«Οι μεταλλάξεις, 7 ιστορίες και ένα ποίημα» του Φράνσις Κιρπς

Στο πρότυπο του Φραντς Κάφκα και του διασημότερου έργου του, της Μεταμόρφωσης, κινείται ο Λουξεμβουργιανός συγγραφέας Φράνσις Κιρπς με το βραβευμένο βιβλίο του με τίτλο Οι μεταλλάξεις, 7 ιστορίες και ένα ποίημα. Το βιβλίο έλαβε το βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2020.

Επτά ιστορίες με αφηγηματικά πρότυπα

Οι επτά ιστορίες και το ποίημα που περιέχονται στο βιβλίο έχουν ως αφηγηματικό πρότυπο μία ιστορία γνωστή, από την παγκόσμια λογοτεχνία, σχετιζόμενη με μία μεταμόρφωση ή ένα ζώο συνήθως, την οποία ο συγγραφέας επιλέγει να μεταλλάξει με έναν ιδιαίτερο τρόπο. Τα ζώα μεταμορφώνονται είτε σε ανθρώπους, είτε σε κάποια άλλη μορφή ζωής.Πολύ ιδιαίτερη είναι η πρώτη ιστορία με ήρωα ένα σαλιγκάρι. Ο συγγραφέας μπαίνει στη θέση ενός σαλιγκαριού που φοβάται μήπως τερματίσει τη ζωή του βίαια σε κάποια παγίδα μπύρας. Εδώ πρότυπο αποτελεί ένα διήγημα της Βιρτζίνια Γουλφ με τίτλο το «Σημάδι στον τοίχο». Στην επόμενη ιστορία μία πολική αρκούδα, η γηραιότερη του ζωολογικού κήπου του Βερολίνου το σκάει από τον κήπου και βγαίνει βόλτα στο Βερολίνο. Πρόκειται για μεταλλαγή του λέοντος από ένα σατυρικό χρονογράφημα του Τουχόλσκι. Το διήγημα περιγράφει εξαιρετικά την πόλη στη σύγχρονη εποχή μέσα από τα μάτια μιας αρκούδας. Τελικά όμως η αρκούδα θα προτιμήσει την ασφάλεια του κλουβιού της από την ελευθερία της.

[...] ένα υπερρεαλιστικό πόνημα που δείχνει σε ποιες ενδιαφέρουσες ατραπούς μπορεί να οδηγήσει η έμπνευση από λογοτεχνικά έργα άλλων.

Το επόμενο διήγημα περιγράφει το δράμα μίας μύγας που όπως και ο άνθρωπος στη μεταμόρφωση του Κάφκα ξυπνάει μεταμορφωμένους σε κατσαρίδα, έτσι και αυτή ξυπνάει μεταμορφωμένη σε άνθρωπο. Αρχικά, η μεταμόρφωση αυτή δεν θα της αρέσει διόλου, στη συνέχεια όμως, θα κατορθώσει να βρει την άκρη ύστερα από έντονη εσωτερική πάλη με τον εαυτό της. Το διήγημα θα μας κάνει να αναρωτηθούμε μήπως τελικά οι άνθρωποι φθονούν τις μύγες επειδή αυτές έχουν την ικανότητά τους να πετούν και θα μας βάλει σε σκέψεις σχετικά με την ανθρώπινή μας ιδιότητα και το πώς μας βλέπουν τα άλλα πλάσματα γύρω μας, ακόμη κι αν πρόκειται για κάτι τόσο ταπεινό όσο μία μύγα.

Το διήγημα που τιτλοφορείται «Το μοντέλο» είναι το εκτενέστερο του βιβλίου και το μοναδικό του οποίου η θεματική διαφέρει αρκετά από τα υπόλοιπα. Κεντρική ηρωίδα εδώ είναι η Τυλλία, μια γυναίκα με πολλές ιδιότητες, κομμώτρια, μαθήτρια, μοντέλο, αρραβωνιαστικιά. Μέσα από τις ιδιότητές της αυτές, η Τυλλία θα προσπαθήσει να ανακαλύψει τον πραγματικό της εαυτό.

Ο Φράνσις Κιρπς ζει και εργάζεται στην πόλη Λίντγκεν του Λουξεμβούργου.Σπούδασε Ψυχολογία στο Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου και έχει εργαστεί ως σχολικός ψυχολόγος και δάσκαλος. Δημοσίευσε τα πρώτα του έργα τη δεκαετία του ’90 στην εφημερίδα των Λουξεμβουργιανών φοιτητών του Στρασβούργου, της οποίας υπήρξε συνιδρυτής, και στο περιοδικό Cahiers Luxembourgeois.Το 2000 και το 2001 κέρδισε το Β' Βραβείο του Concours Littéraire National. Από το 2003 εμφανίζεται τακτικά σε λογοτεχνικά φεστιβάλ και ποιητικούς διαγωνισμούς, σε όλο τον γερμανόφωνο χώρο. Από το 2005 έως το 2015 υπήρξε συνεκδότης και συντάκτης του λογοτεχνικού περιοδικού EXOT, ενώ από το 2014 γράφει τακτικά άρθρα για τη σατιρική σελίδα της εφημερίδας taz. Έχει γράψει συνολικά τρεις συλλογές διηγημάτων και ένα μυθιστόρημα. «Οι μεταλλάξεις» έχουν λάβει το Βραβείο Prix Servais 2020 και το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2020, και είναι το πρώτο βιβλίο του που μεταφράζεται στα ελληνικά.

Το διήγημα «Ένας σκύλος με το όνομα Κασίς» είναι αδιαμφισβήτητα το πιο συγκινητικό του βιβλίου και το μόνο, μαζί με το εκτενέστερο διήγημα του βιβλίου, το οποίο δεν ενσωματώνει σχεδόν καθόλου υπερρεαλιστικά στοιχεία στην αφήγηση. Αντιθέτως το διήγημα σε πρότυπο του Έσενμπαχ που μιλάει για μία εξωγήινη μορφή ζωής, τους γιδόλυκους, κινείται στην εντελώς αντίθετη κατεύθυνση.

Αξιοσημείωτο είναι επίσης το έβδομο διήγημα του βιβλίου, στο πρότυπο της γνωστής σε όλους μας Κοκκινοσκουφίτσας, ενός παραμυθιού των αδελφών Γκριμ. Το μοναδικό ποίημα του βιβλίου χρησιμοποιεί ως πρότυπα δύο ποιήματα του Λάβκραφτ και της Μπάχμαν.

Στο σύνολό του, πρόκειται για ένα υπερρεαλιστικό πόνημα που δείχνει σε ποιες ενδιαφέρουσες ατραπούς μπορεί να οδηγήσει η έμπνευση από λογοτεχνικά έργα άλλων. Αμφισημία, κρυμμένα νοήματα, ανάδειξη κοινωνικών θεμάτων και άφθονη φαντασία χαρακτηρίζουν το βραβευμένο πόνημα του Κιρπς.

^＊ Η ΛΕΥΚΗ ΣΑΡΑΝΤΙΝΟΥ είναι συγγραφέας, ιστορικός και καθηγήτρια μουσικής. Τελευταίο της βιβλίο, ο τόμος «Γραφο... σκιάσεις: Ασκήσεις δημιουργικής γραφής για εφήβους και ενήλικες» (εκδ. 24 Γράμματα).