ta dika mas xronia kentriki

Για το μυθιστόρημα του Χόρχε Γκαλάν «Τα δικά μας χρόνια» (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Ψυχογιός).

Του Διονύση Μαρίνου

Την ευφρόσυνη καρποφορία εικόνων που παρέχει αφειδώς ο αφηγητής στον ακροατή του, κριτήριο μέγα για να ταυτίσεις τις ιστορίες αυτού του κόσμου με την ύπαρξη του ίδιου του κόσμου (αλλιώς, από μόνος του δεν υφίσταται), ολοένα και πιο σπάνια τη βρίσκεις στη σημερινή λογοτεχνική παραγωγή.

Τεχνικά άρτια μυθιστορήματα υπάρχουν σε πλησμονή. Υπερκατασκευές που ορίζουν ένα τοπίο πέραν του μεταμοντέρνου, είμαστε σε θέση να βρούμε δεξιά και αριστερά. Η λογοτεχνία της σήμερον (άρα και οι συγγραφείς-θεράποντες) συχνά ξεχνούν πως το αισθητικό μέρος του συγγραφικού πονήματος οφείλει να θέλγει, να κρούει κάθε κλειστή πόρτα της φαντασίας, να συνεγείρει. Εντέλει, να προκαλεί κύματα παραμυθητικού σωσμού από το πνιγηρό βυθό της πραγματικότητας.

Ύμνος στον μαγικό ρεαλισμό

Είναι ο κλασικότροπος hablador (σ.σ.: ο αφηγητής ιστοριών), αυτή η ζωντανή κιβωτός γεγονότων υπαρκτών ή μη, που θα καταφέρει να επανενοποιήσει μέσα μας τα κομμάτια του σπασμένου καθρέφτη. Ως εκ τούτου: αν μπορούσε να υπάρξει μόνο ένας χαρακτηρισμός (άρα: ιδίωμα γραφής/άρα: ευδιάκριτο χνάρι) για τον Χόρχε Γκαλάν, αυτός θα ήταν: «El hablador». Ο άνθρωπος που του αρέσει να λέει ιστορίες (ακόμη καλύτερα: ιστορίες που βγαίνουν μέσα από άλλες ιστορίες που με τη σειρά τους αποσπώνται από μια ατέλειωτη μήτρα ιστοριών). Λιγότερο στον Νοέμβριο (μτφρ. Βασιλική Κνήτου, εκδ. Ψυχογιός) όπου το ιστορικό γεγονός παίρνει τα ηνία και ο τροπισμός της γραφής δεν επιθυμεί να ξεφύγει από τον σκληρό ρεαλισμό, ίσως διότι η δολοφονία έξι Ιησουιτών και δύο γυναικών από ενόπλους κατά την περίοδο του Εμφυλίου στο Ελ Σαλβαδόρ ήταν αρκετά βαρύ από μόνο του, ο Γκαλάν θαυμάστηκε πραγματικά για την ικανότητα της αφήγησης στο Δωμάτιο στο βάθος του σπιτιού (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Ψυχογιός). Σε εκείνο το μυθιστόρημα αποκαλύφθηκαν ολοκάθαρα οι καταγωγικές πηγές του: Χουάν Ρούλφο και Γκαμπριέλ Γκαρσία Μαρκές. Σαν να λέμε: ένας ύμνος στον μαγικό ρεαλισμό.

Με μακρά θητεία στη συγγραφή παιδικών βιβλίων και ποιημάτων, ο Γκαλάν, όταν αποφασίζει να γράψει μυθιστορήματα για ενήλικες αφήνει τη φαντασία του να θρέψει την πλοκή.

Στο μυθιστόρημα Τα δικά μας χρόνια (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Ψυχογιός) ξαναβρίσκουμε την απόλαυση της αφήγησης, τη διαπλοκή του πραγματικού με το παραμυθητικό, τη διάθεση του συγγραφέα να μας γητεύσει με τις λέξεις του. Με μακρά θητεία στη συγγραφή παιδικών βιβλίων και ποιημάτων, ο Γκαλάν, όταν αποφασίζει να γράψει μυθιστορήματα για ενήλικες αφήνει τη φαντασία του να θρέψει την πλοκή. Το αποτέλεσμα, τότε, είναι κάτι παραπάνω από ελκυστικό. Όπως συμβαίνει σε τούτο το μυθιστόρημα που μπορεί να μην φτάνει στα ύψη του Δωματίου στο βάθος του σπιτιού, ωστόσο δεν στερείται φαντασίας και «μεθόδου» (στα μέτρα του μαγικού ρεαλισμού).

Αναζητώντας τη Μερσέδες

Τυπικά η ιστορία περιπλέκεται γύρω από τον αφηγητή, τον Ναύτη, που σπέρνει καναρόσπορους σε όλη την πόλη ελπίζοντας πως οι κουκουβάγιες θα δελεαστούν και θα του φέρουν πίσω την αγαπημένη του, την Μερσέδες. Ένα παράξενο κορίτσι που το γνώρισε τυχαία, συνδέθηκε μαζί του και ξαφνικά άρχισε να συρρικνώνεται έως του σημείου της εξαφάνισης. Έκτοτε, την αναζητεί δίχως ελπίδα να την βρει. Έχουμε, άραγε, να κάνουμε με μια ματαιωμένη ιστορία αγάπης; Για ένα προσωπικό δράμα; Το μυθιστόρημα είναι κι αυτό, αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Ως άλλος κοντορεβιθούλης που αφήνει σημάδια για να γυρίσει πίσω στον χρόνο, ο αφηγητής δίνει τη σκυτάλη σε άλλα τρία βασικά πρόσωπα να αφηγηθούν τη δική τους ιστορία.

Ο ένας είναι ο Μαξιμιλιάνο, ένας σκληροτράχηλος αξιωματικός, τον οποίο πρωτογνωρίζουμε ως αήττητο μποξέρ των δρόμων, για να γίνει, τελικά, ένας δικτάτορας της χώρας. Πρόκειται για υπαρκτό πρόσωπο: τον Μαξιμιλιάνο Ερνάντες Μαρτίνες που κατέλαβε την εξουσία στο Ελ Σαλβαδόρ έπειτα από ένα ανακτορικό πραξικόπημα. Η θητεία του (1931-1944) ταυτίζεται με το ξεκλήρισμα των ιθαγενών (γνωστό ως La Matanza), ενώ διέλυσε την αγροτική επανάσταση του 1932, της οποίας ηγέτης υπήρξε ο Φαραμπούντο Μαρτί. Τούτος, ο φασίστας που πίστευε στον αποκρυφισμό (με δική του εμμονή χάθηκε το παιδί του), υπήρξε ο καθοδηγητής και μέντορας του Ναύτη.

Η μια ιστορία φέρνει την άλλη σε αυτό το μαγικό καρουσέλ που έχει στήσει ο Γκαλάν. Δευτερεύουσες ιστορίες με γυναίκες που έχουν μάθει να περιμένουν στωικά τους άντρες τους να γυρίσουν, αλλά αυτοί ποτέ δεν έρχονται. Οικογενειακές κατάρες σαν κι αυτή που έπληξε τη φαμίλια του Ναύτη, ο οποίος αναγκάστηκε να φύγει από τον τόπο του, μετέβη στο Σαν Σαλβαδόρ και έκανε κάθε λογής επάγγελμα για να επιβιώσει.

Πρόκειται για μια παράξενη σχέση πατέρα-γιου, μόνο που εδώ ο Γκαλάν είναι φανερό πως ανοίγει το «πλάνο» που από το μερικό, μέσω της αλληγορικής σχέσης των δύο ανδρών, μιλάει για το δράμα της χώρας του που έπεσε στα χέρια διάφορων «πατέρων» που αποδείχθηκαν αρκετά σκληροί. Η ιστορία του Ελ Σαλβαδόρ απασχολεί ιδιαιτέρως τον Γκαλάν – πολλώ δε μάλλον που είναι ένα εξόριστο τέκνο της.

Αυτό το μυθιστόρημα, όμως, είναι και η ιστορία της Γκρεγκόρια Μέντες, της τετραπέρατης παντοπώλισσας, στην οποία ο Ναύτης καταλήγει για να του προμηθεύσει τους καναρόσπορους. Η επίμονη Γκρεγκόρια είδε την οικογένειά της να χάνεται από το θανατικό που έπεσε στη χώρα (μια επιδημία ευλογιάς), αναγκάστηκε να ζήσει με τους θείους της, αλλά πολύ γρήγορα επέδειξε τρανό εμπορικό δαιμόνιο με αποτέλεσμα να γίνει μεγάλη εμπόρισσα. Τη βλέπουμε στα πάνω και τα κάτω της, και τελικά τη βρίσκουμε να συνδέεται με τον Ναύτη, να συζεί μαζί του, δίχως να είναι ο έρωτας το κινούν αίτιο της σχέσης τους.

Πληθώρα μορφών και ιστοριών

Η μια ιστορία φέρνει την άλλη σε αυτό το μαγικό καρουσέλ που έχει στήσει ο Γκαλάν. Δευτερεύουσες ιστορίες με γυναίκες που έχουν μάθει να περιμένουν στωικά τους άντρες τους να γυρίσουν, αλλά αυτοί ποτέ δεν έρχονται. Οικογενειακές κατάρες σαν κι αυτή που έπληξε τη φαμίλια του Ναύτη, ο οποίος αναγκάστηκε να φύγει από τον τόπο του, μετέβη στο Σαν Σαλβαδόρ και έκανε κάθε λογής επάγγελμα για να επιβιώσει. Η αγαπημένη του, η Μερσέδες, στο μεγαλύτερο μέρος του μυθιστορήματος υπάρχει ως αύρα, ως φαντασματική φιγούρα, για να τη βρούμε στο τελευταίο μέρος ως ηρωίδα και να μάθουμε και τη δική της ιστορία.

galan 2
Ο Χόρχε Γκαλάν γεννήθηκε το 1973 στο Σαν Σαλβαδόρ του
Ελ Σαλβαδόρ. Ως ποιητής και συγγραφέας έχει τιμηθεί
με πολυάριθμα λογοτεχνικά βραβεία
τόσο στη χώρα του όσο και διεθνώς,
όπως το Premio Nacional de Novela Corta
(Εθνικό Βραβείο Διηγήματος). 
Το 2016 τιμήθηκε με το Βραβείο
της Βασιλικής Ισπανικής Ακαδημίας
για το μυθιστόρημά του Νοέμβριος.

Από το ατομικό στο συλλογικό κι από τη φαντασία στη σκληρή καθημερινότητα, ο Γκαλάν στήνει με επιδέξιο τρόπο ένα αληθινό παραμύθι, αλλά και μια φανταστική πραγματικότητα. Μέσα σ’ αυτό το ρευστό πεδίο, ο μαγικός ρεαλισμός του ανθοφορεί και μας προσφέρει πολλές σελίδες που τις διαβάζεις και τις ξαναδιαβάζεις για την ηδύτητα και την ποίηση που αναδίδουν.

Κι όμως, δεν έχουμε να κάνουμε με μια ρομαντική ιστορία, δίχως να λείπει ο έρωτας από την πλοκή, αλλά με ένα μεταβαλλόμενο πλέγμα σχέσεων μεταξύ των ηρώων και της μεγάλης Ιστορίας. Δεν λείπουν οι θρησκευτικές τελετές, ο ανιμισμός, οι δεισιδαιμονίες, ο αυταρχισμός, ο πόνος των απλών ανθρώπων, η επώδυνη καθημερινότητα, η βία της εξουσίας – εντέλει, αυτό που όρισε την ταυτότητα του Ελ Σαλβαδόρ.

Τα Δικά μας Χρόνια είναι αυτό ακριβώς που λένε: τα χρόνια των κατοίκων της χώρας που έζησαν το θαύμα και το δράμα ενός παρελθόντος που είχε μεγαλύτερη διάρκεια από ένα παρελθόν που –υπό κανονικές συνθήκες– θα έπαυε κάποια στιγμή να κανοναρχεί το παρόν και το μέλλον της χώρας. Κάτι που σ’ αυτή την περίπτωση δεν συνέβη.

Έχουμε να κάνουμε με ένα μυθιστόρημα που σε μαγνητίζει και σε βυθίζει σε μια κατάσταση ονειροφαντασίας. Άρα, ο ρυθμός του είναι ιδιαίτερος και χρειάζεται προσοχή για να μπορέσεις να τον κατανοήσεις και να τον ακολουθήσεις. Είναι αυτό ακριβώς που έκανε ο Αχιλλέας Κυριακίδης και μας πρόσφερε μια μετάφραση που αναδεικνύει στο έπακρο την ιδιαίτερη φωνή του Γκαλάν, αλλά, κυρίως, των ηρώων του μυθιστορήματος.

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, η ποιητική συλλογή «Ποτέ πια εμείς» (εκδ. Μελάνι).


Τα δικά μας χρόνια
ΧΟΡΧΕ ΓΚΑΛΑΝ
Μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης
Ψυχογιός 2020
Σελ. 400, τιμή εκδότη €16,60

 ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ JORGE GALÁN

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ιούδας» του Άμος Οζ (κριτική) – Η Ιστορία, η προδοσία και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι

«Ιούδας» του Άμος Οζ (κριτική) – Η Ιστορία, η προδοσία και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι

Για το βιβλίο του Άμος Οζ «Ιούδας» (μτφρ. Μάγκι Κοέν, εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: o Μπεν Γκουριόν, ιδρυτής και πρώτος πρωθυπουργός του Ισραήλ, επιθεωρεί στρατεύματα το 1957. 

Γράφει ο Μιχάλης Μοδινός 

Η παρ...

«Το σπίτι των ονείρων» της Κάρμεν Μαρία Ματσάδο (κριτική) – Ένα μανιφέστο ενάντια στα έμφυλα στερεότυπα

«Το σπίτι των ονείρων» της Κάρμεν Μαρία Ματσάδο (κριτική) – Ένα μανιφέστο ενάντια στα έμφυλα στερεότυπα

Για το βιβλίο της Κάρμεν Μαρία Ματσάδο [Carmen–Maria Machado] «Το σπίτι των ονείρων» (μτφρ. Άγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Αντίποδες). Kεντρική εικόνα: λεπτομέρεια από την αγγλική έκδοση του βιβλίου. 

Γράφει η Αντωνία Κώστα-Φώτη

...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (κριτική) – Ο Μάρκες συναντά τον Χουάν Ρούλφο σε χωριό της Χιλής

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (κριτική) – Ο Μάρκες συναντά τον Χουάν Ρούλφο σε χωριό της Χιλής

Για το βιβλίο του Αντρές Μοντέρο [Andres Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου, εκδ. Διόπτρα). Κεντρική εικόνα: από την ταινία «Τhe Settlers». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Νότια της Χ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

Δόθηκε σήμερα (28/5) η Συνέντευξη Τύπου για το 3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων (26-30 Ιουνίου 2024). Σπουδαίοι Έλληνες και ξένοι συγγραφείς αναμένονται στην Κρήτη, ενώ το πρόγραμμα των εκδηλώσεων είναι πιο φιλόδοξο σε σχέση με τα προηγούμενα δύο χρόνια. Στην κεντρική εικόνα, εκδήλωση από το περσινό φεστιβάλ στα σκαλιά πί...

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί από τις 14 μέχρι και τις 30 Ιουνίου στο Πασαλιμάνι.

Επιμέλεια: Book Press

Ακόμη μια χρονιά η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί σε ένα αγαπημένο σημείο συνάντησης των πειραιωτών, στο Πασαλιμάν...

 «Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

«Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

Για την παράσταση «Σ' εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη που ανεβαίνει στο Αμφιθέατρο Σπύρου Ευαγγελάτου σε σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη. Κεντρική εικόνα: © Mike Rafail.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ