Όλιβ Κίττριτζ, της Ελίζαμπεθ Στράουτ – ύμνος στις ψυχικές αντοχές της μέσης ηλικίας

Η ζωή είναι απλή στην πόλη Κρόσμπυ του Μέην, εκεί όπου μένει η Όλιβ Κίττριτζ, πρωταγωνίστρια στο μυθιστόρημα της Ελίζαμπεθ Στράουτ Όλιβ Κίττριτζ – σε ωραιότατη μετάφραση της Μαργαρίτας Ζαχαριάδου, από τις εκδ. Άγρα. Η Όλιβ διδάσκει μαθηματικά στο σχολείο της περιοχής, είναι σύζυγος φαρμακοποιού και μητέρα ενός παιδιού. Τη γνωρίζουμε από τη μέση ηλικία και μετά και παρακολουθούμε τη ζωή της μέχρι και τον θάνατο του συζύγου της, οπότε πια μένει μόνη κι έχει να διαχειριστεί ένα βαρύ φορτίο μοναξιάς. Εκτός από την οικογένεια της Όλιβ, περνούν στο μυθιστόρημα πολλά ακόμη πρόσωπα, που απασχολούν ξεχωριστά κεφάλαια και εμφανίζονται να έχουν κάποιου είδους σχέση με την πρωταγωνίστρια. Κάθε κεφάλαιο διαθέτει αυτονομία και αφηγείται με τρόπο σπαρταριστό αντιπροσωπευτικές σκηνές από τις ζωές συμπολιτών της Όλιβ, που με κάποιο τρόπο συνδέονται μαζί της έχοντας υπάρξει κάποτε μαθητές της, γείτονες, συνάδελφοι ή φίλοι.

Η Όλιβ είναι ένα καλόβολος άνθρωπος με απότομα όμως φερσίματα, που συχνά τη φέρνουν σε δύσκολη θέση. Έντιμη και ειλικρινής με έναν ανεπεξέργαστο, σχεδόν ωμό τρόπο, αναστατώνεται εύκολα και δεν ξέρει να κρύβει τον θυμό της. Μολονότι φαντάζει σε μερικούς αλλόκοτη, οι περισσότεροι έχουν να πουν μια καλή κουβέντα γι’ αυτή. Προσπαθεί να αντλεί απόλαυση από τις μικρές χαρές της ζωής και είναι αδιαπραγμάτευτα φυσιολάτρης και ζωόφιλη. Επικριτική και ενίοτε πικρόχολη, δεν ξέρει να αποφεύγει τις εντάσεις και της λείπει η διπλωματία και η ικανότητα ελιγμών. Η ευθύτητά της τη βάζει σε μπελάδες, ακόμα και όταν είναι καλοπροαίρετη.

Οι εντάσεις που σιγοβράζουν σε μια φαινομενικά ανέφελη οικογενειακή ζωή κάνουν την Όλιβ αμφιθυμική και αλλοπρόσαλλη, με ξεσπάσματα που υποσκάπτουν το κύρος της. Της λείπει η ευπροσηγορία αλλά  δεν παύει να είναι ένας ευθύς και ακέραιος χαρακτήρας.

Μέσα στον γάμο της, είναι φορές που ασφυκτιά. Οι πιέσεις που υφίσταται και οι τριβές της συμβίωσης, την κάνουν οξύθυμη και δυσάρεστη, επιρρεπή στον τσακωμό. Έχει υψηλές προσδοκίες από τον σύζυγό της και θεωρεί πως τα αιτήματά της δεν βρίσκουν ανταπόκριση. Είναι πάντα έτοιμη να διαμαρτυρηθεί και να διατυπώσει αντιρρήσεις, ακόμα και όταν δεν συντρέχει σοβαρός λόγος. Οι εντάσεις που σιγοβράζουν σε μια φαινομενικά ανέφελη οικογενειακή ζωή κάνουν την Όλιβ αμφιθυμική και αλλοπρόσαλλη, με ξεσπάσματα που υποσκάπτουν το κύρος της. Της λείπει η ευπροσηγορία αλλά  δεν παύει να είναι ένας ευθύς και ακέραιος χαρακτήρας. Βρίσκει διαφυγή στον κήπο της, στη φροντίδα του σκύλου και στα υποθετικά σενάρια που αρέσκεται να φαντάζεται για τον εαυτό της. Όταν ο γιος της –μεγάλος πια– της προσάψει μομφές για τον τρόπο που τον μεγάλωσε και τη συμπεριφορά της απέναντί του, η Όλιβ θα καταρρεύσει και θα φύγει από κοντά του κακήν κακώς.

Όμως, το γήρας λειαίνει και μαλακώνει το χαρακτήρα της Όλιβ φέρνοντας στην επιφάνεια κρυμμένες ευαισθησίες και ανύποπτες πτυχές. Μόνη πια με τατραύματά της, αποσύρεται σε μια μοναχική ζωή ακολουθώντας μια απαρέγκλιτη ρουτίνα, που τη βάζει σε ρυθμό και διώχνει την κατάθλιψη. Την περιστοιχίζουν συνομήλικοι και συνομήλικες, που κουβαλούν τραύματα ενίοτε χειρότερα από τα δικά της. Αυτή η τυραννισμένη κοινότητα των γερόντων, που γυρεύει τρόπους να εκμετρήσει τον βίο υποφερτά, ανώδυνα και με αξιοπρέπεια, δίνει ένα συγκλονιστικό στίγμα και καταλαμβάνει μεγάλο μέρος του μυθιστορήματος με τις περιπέτειες, τις ταλαιπωρίες και τις κάθε είδους κακουχίες, ιατρικές, σωματικές, συναισθηματικές, ηθικές, που την ταλανίζουν.

Παρουσιάζοντας καθημερινούς ανθρώπους σε συνθήκες κρίσης, η Ελίζαμπεθ Στράουτ μιλά για την ευθραυστότητα της ζωής και τη δύναμη των συναισθηματικών δεσμών χρησιμοποιώντας μια πρόζα που λάμπει.

Προς το τέλος, η εβδομηντατετράχρονη πλέον Όλιβ βρίσκεται μπροστά σε μια δύσκολη καμπή. Η οικογένειά της έχει σχεδόν διαλυθεί κι αυτή ατενίζει το φάσμα του επικείμενου μαρασμού και το τέλος. Ανέκαθεν διέθετε έναν στιβαρό και ανυπόταχτο χαρακτήρα, ήξερε να είναι δυναμική και αποφασιστική. Καμία ψυχική πίεση δεν στάθηκε ποτέ αρκετή να την πτοήσει και να την κάμψει. Η ζωή που αναβλύζει από μέσα της της δίνει κι πάλι τη δύναμη να σταθεί όρθια και να συνεχίσει. Οι φίλοι και γνωστοί που την πλαισιώνουν καλούνται να αντιμετωπίσουν παρόμοιες κρίσεις ηλικίας, που τους κλονίζουν και τους αποδιοργανώνουν. Καθένας δίνει τη δική του απάντηση, λιγότερο ή περισσότερο επαρκή, μπροστά στα επείγοντα διλήμματα που θέτει η εμπειρία και η ηλικία. Στο Όλιβ Κίττριτζ παρακολουθούμε ένα πανόραμα επιλογών και συμπεριφορών απέναντι σε λεπτά ζητήματα, που δοκιμάζουν τις αντοχές και τις αξίες.

Η Ελίζαμπεθ Στράουτ γεννήθηκε στο Πόρτλαντ το 1956. Διηγήματά της έχουν δημοσιευτεί επανειλημμένως στον Τύπο, συμπεριλαμβανομένων του "New Υorker" και του "Oprah Magazine". Το μυθιστόρημά της "Olive Kitteridge" πήρε το βραβείο Πούλιτζερ το 2008. Είναι μέλος του καθηγητικού σώματος της Σχολής Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Κουίνς της Σάρλοτ, στη Βόρεια Καρολίνα, και μένει στη Νέα Υόρκη.

Αφού πρώτα ακτινογραφήσει τους οικογενειακούς δεσμούς και τον γάμο με τις δυσχέρειές του, η συγγραφέας χαρτογραφεί στη συνέχεια, με διεισδυτική ματιά και ανείπωτη τρυφερότητα, όλες εκείνες τις ανάγκες, επιθυμίες, προσδοκίες αλλά και διαψεύσεις, που συγκροτούν το σύμπαν ανθρώπων που δεν είναι πια νέοι. Η επισφαλής υγεία και το άγχος που αυτή συνεπάγεται, η αναγκαστική απόσυρση και η εξοικείωση με τη δυσάρεστη πραγματικότητα του γήρατος, οι απολογισμοί και οι εκκρεμότητες, τα πάθη και τα λάθη που γίνονται πιο βασανιστικά από ποτέ, η αναγκαστική προσαρμογή σε καινούρια δεδομένα, το σώμα που νοσεί και η ψυχή που υποφέρει, οι επιβεβλημένοι αποχωρισμοί κι αποχαιρετισμοί, το πένθος, όλα αυτά γίνονται πολύ απτά και χειροπιαστά σ’ αυτό το απαράμιλλα αισθαντικό βιβλίο, που μιλά με γενναιότητα αλλά και με υπέροχο χιούμορ για τη ζωή από τη μέση ηλικία και μετά.

Τιμημένο με το βραβείο Pulitzer 2009, το Όλιβ Κίττριτζ είναι ένα καθηλωτικά εναργές και βαθιά ανθρώπινο μυθιστόρημα, που διακρίνεται για την απλότητα και την πυκνότητα της γραφής του. Παρουσιάζοντας καθημερινούς ανθρώπους σε συνθήκες κρίσης, η Ελίζαμπεθ Στράουτ μιλά για την ευθραυστότητα της ζωής και τη δύναμη των συναισθηματικών δεσμών χρησιμοποιώντας μια πρόζα που λάμπει. Η ανάδειξη της σημαίνουσας λεπτομέρειας φωτίζει αδιόρατες πτυχές και λεπτές αποχρώσεις που δίνουν άλλη διάσταση στα τεκταινόμενα, ενώ η καθημερινότητα αναδεικνύεται σ’ ένα πεδίο σύγκρουσης και διαπραγμάτευσης, όπου καθένας καλείται να δώσει έναν αγώνα ψυχικής επιβίωσης.

Στο βιβλίο υπάρχουν χαρακτήρες λιγότερο ή περισσότερο δυνατοί, που έρχονται αντιμέτωποι με προκλήσεις. Η Όλιβ Κίττριτζ διαθέτει αντοχές που της επιτρέπουν να τα βγάζει πέρα, αφού πρώτα αναμετρηθεί με τη λύπη και τον πόνο. Οι περιστάσεις είναι πάντα κρίσιμες αλλά το σπιρτόζικο ύφος του μυθιστορήματος ακτινοβολεί χιούμορ και ειλικρίνεια, χωρίς ποτέ να υποτάσσεται ολοκληρωτικά στη θλίψη και την απόγνωση.

* Η ΝΙΚΗ ΚΩΤΣΙΟΥ είναι φιλόλογος.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

«Η Όλιβ είναι μεγαλόσωμη. Το ξέρει αυτό, αλλά δεν ήταν πάντα έτσι, και ακόμα της φαίνεται κάτι που πρέπει να το συνηθίσει. Είναι αλήθεια πως ήταν πάντα ψηλή και πολύ συχνά ένιωθε ανοικονόμητη, αλλά αυτό το να είναι μεγαλόσωμη ήρθε με την ηλικία. Οι αστράγαλοί της χόντρυναν, οι ώμοι της έχουν κάνει δίπλες πίσω από τον αυχένα της, και οι καρποί της και τα χέρια της απέκτησαν θαρρείς αντρικό μέγεθος. Την πειράζει, φυσικά και την πειράζει αυτό, καμιά φορά μέσα της την πειράζει πάρα πολύ. Αλλά σ’ αυτή τη φάση του παιχνιδιού πια, δεν έχει καμιά διάθεση να απαρνηθεί την παρηγοριά του φαγητού, το οποίο σημαίνει πως αυτή τη στιγμή μοιάζει με μια χοντρή νυσταλέα φώκια μπανταρισμένη με γάζες».