grossman i zoi paizei mazi mou

Για το μυθιστόρημα του Νταβίντ Γκρόσμαν [David Grossman] «Η ζωή παίζει μαζί μου» (μτφρ. Λουίζα Μιζάν, εκδ. Ψυχογιός).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Μπορεί ένα παιδί να δεχτεί και να καταλάβει την απουσία της μητέρας από τη ζωή του, ακόμα κι αν αυτή η απουσία είναι επιβεβλημένη και –ίσως– αναπόφευκτη; Κατά πόσο είναι εφικτό, αυτό το παιδί, να αντιμετωπίσει και να ξεπεράσει τον φόβο, τη μοναξιά, την έλλειψη προστασίας και ασφάλειας, έτσι ώστε να μην καταλήξει αργότερα σε δυσλειτουργικές σχέσεις και στην αδυναμία δημιουργίας δεσμών με τους γύρω του;

Η Βέρα και ο Μίλος ζουν μια ευτυχισμένη ζωή στο Βελιγράδι, η οποία διακόπτεται απότομα όταν το καθεστώς του Τίτο τους κατηγορεί ως φιλοσταλινικούς και προδότες της χώρας. Ο Μίλος αυτοκτονεί και η Βέρα, αρνούμενη να υπογράψει και να δηλώσει τον άντρα της ως προδότη, φυλακίζεται στο Γκόλι Ότοκ, ένα ακατοίκητο νησί στην Αδριατική, το οποίο υπήρξε τόπος κράτησης και βασανιστηρίων για πολιτικούς κρατούμενους. Η Νίνα, η κόρη τους, πριν ακόμα γίνει εφτά χρόνων, μένει μόνη, φιλοξενείται σε συγγενείς, οι οποίοι την κακοποιούν, και η συναισθηματική της ανάπτυξη μπλοκάρει και δεν ολοκληρώνεται ποτέ. Όταν η Βέρα αποφυλακίζεται, παίρνει τη Νίνα και πηγαίνουν από τη Γιουγκοσλαβία στο Ισραήλ. Εκεί, το 1963, παντρεύεται τον Τούβια, που έχει χάσει κι εκείνος την πρώτη του γυναίκα. Και τώρα, το φθινόπωρο του 2008, σε ένα κιμπούτς στο Ισραήλ, η πολυμελής οικογένεια ετοιμάζεται να γιορτάσει τα γενέθλια της ενενηντάχρονης Βέρα, της γιαγιάς που όλοι λατρεύουν.

Η Νίνα, η κόρη τους, πριν ακόμα γίνει εφτά χρόνων, μένει μόνη, φιλοξενείται σε συγγενείς, οι οποίοι την κακοποιούν, και η συναισθηματική της ανάπτυξη μπλοκάρει και δεν ολοκληρώνεται ποτέ.

Όλοι, εκτός από την κόρη της τη Νίνα, η οποία έχει την τάση να εξαφανίζεται για καιρό και να εμφανίζεται όταν δεν το περιμένει κανείς. Καθηλωμένη στην ηλικία των εξήμισι χρόνων, ανίκανη να δημιουργήσει ουσιαστικές σχέσεις, όταν γεννάει «την κακομοίρα την Γκίλι», τη δική της κόρη, την εγκαταλείπει, πριν καν εκείνη γίνει τριών χρόνων. Αφήνει πίσω τον Ραφαέλ, με το χέρι του απλωμένο αυτή, εκλιπαρώντας για την αγάπη της, και αναλαμβάνοντας να μεγαλώσει μόνος του την κόρη τους.

grossman david

Ο Νταβίντ Γκρόσμαν γεννήθηκε το 1954 στην Ιερουσαλήμ. Σπούδασε φιλοσοφία και δραματουργία στο πανεπιστήμιο της γενέτειράς του και ξεκίνησε την καριέρα του γράφοντας παιδικές εκπομπές για τη δημόσια ραδιοφωνία του Ισραήλ. Τα μυθιστορήματά του αλλά και τα πολιτικά του δοκίμια έχουν μεταφραστεί σε πάνω από σαράντα γλώσσες. Το 2006, και ενώ είχε αρχίσει να γράφει το Στο τέλος της γης, σκοτώθηκε ο γιος του Ούρι σε μάχες στα σύνορα Ισραήλ-Λιβάνου. Το βιβλίο, που θεωρείται το αριστούργημά του, είναι αφιερωμένο στη μνήμη του. Το 1998 ανακηρύχθηκε Ιππότης των Γραμμάτων και των Τεχνών του Γαλλικού Κράτους. Έχει τιμηθεί στη χώρα του και διεθνώς με πλήθος διακρίσεις και βραβεία, μεταξύ των οποίων το Βραβείο Ειρήνης των Γερμανών Βιβλιοπωλών, που του απονεμήθηκε κατά τη διάρκεια της Έκθεσης Βιβλίου της Φρανκφούρτης (2010). Το 2017 τιμήθηκε με το «Man Booker International Prize» για το βιβλίο του Ένα άλογο μπαίνει σ’ ένα μπαρ. Το 2022, του απονεμήθηκε, για το σύνολο του έργου του, το βραβείο «Erasmus» από το ολλανδικό πολιτιστικό ίδρυμα Praemium Erasmianum. 

Αναζητώντας απαντήσεις

Αφηγήτρια της ιστορίας είναι η Γκίλι, η οποία καταγράφει διαρκώς σε τετράδια ή σε ταινίες, όλες τις αφηγήσεις της γιαγιάς της, για την εξορία και τις απάνθρωπες συνθήκες στο νησί, τους εξευτελισμούς, την πείνα, το ξύλο, τα βασανιστήρια, και το πού έβρισκε τη δύναμη για να αντέξει όλα τα άσχημα παιχνίδια που της έπαιξε η ζωή. Ταυτόχρονα, μέσα από αυτές τις διηγήσεις αλλά και από συζητήσεις με τον πατέρα της, η Γκίλι θέλει να μάθει για την παιδική ηλικία της μητέρας της, μήπως και βρει κάποια εξήγηση γιατί η Νίνα την εγκατέλειψε, γιατί την καταδίκασε να ζει περιμένοντας και διψώντας για τη μητρική αγκαλιά, γιατί τέλος δεν αποτέλεσε προτεραιότητα στην καρδιά της.

Το κείμενο έχει διαρκή απεύθυνση, η αφηγήτρια απευθύνεται άλλοτε προς τον αναγνώστη και άλλοτε προς την ίδια, χωρίς να λείπει το χιούμορ και ο αυτοσαρκασμός.

Όπως η Γκίλι έτσι και η Νίνα προσπαθεί να καταλάβει γιατί εγκαταλείφθηκε από τη δική της μητέρα. Η απάντηση και για τις δύο βρίσκεται στο νησί που φυλακίστηκε η Βέρα για σωφρονισμό. Αποφασίζουν, λοιπόν, να ταξιδέψουν σε αυτό το νησί, να δουν από κοντά τον χώρο των βασανιστηρίων της, να ακούσουν από τα χείλια της όλη την ιστορία, με την ελπίδα να κατανοήσουν αν η απουσία προέκυψε από έλλειμμα ή από περίσσευμα αγάπης, ώστε να συμφιλιωθούν με το παρελθόν.

psichogios grossman izoi paizei mazi mouΗ αφήγηση εδώ γίνεται σε πρώτο πρόσωπο, εκτός από κάποιες μεμονωμένες στιγμές, στις οποίες το συναίσθημα είναι τόσο έντονο για την αφηγήτρια, που καταφεύγει στο τρίτο πρόσωπο για να πάρει μια απόσταση και να καταφέρει να πει αυτά που θέλει. Το κείμενο έχει διαρκή απεύθυνση, η αφηγήτρια απευθύνεται άλλοτε προς τον αναγνώστη και άλλοτε προς την ίδια, χωρίς να λείπει το χιούμορ και ο αυτοσαρκασμός. Οι περιγραφές της καθημερινότητας των κρατουμένων στο νησί είναι ωμές και ρεαλιστικές, και κατά συνέπεια, σοκαριστικές. Και η σκιαγράφηση της συναισθηματικής ανωριμότητας των ηρωίδων που εγκαταλείφθηκαν από τη μητέρα και ξύνουν διαρκώς τις πληγές τους αδυνατώντας να προχωρήσουν στη ζωή τους, δίνεται με περισσή δεξιοτεχνία.

Λόγος ασθματικός, που ταιριάζει με το συναίσθημα της Γκίλι, η οποία κομπιάζει κάθε φορά που μιλάει για τη Νίνα, αποφεύγει το βλέμμα και το άγγιγμά της, το οποίο υποσυνείδητα αναζητά απεγνωσμένα. Πολύ πετυχημένες οι συνεχείς αναδρομές στο παρελθόν, ο εγκιβωτισμός της μιας ιστορίας μέσα στην άλλη, καθώς και η αποτύπωση του διλήμματος: μπορεί να είναι πρώτα γυναίκα και μετά μάνα ή το αντίστροφο, και κατά πόσο έχει δικαίωμα επιλογής;

Το μυθιστόρημα είναι εμπνευσμένο από αληθινή ιστορία, την ιστορία της Εύα Πάνιτς-Ναΐρ, η οποία είχε φυλακιστεί στο Γκόλι Ότοκ, ή αλλιώς στο «Αλκατράζ της Αδριατικής». Η Εύα «θεωρήθηκε σύμβολο θάρρους σχεδόν υπεράνθρωπου, σύμβολο της ικανότητας του ανθρώπου να διαφυλάσσει την ανθρώπινη υπόσταση στις χειρότερες συνθήκες».

Η μετάφραση της Λουΐζας Μιζάν λειτουργεί με ακρίβεια στην ρεαλιστική απόδοση των συνθηκών κράτησης της Βέρα και της συναισθηματικής αστάθειας της κόρης και της εγγονής της.


 Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι εκπαιδευτικός.

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Αύριο το πρωί, αν το επιτρέψει η θάλασσα, αν δεν ξαναρχίσει η καταιγίδα, θα πλεύσουμε προς το ερημονήσι, που κείτεται κάπου εκεί απέναντι στην ομίχλη. Είναι το νησί, δεν θυμάμαι αν ήδη το έγραψα, στο οποίο εκτυλίχτηκε αρκετό μέρος της παιδικής και εφηβικής μου ηλικίας, παρόλο που δεν ήμουν σε αυτό ούτε ένα λεπτό, κι εκεί θα τερματιστεί το ταξίδι, και θα μπορέσω να ξαναγίνω ο εαυτός μου, και όχι το ολόγραμμα του χάους που δημιουργούν ο μπαμπάς μου και η Νίνα με κάθε τους κίνηση, με κάθε αλλεργικό ρίγος που διατρέχει τη σπονδυλική μου στήλη, σαν τον πυροσβέστη που κατεβαίνει τον στύλο φεύγοντας για την πυρκαγιά, κάθε φορά που μιλούν ο ένας στον άλλον, κοιτούν ο ένας τον άλλον στα μάτια, αγκαλιάζονται, αναστενάζουν».

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μέλισσες» του Μέλις Φρίντενταλ (κριτική)

«Μέλισσες» του Μέλις Φρίντενταλ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Μέλις Φρίντενταλ [Meelis Friedenthal] «Μέλισσες» (μτφρ. Απόστολος Θηβαίος, εκδ. Βακχικόν).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Πώς είναι άραγε το μέσα του ανθρώπου; Από πού κρατά και για πού τραβά η ψυχή του; Πού στέκουν τα εξω...

«Προς τον παράδεισο» της Χάνια Γιαναγκιχάρα (κριτική) – Μέσα από τον σκοτεινό καθρέφτη της ουτοπίας

«Προς τον παράδεισο» της Χάνια Γιαναγκιχάρα (κριτική) – Μέσα από τον σκοτεινό καθρέφτη της ουτοπίας

Για το μυθιστόρημα της Χάνια Γιαναγκιχάρα [Hanya Yanagihara] «Προς τον παράδεισο» (μτφρ. Μαρία Ξυλούρη, εκδ. Μεταίχμιο).

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Την 48χρονη σήμερα Χάνια Γιαναγκιχάρα τη γνωρίσαμε από το δεύτερο βιβλίο της, το Λίγη ζωή, ένα ο...

«Ανάστροφα» του Ζορίς-Καρλ Ουισμάνς (κριτική)

«Ανάστροφα» του Ζορίς-Καρλ Ουισμάνς (κριτική)

Για το βραβευμένο –με το Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης– μυθιστόρημα του Ζορίς-Καρλ Ουισμάνς [J. K. Huysmans] «Ανάστροφα» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, επίμετρο Νίκος Μπακουνάκης, εκδ. Στερέωμα). Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Auguste Leroux (1871-1954) για το βιβλίο του Joris-Karl Huysmans, το 1920....

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα 10 καλύτερα βιβλία του 2022 σύμφωνα με τους New York Times

Τα 10 καλύτερα βιβλία του 2022 σύμφωνα με τους New York Times

Οι New York Times δημοσίευσαν πρόσφατα μια λίστα με τα δέκα καλύτερα βιβλία που κυκλοφόρησαν μέσα στη χρονιά. Αξίζει να αναφερθεί πως, στην κατηγορία της μυθοπλασίας, τέσσερα από τα πέντε προτεινόμενα βιβλία είναι έργα γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς. Στην κεντρική φωτογραφία, η βραβευμένη με Πούλιτζερ λογοτεχνίας ...

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

Παρουσίαση του μυθιστορήματος του Ντίνου Γιώτη «Club 23.4»

Παρουσίαση του μυθιστορήματος του Ντίνου Γιώτη «Club 23.4»

Το ΝΠΔΔ του Δήμου Ζωγράφου και οι εκδόσεις Βακχικόν παρουσιάζουν το βιβλίο του Ντίνου Γιώτη Club 23.4. 

Επιμέλεια: Book Press

Για το βιβλίο θα συζητήσουν ο συγγραφέας Ντίνος Γιώτης με τον συγγραφέ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

10 Νοεμβρίου 2022 ΕΠΩΝΥΜΩΣ

«Γράφε για όσα ξέρεις»: Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες αποτιμούν την πιο διάσημη συγγραφική συμβουλή

Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες μιλούν για τη χιλιοειπωμένη συμβουλή που παροτρύνει τους άπειρους δημιουργούς να βασιστούν στα βιώματα και στις εμπειρίες τους, στην καθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ