AntiSemite kentriki

Για το μυθιστόρημα του Gregor Von Rezzori «Αναμνήσεις ενός αντισημίτη» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Δώμα). Κεντρική εικόνα: Μια οικογένεια Εβραίων από τη Ρουμανία.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Το παρουσιαζόμενο βιβλίο μοιάζει με μυθιστορηματική αυτοβιογραφία, αλλά κάτι τέτοιο ξεγελά. Ο συγγραφέας, αν και αντλεί το υλικό του από την προσωπική του ιστορία, δίνει αυτονομία στον αφηγητή. Αυτός άλλοτε φαντάζει να είναι ο ίδιος ο συγγραφέας και άλλοτε κάποιος που τον περιλαμβάνει αλλά δεν είναι αυτός. Τις Αναμνήσεις διαπερνούν εγκάρσια λεπτή ειρωνεία, αυτοκριτική και αυτοσαρκασμός, γι’ αυτό και δεν μπορούν και δεν πρέπει να διαβαστούν κατά λέξη. Αν κανείς τις διαβάσει κατά λέξη κινδυνεύει να μην κατανοήσει και να αδικήσει τον καταλυτικό αυτοσαρκασμό «ενός αντισημίτη». Εντούτοις όμως δεν πρέπει να προσπεράσουμε και ορισμένες από τις θέσεις του, χωρίς να τις αναμοχλεύσουμε κριτικά. Ο ελιτίστικος αισθητισμός του πρέπει να τύχει απαντήσεων. Αυτό θα επιχειρήσω στο τέλος αυτής εδώ της παρουσίασης. 

Ξένος στην Mitteleuropa

Ο Γκρέγκορ Φον Ρετσόρι (1914-1998) ευτύχησε και ατύχησε να μην έχει μια ξεκάθαρη εθνική ταυτότητα. Ευτύχησε, επειδή βρέθηκε να ζει σ’ ένα πολυπολιτισμικό περιβάλλον, όντας πολύγλωσσος, όπως πολλοί από τους κατοίκους της Κεντρικής Ευρώπης (Mitteleuropa) κατά τον 19ο και το πρώτο μισό του 20ου αιώνα. Δυστύχησε, γιατί ως γεννημένος στη Ρουμανία, με καταγωγή από την Αυστρία και με ιταλικές ρίζες παρέμενε «ξένος» τόσο για τους Ρουμάνους όσο και για τους Αυστριακούς, αλλά και για τους Γερμανούς. Άπατρις, ουσιαστικά. Γεννήθηκε το 1914 στο Τσέρνοβιτς της Μπουκοβίνα που τότε ανήκε στην Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία, από πατέρα Αυστριακό, ιταλικής καταγωγής, αριστοκράτη και υπάλληλο της Αυτοκρατορίας που είχε σταλεί εκεί για να καθαρίσει την «πολιτισμική κοπριά». Η οικογένειά του για ένα απίστευτο λόγο παρέμεινε στην Μπουκοβίνα και μετά την απόσχισή της από την Αυτοκρατορία και την ένταξή της στη Ρουμανία. Γιατί, σύμφωνα με τον πατέρα, στα Καρπάθια υπήρχαν καλύτερα δάση για κυνήγι. Στην ουσία, γιατί στην αυστριακή Στυρία δεν μπορούσε να αγοράσει κυνηγότοπους, για το οποίο κατηγορούσε τους Εβραίους που του στερούσαν αυτό το προνόμιο. 

Σ’ ένα τέτοιο περιβάλλον έκανε τα πρώτα βήματά του και ο Άρνουλφ του «μυθιστορήματος» με τα έξι μικρά ονόματα. Σ’ ένα περιβάλλον που:

«οι άνθρωποι δεν είχαν τότε εθνικό συναίσθημα, έτσι όπως το εννοούμε σήμερα. Ακολουθούσαν τη σημαία τους, κι αυτό ήταν όλο» (σελ. 292).

Εκεί κανένας δεν σε ρωτούσε πού είχες γεννηθεί. Σε ρωτούσαν μόνο σε ποια τάξη είχες γεννηθεί κι αν ήσουν πιστός στη σημαία του ηγεμόνα σου. Ο μικρός Αυστριακός Άρνουλφ, που όταν ενηλικιώθηκε έγινε Γκρέγκορ για να τιμήσει την ρουμανική του πλευρά και τον οποίο η Εβραία μέντορας κι ερωμένη του Μίνκα φώναζε Μπόμπι, το όνομα του «βασικού» της ερωμένου, αφηγείται πέντε ιστορίες. Η πρώτη και η πέμπτη έχουν ρωσικά ονόματα. Τη λέξη Σκούτσνο που σημαίνει «μελαγχολική πλήξη» και την πασίγνωστη Πράβντα (αλήθεια). Οι τρεις ενδιάμεσες ιστορίες είναι η «Νιότη», η «Πανσιόν Λέβινγκερ» και οι «Όρκοι». Μέσα σ’ αυτά χωρούν «οι αναμνήσεις ενός αντισημίτη» που κινούταν άνετα στους κύκλους των Εβραίων, του οποίου ο πρώτος φίλος ήταν ένα εβραιόπουλο, είχε πολλές Εβραίες ερωμένες, ενώ και η δεύτερη σύζυγός του ήταν επίσης Εβραία. Η πέμπτη ιστορία είναι σε τρίτο πρόσωπο, αν και ο συγγραφέας υπονοεί πως αφηγητής παραμένει ο ίδιος των πρώτων τεσσάρων. Το σχεδόν «παραληρηματικό» ύφος της πέμπτης ιστορίας επιτρέπει κάθε είδους ερμηνεία και προσέγγιση, χωρίς όμως να κυλά σε μια μετανεωτερική γραφή. 

O θείος Χούμπερτ και η θείας Ζοφί –Ουγγαρέζα με ρουμανικό και ιρλανδικό αίμα–, ο κυνικός κοσμοπολίτης, «μουσαφίρης» των δυο θείων Στιάσνι, οι συγκάτοικοί του στην πανσιόν Λέβινγκερ, οι παρέες του στη Βιέννη, αλλά και ο μετέπειτα SS Όσκαρ Κόλεμαν, παλιός συμμαθητής του στο οικοτροφείο, δεν είναι πολιτικά αντισημίτες. Ούτε καν φυλετικά. Ο αντισημιτισμός τους είναι ταξικός, όχι όμως και μίσος δολοφονικό.

Έχουμε εδώ έναν άνθρωπο με πολλές ιδιότητες, αλλά χωρίς ταυτότητα, που αγγιστρώνεται στον αντισημιτισμό για να βρει μια τέτοια. Ο Άρνουλφ ή Γκρέγκορ ή Μπόμπι, αλλά και οι γονείς του, η βιεννέζα γιαγιά του, ο θείος Χούμπερτ και η θείας Ζοφί –Ουγγαρέζα με ρουμανικό και ιρλανδικό αίμα–, ο κυνικός κοσμοπολίτης, «μουσαφίρης» των δυο θείων Στιάσνι, οι συγκάτοικοί του στην πανσιόν Λέβινγκερ, οι παρέες του στη Βιέννη, αλλά και ο μετέπειτα SS Όσκαρ Κόλεμαν, παλιός συμμαθητής του στο οικοτροφείο, δεν είναι πολιτικά αντισημίτες. Ούτε καν φυλετικά. Ο αντισημιτισμός τους είναι ταξικός, όχι όμως και μίσος δολοφονικό. Ακόμη και οι Αυστριακοί ναζί νεολαίοι δεν διστάζουν να ερωτοτροπούν με τις όμορφες Εβραίες, παρόλο που «το να ερωτευτεί κανείς Εβραία, δεν μπορούσε να θεωρηθεί μια συγγνωστή διαστροφή όπως, ας πούμε, η ομοφυλοφιλία» (σ. 229). Ήταν κάτι «χειρότερο». Ήταν προδοσία. Το να ερωτευτείς Εβραία ισοδυναμούσε με παράβαση των όρκων. Και ο Γκρέγκορ «πρόδωσε». Είχε ερωμένες Εβραίες και παντρεύτηκε μια Εβραία, με την οποία έκανε και παιδί το οποίο πέθανε. Αυτήν την Εβραία μάλιστα την είχε ερωτευτεί ένας SS ως υπόδειγμα γερμανικού κάλλους. Όταν κατάλαβε πως αυτή ήταν Εβραία και όχι υπόδειγμα Γερμανίδας, δεν την κατέδωσε, αλλά ζήτησε να πάει στο Μέτωπο όπου και έχασε τη ζωή του. Η παράνοια του Χίτλερ «δικαιώνεται», αφού η ανάμειξη των «φυλών» δεν έχει καλό τέλος.

Ταξικός αντισημιτισμός

Ο αντισημιτισμός που περιγράφει ο συγγραφέας δεν επικαλούταν τα «Πρωτόκολλα των σοφών της Σιών» για να πείσει πως οι Εβραίοι ήθελαν όντως να κυριαρχήσουν στον κόσμο επειδή τάχα αυτό τους είχαν υποσχεθεί οι προφήτες τους. Στοιχείο του δεν ήταν και οι «μπαρούφες περί κλοπών της όστιας και τελετουργικής δολοφονίας παιδιών». Στηριζόταν σε:

«ένα μίσος αρχαίο, πατροπαράδοτο, βαθύρριζο, για το οποίο δεν χρειαζόταν να δοθούν εξηγήσεις· ό,τι επιχείρημα κι αν έφερνες για να το δικαιολογήσεις, όσο παράλογο κι αν ήταν, θεωρούνταν θεμιτό… Πάντως οι άνθρωποι της δικής μας πάστας, οι μορφωμένοι άνθρωποι, δεν χρειαζόμασταν τέτοια βαρύγδουπα επιχειρήματα για να βλέπουμε τους Εβραίους σαν ανθρώπους δευτέρας διαλογής. Ήταν πολύ απλό: δεν μας αρέσανε – ή τέλος πάντων μας άρεσαν λιγότερο απ’ ό,τι οι άλλοι συνάνθρωποί μας. Και αυτό ήταν κάτι τόσο φυσικό όσο και το να σ’ αρέσουν τα σκυλιά περισσότερο απ’ τις γάτες» (σ. 284). «Αν είχαμε πραγματικό μίσος για τους Εβραίους, θα ήταν σαν να τους αγαπούσαμε. Όχι οι Εβραίοι ήταν πολύ απλά άνθρωποι από άλλο άστρο – συγκεκριμένα από το άστρο του Δαβίδ και της Σιών» (σ. 298).

Αν ξύσουμε πίσω από αυτές τις ερμηνείες, αυτού του αντισημιτισμού, θα ανακαλύψουμε έναν ταξικό και όχι ένα χοντροκομμένο ναζιστικό αντισημιτισμό. Αυτοί οι χωρίς πατρίδα και ρίζες αριστοκράτες φοβόντουσαν όχι τον «ορθόδοξο Εβραίο» με τα μαύρα καφτάνια, τα καλπάκια από γούνα αλεπούς. Εξάλλου όλα αυτά «δεν ήταν τίποτα άλλο παρά η τυπική μεσαιωνική φορεσιά των Πολωνών αριστοκρατών» (σ. 302). Αυτό που φοβόντουσαν ήταν ο αφομοιωμένος Εβραίος. Ο Εβραίος που είχε προσχωρήσει στον Διαφωτισμό. Δεν τους απωθούσε η εβραϊκότητα των Εβραίων, αλλά η εκ μέρους τους απόκρυψη, η άρνηση αυτής της εβραϊκότητας. Τους θέλουν εμπόρους όχι όμως και διαφωτισμένους διανοούμενους. Τους εκτιμούν όταν δεν συμπεριφέρονται όπως οι ίδιοι, αλλά τους εκνευρίζουν οι αφομοιωμένοι όπως ο καταγόμενος από την πρώην ρωσική Γαλικία Εβραίος δόκτορας Βόλφ Μπερ Γκόλντμαν και ο γιος του, επίσης Βόλφ, ο οποίος με το εξαιρετικό του μουσικό ταλέντο γοητεύει την αντισημίτισσα θεία Ζοφί και εντυπωσιάζει τον μικρό Άρνουλφ με την παιδεία και τις γνώσεις του. Η αποτυχία αυτής της γνωριμίας –παραλίγο ο μικρός αριστοκράτης να σκοτώσει τον μικρό Εβραίο σε ένα μηχάνημα για ηλεκτροσόκ– θα χαραχθεί βαθιά στη ψυχή του Άρνουλφ, ο οποίος μεγαλώνοντας θα απομακρυνθεί από την οικογένεια και την τάξη του και θα βρεθεί στην Πανσιόν Λέβινγκερ στο Βουκουρέστι. Πόλη στην οποία θα κερδίζει τα προς το ζην συναναστρεφόμενος ανθρώπους που περιφρονεί και απασχολούμενος σε επαγγέλματα που σιχαίνεται. Εδώ συνάπτει σχέση με μια Εβραία που την αποκαλεί «Μαύρη Χήρα» και στη συνέχεια συνδέεται με μια άλλη Εβραία, την δεσποινίδα Άλβαρο, την οποία στο τέλος προσβάλλει βαρύτατα.

rezzori b
Ο Gregor von Rezzori (1914-1998) γεννήθηκε σε γερμανόφωνη αριστοκρατική οικογένεια της Μπουκοβίνας, όταν η περιο­χή ανήκε ακόμα στην Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία. Ο Ρετσόρι σπούδασε στη Βιέν­νη και πριν απ’ τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο έζησε στο Βουκουρέστι. Ο πόλεμος τον βρήκε στο Βερολίνο. Στη συνέχεια, έζησε ως άπατρις σε διάφορες χώρες, σαν ένας «ζωντανός αναχρονισμός», δουλεύοντας στον εκδοτικό χώρο, στο ραδιόφωνο, στον κινηματογράφο και στην τηλεόραση, και δημοσιεύοντας τα πρώτα του μυθιστορήματα. Τη δεκαετία του ’60 εγκαταστάθηκε στην Τοσκάνη. Η λογοτεχνική του καταξίωση ήρθε σε μεγάλη ηλικία, ενώ σήμερα αναγνωρίζεται ως ένας απ’ τους κορυφαίους στυλίστες της γερμανόφωνης λογοτεχνίας του 20ού αιώνα.
 

Σε ηλικία δεκαοκτώ ετών, το 1932, βρίσκεται στη Βιέννη και ζει με τη γιαγιά του και τις θείες του και τον φιλοναζί μέντορα τους κύριο Μάλικ. Είναι εκεί για να σπουδάσει Αρχιτεκτονική, ακολουθώντας τα βήματα του πολύ πετυχημένου Ιταλού παππού του, ο οποίος «είχε χαρίσει στη Βιέννη την ωραιότατη νεοκλασική και νεογοτθική και νέοαναγγεννησιακή της όψη» (σ. 296). Αυτό όμως που τον συγκινεί δεν είναι η σχολή του αλλά οι διασκεδάσεις και η Εβραία καλλονή Μίνκα Ράουμπτσικ που γίνεται μέντορας και ερωμένη του. Επιστρέφει το 1933, στα δεκαεννιά του, στο Βουκουρέστι για να υπηρετήσει στον ρουμανικό στρατό και αρχίζει να αισθάνεται Ρουμάνος «εξ αίματος». Γι’ αυτό και αντικαθιστά το Άρνουλφ με το τρίτο από το έξι ονόματά του. Γίνεται Γκρέγκορ, όνομα κάποιου μισο-Έλληνα, μισο-Ρώσου προγόνου με καταγωγή από τη Βεσσαραβία και Τουρκάλα σύζυγο. Το 1937 επιστρέφει στη Βιέννη. Δεν συνειδητοποιεί όμως ακόμη τι σημαίνει η άνοδος των ναζί στην εξουσία. Αυτός και η αριστοκρατική του οικογένεια ήταν πολύ σνομπ για να υποστηρίξουν ευθέως τον ναζισμό. Οι Αυστριακοί ναζί ήταν κάποιοι που «ανατίναζαν τηλεφωνικούς θαλάμους», αν και οι Γερμανοί τα είχαν πάει καλύτερα. «Είχαν οικοδομήσει ένα κράτος που επικρατούσε η τάξη, η δικαιοσύνη και η αληθινή κοινωνική πρόνοια, παρά το γεγονός ότι ο Αδόλφος Χίτλερ ήταν ένας φρικαλέος προλετάριος» (σ. 326). Όπως και «φρικαλέοι προλετάριοι» ήταν και οι Ρώσοι κόκκινοι.

Έτσι, για παράδειγμα, η Βιεννέζα γιαγιά του, «εκ γενετής» αντισημίτισσα, δεν αντέχει την αταξία και την ταξική υποβάθμιση κι επιτίθεται με την ομπρέλα της σε «ταραξίες που είχαν βάλει κάμποσους Εβραίους να καθαρίζουν από τους τοίχους ενός σπιτιού συνθήματα υπέρ του Σούσνιγκ. Ανάμεσα σ’ εκείνους τους Εβραίους η γιαγιά μου είχε αναγνωρίσει έναν γιατρό που κάποτε είχε θεραπεύσει την πολύ επώδυνη ωτίτιδα μιας από τις θείες μου και έτσι επενέβη: όρμησε στους νεαρούς με την ομπρέλα της και τους έβαλε τις φωνές πως αυτό παραπήγαινε» (σελ. 336). Αυτοί οι αριστοκράτες δεν φαντάστηκαν πως αυτό το «παραπήγαινε» θα είχε συνέχεια και θα έφτανε μέχρι το Άουσβιτς. Το 1943, στο βομβαρδιζόμενο Βερολίνο, πλέον το μίσος όχι μόνο κατά των ναζί αλλά και για τους πάντες και τα πάντα τον έχει κυριεύσει, τον έχει αρρωστήσει. Μετά τον Πόλεμο, το 1947, τον βρίσκουμε παντρεμένο στο παγωμένο Μόναχο με την πρώτη γυναίκα του, μια βέρα Ανατολικοπρωσίδα, που τον εγκατέλειψε γιατί ήταν «ανίκανος» να την βγάλει από την εξαθλίωση. Τέλος βρίσκουμε τον εξηντάρη γκριζομάλλη ήρωα στη μεταπολεμική Ρώμη με ένα κουτί γλυκά υπό μάλης καθ’ οδόν προς την υπέργηρη Ρωσίδα θεία της Ιταλίδας τρίτης γυναίκας του. Είναι το τέλος ενός αριστοκράτη που αναρωτιέται «τι θα γινόταν αυτός, αν αντί να αφοσιωθεί στον έρωτα, είχε αφοσιωθεί στα SS; (σ. 362). Αυτός πλέον αναρωτιέται για το ποιες ήταν οι πραγματικές του ταυτότητες και ποιες οι «τεχνητές». Απάντηση δεν έχει. 

Ο ταξικός αντισημιτισμός του Ρετσόρι φαίνεται να εκπροσωπεί αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «εκλεπτυσμένο αριστοκρατικό αντισημιτισμό». Κανένας όμως αντισημιτισμός όσο ραφιναρισμένος με ταξικές αναγωγές και να’ ναι δεν μπορεί να είναι «εκλεπτυσμένος». Κάθε αντισημιτισμός είναι σε τελική ανάλυση δολοφονικός, ακόμη και ο πιο «αριστοκρατικός». Και αυτό το «κρύβει» ο Ρετσόρι.

Ένα ακόμη καταπληκτικό βιβλίο από τις ποιοτικές και καλαίσθητες εκδόσεις Δώμα σε μια ακόμη άψογη μετάφραση της Μαργαρίτας Ζαχαριάδου. Δεν ξέχασα όμως τις κριτικές επισημάνσεις τις οποίες ανέφερα στην αρχή. Ο ταξικός αντισημιτισμός του Ρετσόρι φαίνεται να εκπροσωπεί αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «εκλεπτυσμένο αριστοκρατικό αντισημιτισμό». Κανένας όμως αντισημιτισμός όσο ραφιναρισμένος με ταξικές αναγωγές και να’ ναι δεν μπορεί να είναι «εκλεπτυσμένος». Κάθε αντισημιτισμός είναι σε τελική ανάλυση δολοφονικός, ακόμη και ο πιο «αριστοκρατικός». Και αυτό το «κρύβει» ο Ρετσόρι. Και όχι μόνο. Κατηγορεί και τους νικητές του Χίτλερ πως συμμετείχαν σ’ ένα ταξικό πόλεμο «που θα κατέστρεφε εκείνα ακριβώς τα πράγματα για τα οποία οι ίδιοι ισχυρίζονταν ότι πολεμούσαν»…. κάθε βόμβα από εδώ ή από εκεί «άφηνε ελεύθερους τους ποντικούς, τους κερδοσκόπους, τους άπληστους, τους απολίτιστους, τους αγράμματους, τους καταπιεσμένους, τους αδικημένους, που τώρα θα ήθελαν πάση θυσία το μερτικό τους από την πίτα – ίσως μέσω μιας επανάστασης που, θεωρητικά, θα απέδιδε καρπούς στο μέλλον» (σ. 363).

Ας αφήσω κατά μέρος τον φόβο του αριστοκράτη για κάθε κοινωνική αλλαγή που την ονομάζει επανάσταση και την εστέτ απόρριψη του μεταπολεμικού δυτικού κόσμου, αναρωτιέμαι τι έπρεπε να κάνουν οι νικητές για να μην καταστρέψουν τα πράγματα για τα οποία πολεμούσαν. Να μην πολεμήσουν; Να αφήσουν τον Χίτλερ να ολοκληρώσει την «Τελική Λύση»; Δεν νομίζω πως έτσι θα υπερασπίζονταν τις αξίες τους. Ο εστετισμός δεν είναι επικίνδυνος μόνο όταν χρησιμοποιείται από τον εθνικισμό, είναι επικίνδυνος όταν χρησιμοποιείται κι από τον «κοσμοπολιτισμό». Το κατά Σίλερ «αισθητικό κράτος» δεν αποτελεί την απάντηση στο «πολιτικό κράτος». Ο αισθητισμός είναι το αδύνατο σημείο ενός πολύ καλού συγγραφέα και διανοούμενου που όμως μας αποζημιώνει με την υπέροχη γραφή, τη δυνατή ειρωνεία και τον αυτοσαρκασμό του. Όλα αυτά από κοινού συνθέτουν ένα εξαίσιο παλίμψηστο του πολύπλοκου κόσμου των δύσκολων εθνικών ταυτοτήτων. Μια από τις καλύτερες υπόγειες ανατροπές του αντισημιτισμού που έχω διαβάσει απ’ «έναν αντισημίτη». 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΑΚΑΝΤΑΡΗΣ είναι συγγραφέας και δρ Κοινωνιολογίας. Τελευταίο βιβλίο του, η μελέτη «Το πρωτείο της δημοκρατίας – Σοσιαλδημοκρατία μετά τη σοσιαλδημοκρατία» (εκδ. Αλεξάνδρεια).


rezzori exΑναμνήσεις ενός αντισημίτη
ΓΚΡΕΓΚΟΡ ΦΟΝ ΡΕΤΣΟΡΙ
Μτφρ. ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΖΑΧΑΡΙΑΔΟΥ
ΔΩΜΑ 2020
Σελ. 416, τιμή εκδότη €20,00

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ GREGOR VON REZZORI 

 


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Η πολιτική δεν είχε ποτέ σπουδαία θέση στο τοπίο του μυαλού μου. Ως Ρουμάνος υπήκοος –δηλαδή υπήκοος της Αυτού Μεγαλειότητος του Βασιλέα Καρόλου Β’– ήξερα όπως άλλωστε όφειλα, ότι ήταν ο ανώτατος άρχων μιας συνταγματικής μοναρχίας και ότι στο Βουκουρέστι υπήρχε ένα κοινοβούλιο όπου κάποιοι βουλευτές εκπροσωπούσαν το κόμμα των χωρικών και άλλοι το κόμμα των φιλελευθέρων και τα σχετικά, και ότι όλοι τους ήταν ένα μάτσο απατεώνες που δεν έκαναν τίποτα άλλο από το να κλέβουν τα λεφτά του κράτους. Είχε επίσης και μερικούς Εβραίους, οι οποίοι ήταν κομμουνιστές, και άρα ορθώς αντιμετωπίζονταν ως τέτοιοι – δηλαδή ως κατάσκοποι και αγκιτάτορες της Ρωσίας» (σελ. 326). 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

Για το μυθιστόρημα της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε [Carmen Martin Gaite] «Το πίσω δωμάτιο» (μτφρ. Κυριάκος Φιλιππίδης, εκδ.Gutenberg). Κεντρική εικόνα: © Rijkmuseum. 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Πώς να μιλήσει κανείς για μια π...

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

Για το μυθιστόρημα του Κιμ ντε Λ’ Οριζόν [Kim De L'Horizon] «Βιβλίο από αίμα» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, το Kim De L'Horizon.

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

Με ...

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

Για το μυθιστόρημα του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς [Gianfranco Calligarich] «Ιδιωτικές άβυσσοι» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Στη ζωή, αλλά και σε κάθε παιχνίδι κάθε νίκη καταλήγει να μοιά...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφοφμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Πόσα βιβλία εκδόθηκαν το 2023 και ποια κατηγορία προηγείται; Εξακολουθεί η λογοτεχνία να κρατάει τα σκήπτρα; Ποια είναι η μέση τιμή ενός βιβλίου και τι γίνεται με τις αυτοεκδόσεις; Τα στοιχεία που δημοσιοποίησε πρόσφατα ο ΟΣΔΕΛ από την osdelnet δίνουν πολλές απαντήσεις για τάσεις και παθολογίες στο χώρο του βιβλίου....

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Η Αρουντάτι Ρόι [Arundhati Roy], συγγραφέας μεταξύ άλλων του βιβλίου «Ο θεός των μικρών πραγμάτων» (μτφρ. Μρία Αγγελίδου, εκδ. Ψυχογιός), που κέρδισε το Booker το 1997, είναι σφοδρή πολέμια της κυβέρνησης Μόντι. Πριν από 14 χρόνια είχε ταχθεί υπέρ της ανεξαρτησίας του Κασμίρ και τώρα, έπειτα από τόσα χρόνια, κινήθηκ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφοφμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ