afterlives

Για το μυθιστόρημα του Αμπντουλραζάκ Γκούρνα (Abdulrazak Gurnah, Νόμπελ Λογοτεχνίας 2021) «Άλλες ζωές» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική φωτογραφία, αιχμάλωτοι διαφόρων φυλών στη Ναμίμπια, μια χώρα που, όπως και άλλες χώρες της Αφρικής, γνώρισε για καιρό τις αγριότητες της Γερμανικής αποικιοκρατίας.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Θα το θυμάστε, ίσως. Δεν έχει κλείσει ούτε χρόνος απ’ όταν η Σουηδική Ακαδημία ανακοίνωσε το Νόμπελ Λογοτεχνίας για το 2021, σπέρνοντας τον πανικό στα δημοσιογραφικά γραφεία και στους συντάκτες βιβλίου σε όλον τον κόσμο, που προσπαθούσαν να ανακαλύψουν ποιος είναι και πώς προφέρεται ο «άγνωστος» αυτός συγγραφέας από τη Ζανζιβάρη της Τανζανίας.

Κι όμως, ο 73χρονος Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Βρετανός πολίτης από τη δεκαετία του 60, οπότε κι εγκατέλειψε ως πολιτικός πρόσφυγας τη χώρα του, όχι μονάχα ζει και διδάσκει στην Αγγλία, αλλά τουλάχιστον δύο από τα βιβλία του ήταν υποψήφια για το δημοφιλέστερο βραβείο στην αγγλική γλώσσα, το βραβείο Μπούκερ. Ο ίδιος έχει υπάρξει άλλωστε μέλος της επιτροπής του Μαν Μπούκερ το 2016.

Για τον μη αγγλόφωνο κόσμο, όπως και στη χώρα μας, ούτε συζήτηση: Ο σημαντικότερος συγγραφέας της Ανατολικής Αφρικής ήταν εντελώς άγνωστος.

Παρόλα αυτά, τη στιγμή της βράβευσής του με το Νόμπελ Λογοτεχνίας, τα περισσότερα βιβλία του ήταν εξαντλημένα ακόμη και στη Μεγάλη Βρετανία, ενώ και στις Ηνωμένες Πολιτείες η κατάσταση δεν ήταν πολύ διαφορετική. Για τον μη αγγλόφωνο κόσμο, όπως και στη χώρα μας, ούτε συζήτηση: Ο σημαντικότερος συγγραφέας της Ανατολικής Αφρικής ήταν εντελώς άγνωστος.

Έτσι είναι: Η ιστορία του συγγραφέα Αμπντουλραζάκ Γκούρνα είναι σε μεγάλο βαθμό και η ιστορία της σχέσης του δυτικού κόσμου, όλων μας, με την Αφρική. Ξέρουμε ότι βρίσκεται εκεί, κοντά μας, αλλά προτιμούμε να μην γνωρίζουμε πολλά περισσότερα. Η Αφρική φαντάζει αχανής, περίπλοκη, και από πολλές πλευρές υπερβολικά πρωτόγονη στα μάτια μας...

 Gurnah 3

O Αμπουλραζάκ Γκούρνα τιμή­θηκε με το Βραβείο Νομπέλ Λογοτεχνίας το 2021. Είναι συγγραφέας δέκα μυθιστορημάτων: Memory of Departure, Pilgrims Way, Dottie, Paradise (στη βρα­χεία λίστα για τα βραβεία Booker και Whitbread), Admiring Silence, By the Sea (στη μακρά λίστα για το βραβείο Booker Prize και στη βραχεία λίστα για το βραβείο των Los Angeles Times), Desertion (στη βραχεία λίστα για το Βραβείο των Συγγραφέων της Κοινοπολιτείας), The Last Gift, Gravel Heart και Άλλες Ζωές (στη βραχεία λίστα για το Βραβείο Orwell, στη μακρά λίστα για το Βραβείο Walter Scott). Είναι ομότιμος καθηγη­τής Αγγλικής και Μετα-­αποικιακής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο του Κεντ. Ζει στο Καντέρμπουρι. Από τις Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ ετοιμάζονται και άλλα βιβλία του.

Το Άλλες ζωές (Afterlives), το μυθιστόρημα που επέλεξαν οι εκδόσεις Ψυχογιός για να μας συστήσουν τον νομπελίστα συγγραφέα είναι το τελευταίο του. Κυκλοφόρησε στη Μεγάλη Βρετανία μόλις το 2020, κι από πολλές απόψεις είναι ιδανικό για μια πρώτη γνωριμία μαζί του: Διαδραματίζεται στην Ανατολική Αφρική, τις πρώτες δεκαετίες του περασμένου αιώνα, και σε αυτό συναντάμε όλα τα μεγάλα θέματα που χαρακτηρίζουν τη λογοτεχνία του συγγραφέα από την Τανζανία: Η Αφρική ως πεδίο συγκρούσεων μεταξύ αποικιοκρατικών δυνάμεων, η διάλυση των οικογενειών από τους πολέμους και τις αρρώστιες, η αναζήτηση πατρίδας και το αίσθημα της προσφυγιάς, ο έρωτας και η αγάπη ως ύστατο καταφύγιο.

Η Ανατολική Αφρική και η Γερμανική αποικιοκρατία

Να σημειώσουμε όμως πρώτα μερικά δεδομένα, που θα μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε το ευρύτερο ιστορικό και γεωγραφικό πλαίσιο: Η Ανατολική Αφρική, η περιοχή δηλαδή νότια του Σουδάν και της Υεμένης, αποτελείται από χώρες που βρέχονται από τον ινδικό ωκεανό, όπως η Σομαλία, η Κένυα και η Τανζανία, αλλά και από χώρες ηπειρωτικές, όπως το Νότιο Σουδάν, η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και η Αιθιοπία. Οι περισσότερες από αυτές τις χώρες υπήρξαν για δεκαετίες αποικίες της Γερμανικής Αυτοκρατορίας, του Κάιζερ, πριν περάσουν, έπειτα από πόλεμο, στα χέρια των Βρετανών.

Η τακτική του Γερμανικού Στρατού ήταν να δημιουργεί στρατιωτικές δυνάμεις αποτελούμενες από ντόπιους, τους λεγόμενους Ασκάρι, τους οποίους συχνά αποσπούσαν με τη βία από τα χωριά τους, χωρίς να σπανίζουν κι εκείνοι που κατατάσσονταν οικειοθελώς ως μισθοφόροι, προκειμένου να αποφύγουν τα χειρότερα: την πείνα και τις αρρώστιες.

gournah exofΑναζητώντας τύχη στους Ασκάρι

Δύο από τους τέσσερις κεντρικούς ήρωες αυτού του μυθιστορήματος αναζητούν την τύχη τους στον Γερμανικό Στρατό, γίνονται Ασκάρι. Ο πρώτος, ο Ιλιάς, δεν θα επιστρέψει ποτέ, και η εξαφάνισή του θα σημαδέψει όχι μονάχα την αδερφή του, τη βασανισμένη Αφίγια, αλλά και την επόμενη γενιά, ως ανεπούλωτο τραύμα. Ο δεύτερος, ο Χάμζα, δεν θα βρει στους Ασκάρι τη συντροφικότητα και την αίσθηση αποστολής που γύρευε όταν κατατάχτηκε. Οι λεπτεπίλεπτοι τρόποι και το όμορφο παρουσιαστικό του θα είναι η κατάρα του, έτσι που καταλήγει αντί για πολεμιστής, ορντινάντσα, προσωπικός υπηρέτης δηλαδή, ενός μορφωμένου πλην απάνθρωπου Γερμανού αξιωματικού.

Μαζί του πάντως θα διδαχτεί τη γερμανική γλώσσα και κουλτούρα, και μέσα από πολλές περιπέτειες που θα τραυματίσουν την ψυχή του με τη φρίκη και την παραφροσύνη του πολέμου, θα βρεθεί ημιθανής σε ένα Τάγμα Μοναχών, όπου θα συνδεθεί φιλικά με μια καλή Γερμανίδα, στην οποία αναφέρεται απλώς ως Frau.

Διαλυμένες οικογένειες, κακοποίηση και βία

Μεγάλο μέρος του μυθιστορήματος καταλαμβάνει η ζωή των άλλων δύο κεντρικών χαρακτήρων, του Χαλίφα και της Αφίγια. Στην ιστορία των δυο τους υπάρχουν ομοιότητες: Διαλυμένες οικογένειες από χωριά της ενδοχώρας, κακοποίηση και βία στην παιδική τους ηλικία, έως ότου βρίσκουν καταφύγιο στην μικρή παραλιακή πόλη όπου και θα συνυπάρξουν, με την Αφίγια να γίνεται ψυχοκόρη του άτεκνου Χαλίφα.

Η επιστροφή του Χάμζα από τον πόλεμο θα σηματοδοτήσει μεγάλες αλλαγές: Οι ζωές των τριών αυτών προσώπων συνδέονται σε έργα ειρήνης και προκοπής, κι ενώ η χώρα βρίσκεται πλέον υπό βρετανική διοίκηση, με τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο προ των πυλών.

Τέσσερις δεκαετίες Ιστορίας της Ανατολικής Αφρικής

Στο Άλλες Ζωές συμπυκνώνονται κάπου τέσσερις δεκαετίες της κοινωνικής και πολιτικής Ιστορίας της Ανατολικής Αφρικής: Είναι δεκαετίες σημαντικές, καθώς ορίζουν το πέρασμα από τη Γερμανική στη Βρετανική κυριαρχία, κι από εκεί στην σταδιακή Ανεξαρτησία, μέσα από την ανάπτυξη απελευθερωτικών κινημάτων στις περισσότερες χώρες. Σημαντικό ρόλο σε αυτήν την κατεύθυνση διαδραματίζει και η Κοινωνία των Εθνών, που συστάθηκε αμέσως μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ταυτόχρονα, το Άλλες Ζωές είναι ένα μυθιστόρημα για την αφρικανική ψυχή, την αναζήτηση ταυτότητας μέσα από αρχέγονες παραδόσεις, κουλτούρες που εδράζονται σε μια μαγική αντίληψη του κόσμου, καθώς έρχονται σε επαφή, συχνά με βίαιο τρόπο, με την επιστήμη και τον δυτικό τρόπο σκέψης και ύπαρξης.

Ο Γκούρνα, έχοντας βρει ο ίδιος καταφύγιο από πολύ νέος σε μια δυτική χώρα, χωρίς να αποσιωπά τα εγκλήματα και την ιστορική αδικία της αποικιοκρατίας, καταφέρνει να σκιαγραφήσει μια πλούσια και βαθιά ανθρώπινη εικόνα της ζωής των ηρώων του, όπου τα πράγματα δεν είναι ασπρόμαυρα. Με το μυθιστόρημά του δίνει φωνή σε ανθρώπους που δεν έχουν φωνή, φέρνοντας στο προσκήνιο ζωές από αυτές που συνήθως τις καταπίνει ο στρόβιλος της Ιστορίας.

Με το μυθιστόρημά του δίνει φωνή σε ανθρώπους που δεν έχουν φωνή, φέρνοντας στο προσκήνιο ζωές από αυτές που συνήθως τις καταπίνει ο στρόβιλος της Ιστορίας.

Το βιβλίο, όπως και όλα τα βιβλία του νομπελίστα συγγραφέα, είναι γραμμένο στα αγγλικά, αλλά βρίθει λέξεων στα σουαχίλι, στα αραβικά και στα γερμανικά, αφήνοντας ακόμη και με αυτόν τον τρόπο να διαφανεί η ποικιλομορφία και η αντιφατικότητα της αφρικανικής ταυτότητας. Δύσκολο έργο για τη μεταφράστρια Κατερίνα Σχινά, η οποία, πολύπειρη καθώς είναι, το έφερε σε πέρας με σεβασμό και γνώση.


* Ο Κ.Β. Κατσουλάρης είναι συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, η συλλογή διηγημάτων Αφαίας και Τελαμώνος (εκδ. Μεταίχμιο).

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

Για το μυθιστόρημα του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν «Ο πρίγκιπας της ομίχλης» (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Ψυχογιός), πρώτο βιβλίο της εξαιρετικά επιτυχημένης Τριλογίας της Ομίχλης.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Βρισκόμαστε στο Λονδίνο,...

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

Για το μυθιστόρημα του Λερντ Χαντ (Laird Hunt) «Ο νυχτερινός δρόμος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις, σε εξαιρετική μετάφραση του Χρήστου Οικονόμου. Φωτογραφία: Λόρενς Μπέιτλερ 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη


...

«Αποσυνάγωγοι» του Ογούζ Ατάι (κριτική) – Ένα σημαντικό έργο της τουρκικής λογοτεχνίας

«Αποσυνάγωγοι» του Ογούζ Ατάι (κριτική) – Ένα σημαντικό έργο της τουρκικής λογοτεχνίας

Για το 34ο βιβλίο της εμβληματικής σειράς «Orbis Literæ», το μυθιστόρημα του Τούρκου συγγραφέα Ογούζ Ατάι [Oğuz Atay] «Αποσυνάγωγοι» (μτφρ. Νίκη Σταυρίδη, απόδοση ποιητικών τμημάτων: Δημήτρης Μαύρος, επίμετρο: Βασίλης Φ. Δρόλιας, εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

Για τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» (εκδ. Κίχλη). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι. 

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Μπορεί τα διηγήματα του Μιχάλη Μα...

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση που δέχθηκε ενώ ετοιμαζόταν να δώσει μια διάλεξη στη Νέα Υόρκη, ο συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων» βγάζει νέο βιβλίο. Το μυθιστόρημα «Victory City» του Σαλμάν Ρούσντι έχει ηρωίδα μια νεαρή ποιήτρια που ζει τον 14ο αιώνα στη νότια Ινδία. Τα βιβλία του Ρούσντι κυκλοφορούν σ...

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ