή. Οι μπέμπηδες του Ματ Μπάσμπι (όπως τους αποκαλούσαν όλοι), μια από τις πλέον ταλαντούχες ομάδες εκείνης της εποχής, δέχθηκαν ένα ισχυρό πλήγμα που έφερε την ομάδα στο χείλος ακόμη και του αφανισμού. Δεν είναι τυχαίο ότι χρειάστηκε κοντά επτά χρόνια για να ορθοποδήσει, να πετάξει από πάνω της τον θρήνο και να ξαναπάρει το πρωτάθλημα στην Αγγλία. Όμως τίποτα δεν θα ήταν ξανά το ίδιο. Εκείνη η τραγωδία μνημονεύεται ακόμη και στις μέρες μας, κι ας έχουν περάσει τόσα χρόνια.

Τα μέλη της Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ που έπεσαν θύματα της αεροπορικής τραγωδίας του Μονάχου το 1958.

Οι τραγικές ώρες

Το μυθιστόρημα του Ντέιβιντ Πις Μετά το Μόναχο αναπλάθει εκείνες τις τραγικές ώρες του δυστυχήματος, αλλά και την ακολουθία του θρήνου που έπεσε σαν μαύρη στάχτη στο κλαμπ, στους οικείους των αδικοχαμένων, στο μυαλό των επιζώντων, αλλά και σε ολόκληρη την Αγγλία.

Δεν είναι πρώτη φορά που ο Πις ασχολείται με το ποδόσφαιρο. Μάλιστα, θα έλεγε κανείς πως το Μετά το Μόναχο κλείνει μια άτυπη τριλογία της μπάλας, η οποία ξεκίνησε με το εξαιρετικό μυθιστόρημα Καταραμένη ομάδα, που έχει ως κεντρικό πρόσωπο τον εκκεντρικό προπονητή Μπράιαν Κλαφ, ακολούθησε το Red or Dead, που αναφέρεται στον εμβληματικό προπονητή της Λίβερπουλ, Μπιλ Σάνκλι, και τώρα στρέφει το ενδιαφέρον του στο δράμα της Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ.

Τούτο δείχνει καταρχάς ότι είναι βαθύς γνώστης του ποδοσφαίρου της χώρας του και γνωρίζει πολύ καλά πως η μπάλα είναι κάτι περισσότερο από ένα… πετσί που το κλωτσούν 22 ποδοσφαιριστές με σκοπό να το βάλουν μέσα στα δίχτυα. Πάνω από όλα, το ποδόσφαιρο κρύβει σπουδαίες ιστορίες χαράς, πόνου, αλλά και λύτρωσης.

Ατόφιο δράμα

Στη συγκεκριμένη περίπτωση έχουμε ένα ατόφιο δράμα με αθώα θύματα που έτυχε να συναντηθούν πολύ νωρίς με την κακή τους μοίρα. Είναι σαν ο Πις να βάζει μια κάμερα, εν προκειμένω τη συγγραφική φαντασία, η οποία εμφανίζεται μέσω της τριτοπρόσωπης αφήγησης, να καταγράψει μέσα στο κατεστραμμένο αεροπλάνο τις υπεράνθρωπες προσπάθειες των ζωντανών να σώσουν εκείνους που είχαν χαθεί και στη συνέχεια το ανεπούλωτο τραύμα και την ενοχή που κουβαλούν όσοι επέστρεψαν στα σπίτια τους.

Ο θρήνος των οικογενειών των χαμένων, το βάρος των απωλειών, ακόμη και ο χλευασμός των οπαδών των άλλων ομάδων, όλα παρατίθενται στο βιβλίο του Πις σε μια προσπάθεια να κυκλώσει την τραγωδία από όλες τις πλευρές. Όχι όμως με δημοσιογραφική εγκυρότητα, αλλά με τη δύναμη της φαντασίας. Ο πληθυντικός που επιλέγει επέχει τη θέση της συλλογική συνείδησης μπρος στο αναπόδραστο τέλος, αλλά και στη συνειδητοποίηση πως η ζωή προχωράει. Σκληρό, αλλά αληθινό: μεταξύ ταφών και κηδειών, η Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ συνέχισε να υπάρχει και να αγωνίζεται. Έστω κι αν το βάρος της ιστορίας έφυγε από πάνω της χρόνια μετά.

Αίσθηση καταστροφής

Υπάρχει μια αίσθηση επικείμενης καταστροφής στο μυθιστόρημα πριν καν αυτή συμβεί. Σαν προμηνύματα που έδειχναν πως κάτι δεν πήγαινε καλά. Όντως, ο Πις παρουσιάζει τα γεγονότα λες και οδηγούν σε ένα αρχαίο δράμα, όπου οι ήρωες οδεύουν προς τον θάνατό τους δίχως να μπορούν να τον αποτρέψουν. Σαν να υπάρχει μια ανώτερη δύναμη που τους κατευθύνει. Πολλές από τις σκηνές με πρωταγωνιστές τους επιζώντες είναι έντονες, δυνατές και τις διαβάζεις με δυσκολία, καθώς το συναίσθημα είναι έντονο και σου αφήνει ένα ευδιάκριτο χνάρι.

Σκοπός του είναι η διασύνδεση του ποδοσφαίρου (αυτής της βιομηχανίας λαϊκού συναισθήματος, μνήμης και εμπειριών) με την αρρενωπότητα, την ενοχή και την εθνική ταυτότητα.

Είναι ολοφάνερο πως ο Πις και με αυτό το «ποδοσφαιρικό» βιβλίο του, δεν έχει την πρόθεση να γράψει ένα ντοκουμέντο ή μια βιογραφία. Δεν αφηγείται προς χάριν της αναπαραγωγής των γεγονότων. Σκοπός του είναι η διασύνδεση του ποδοσφαίρου (αυτής της βιομηχανίας λαϊκού συναισθήματος, μνήμης και εμπειριών) με την αρρενωπότητα, την ενοχή και την εθνική ταυτότητα. Υπάρχει κάτι περισσότερο από την τραγωδία και είναι η υποδοχή της από τη χώρα και τους πολίτες της. Είναι το σημείο όπου το ποδόσφαιρο αυτονομείται και γίνεται κάτι περισσότερο από ένα άθλημα των λαϊκών μαζών και μετατρέπεται σε εθνικό δείκτη. Δημιουργεί πεποιθήσεις, διαμορφώνει μύθους, αλλά και ξεσκεπάζει στερεότυπα και προθέσεις.

Ο Πις εξήγησε ότι το Μετά το Μόναχο γράφτηκε μετά τον θάνατο του πατέρα του, ο οποίος του είχε προτείνει να εστιάσει στα γεγονότα του Φεβρουαρίου του 1958 και στον Τζίμι Μέρφι (τον προπονητή που ανέλαβε τα ηνία της ομάδας ενόσω ο Ματ Μπάσμπι ανέρρωνε), ο οποίος τελικά αναδεικνύεται σε μια από τις κεντρικές φιγούρες του μυθιστορήματος.

Γεννημένος το 1967, ο Πις βίωσε αυτά τα γεγονότα και το ευρύτερο πλαίσιό τους μόνο ως ανάμνηση και αφήγηση, στην οποία τώρα αποφάσισε να δώσει τη δική του εκδοχή. Μπορεί να μην είναι η αυθεντική, όπως θα την έλεγαν οι αληθινοί πρωταγωνιστές που βίωσαν τα γεγονότα, όμως γι’ αυτό ακριβώς υπάρχει η λογοτεχνία, για να δίνει φωνή σε όσα συνέβησαν στο βάθος του χρόνου και τα οποία μπορεί να μοιάζουν απόλυτα σημερινά. Η μετάφραση ανήκει στη Μαρίνα Τουλγαρίδου και είναι στο σωστό μέτρο της γραφής του Πις.

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα

Ο Ντέιβιντ Πις γεννήθηκε το 1967 στο Δυτικό Γιόρκσαϊρ, όπου και μεγάλωσε. Το 1991 εγκατέλειψε τις σπουδές του στο Πολυτεχνείο του Μάντσεστερ και μετακόμισε στο Τόκιο, όπου έζησε για μεγάλο διάστημα με την οικογένειά του. Τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια συνέπεσαν με τη δράση του «Αντεροβγάλτη του Γιόρκσαϊρ», γεγονός που τον επηρέασε βαθύτατα και τον ενέπνευσε να γράψει την τετραλογία αστυνομικών μυθιστορημάτων υπό τον γενικό τίτλο «The Red Riding Quartet», στην οποία παρουσιάζει σκοτεινές πλευρές του Γιόρκσαϊρ.

Από τις εκδόσεις Τόπος κυκλοφορεί το πολυδιαβασμένο μυθιστόρημά του Καταραμένη ομάδα, με ήρωα τον σπουδαίο όσο και εκκεντρικό προπονητή Μπράιαν Κλαφ, που οι Times χαρακτήρισαν «το καλύτερο ίσως βιβλίο που γράφτηκε ποτέ για το ποδόσφαιρο» και το οποίο μεταφέρθηκε στη μεγάλη οθόνη με πρωταγωνιστή τον Michael Sheen. Το Τόκιο, η επιστροφή, τρίτο μέρος της Τριλογίας του Τόκιο, μετά τα Τόκιο έτος μηδέν (2009) και Κατεχόμενη πόλη (2014), κλείνει με συνταρακτικό τρόπο τη ζοφερή κατάδυση του συγγραφέα στην «καρδιά του σκότους» της μεταπολεμικής Ιαπωνίας και μας βυθίζει σε ένα από τα μεγάλα άλυτα μυστήρια της χώρας.