«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

Με το Βιβλίο από αίμα (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ψυχογιός) το Κιμ ντε Λ’Οριζόν απέσπασε δύο σπουδαίες διακρίσεις, το Γερμανικό Βραβείο Μυθιστορήματος και το Ελβετικό Βιβλίο Μυθιστορήματος (2022). Και κατάφερε, με την πρώτη του απόπειρα στη λογοτεχνία, να θέσει το ζήτημα της μη δυαδικότητας με τρόπο ευθύ και συγκινητικό. 

Πώς είναι για ένα παιδί να μεγαλώνει ως non-binary; Ποια είναι η σχέση του με το σώμα του; Κοιτώντας πίσω, ως ενήλικας πια, τι συναντά; Ο πόνος τα σκεπάζει όλα ή ξεπετάγονται στιγμές ευτυχίας; Χρειάστηκε δέκα χρόνια για να ολοκληρώσει αυτό το, εν πολλοίς αυτοβιογραφικό, συγγραφικό του ντεμπούτο. Το αποτέλεσμα είναι ένα βιβλίο τρυφερό, με συναίσθημα και αμεσότητα λόγου, που δύσκολα μπορείς να αφήσεις από τα χέρια σου.

Ένα ΕΓΩ

Το νεαρό άτομο που αφηγείται την ιστορία, που δεν είναι ούτε άνδρας, ούτε γυναίκα, είναι απλώς ΕΓΩ, έχει βρει πλέον τα πατήματά του, διαβιώνοντας ανεξάρτητο στην πόλη της Ζυρίχης, έχοντας ξεφύγει από το συντηρητικό περιβάλλον όπου μεγάλωσε. Τα νέα πως η γιαγιά του πάσχει από άνοια και χάνει σιγά σιγά τον εαυτό της, του δημιουργούν, με αίσθηση του επείγοντος, την ανάγκη να βουτήξει στο παρελθόν του, να συμπληρώσει τα κενά στη δική του γενεαλογική γραμμή, τη γραμμή του αίματος.

Τα πρόσωπα που συναντά είναι γένους θηλυκού. Η μητέρα του, και, κυρίως, η γιαγιά του. Μια γιαγιά που από πρόσωπο μετατρέπεται σε τόπο. Έναν τόπο γνώριμο, μα για χρόνια ανεξερεύνητο, με τον οποίο ο αφηγητής επιλέγει τώρα να αναμετρηθεί.

«Αν ένα πράγμα θυμαμαι ξεκάθαρα από την παιδική μου ηλικία, αυτό δεν είναι άλλο από την αίσθηση πως το σώμα μου δεν μου ανήκει», λέει και οι αναμνήσεις του από την παιδική ηλικία με τη γιαγιά του ανακατεύονται με όσα ζει μαζί της τώρα που την επισκέπτεται στην επαρχία της Βέρνης. Καθημερινές σκηνές γιαγιάς και εγγονιού, με το εγγόνι να επεξεργάζεται τον κόσμο και να αναρωτιέται για τη θέση του μέσα σ’αυτόν. Θα έχει άραγε θέση;

Το Kιμ ντε Λ' Οριζόν (they/them) γεννήθηκε το 2666 στο Γκέτεν. Την περίοδο 21/22 συνεργάστηκε με τις Θεατρικές Σκηνές της Βέρνης. Πριν από το Βιβλίο από αίμα προσπάθησε να τραβήξει την προσοχή συμμετέχοντας σε διαγωνισμούς πρωτοεμφανιζόμενων ταλέντων. Ένα απόσπασμα αυτού του μυθιστορήματος διακρίθηκε στον OpenNet-Wettbewerb του Λογοτεχνικού Φεστιβάλ του Σόλοτουρν. Σήμερα συγγράφει ομαδικά στο περιοδικό DELIRIUM. Tο «Βιβλίο από αίμα» τιμήθηκε το 2022 με το Γερμανικό Βραβείο Μυθιστορήματος (Deutscher Buchpreis) και με το Ελβετικό Βραβείο Μυθιστορήματος (Schweizer Buchpreis).

Ως συγγραφέας φαίνεται πάντως πως μετά κόπων και βασάνων μεν, έχει βρει τη φωνή του, δε. Και είναι μια φωνή δυνατή. Τον Οκτώβριο του 2022, οπότε και έγινε η απονομή του Γερμανικού Βραβείου Λογοτεχνίας που απέσπασε, η είδηση του θανάτου της Ιρανής Μάχσα Αμίνι από την «Αστυνομία Ηθών», επειδή φορούσε το χιτζάμπ με λάθος τρόπο, είχε συγκλονίσει τον κόσμο.

Ένδειξη αλληλεγγύης στις γυναίκες του Ιράν

Το ντε Λ’Οριζόν, ως ένδειξη αλληλεγγύης προς τις γυναίκες στο Ιράν, ξύρισε το κεφάλι του επί σκηνής. «Αυτό το βραβείο δεν είναι μόνο για μένα», είπε αποδεχόμενος το βραβείο. «Πιστεύω πως η επιτροπή επέλεξε αυτό το έργο για να στείλει ένα μήνυμα ενάντια στο μίσος και υπέρ της αγάπης, για όλα τα άτομα που υφίστανται καταπίεση λόγω του σώματός τους».

Η υπεράσπιση των θέσεών του για το ζήτημα της συμπερίληψης των μη δυαδικών ατόμων τον φέρνουν συχνά στο προσκήνιο, αλλά ο ντε Λ’ Όριζόν μετατρέπει και το ίδιο του το βιβλίο σε πεδίο ακτιβισμού.

Η υπεράσπιση των θέσεών του για το ζήτημα της συμπερίληψης των μη δυαδικών ατόμων τον φέρνουν συχνά στο προσκήνιο, αλλά μετατρέπει και το ίδιο του το βιβλίο σε πεδίο ακτιβισμού, με έναν τρόπο μάλλον απροσδόκητο και ιδιαιτέρως έξυπνο. Και πετυχαίνει έτσι να ανοίξει μια νέα, πολύ γόνιμη συζήτηση.

Γράφοντας στη μητρική του γλώσσα, τα γερμανικά, έχοντας μάλιστα σπουδάσει και Γερμανική Φιλολογία, αναδεικνύει ένα γλωσσικό κενό των γερμανικών– αντίστοιχο με αυτό των ελληνικών– όπου τα μη δυαδικά άτομα δεν μπορούν να εκπροσωπηθούν. Υπάρχει για παράδειγμα ουσιαστικό για το άτομο που είναι χορευτής, είτε είναι άνδρας, είτε γυναίκα, αλλά για ένα μη δυαδικό άτομο τα πράγματα περιπλέκονται.

Το ίδιο ισχύει και για τις προσωπικές αντωνυμίες (η αγγλική γλώσσα ελλείψει πτώσεων είναι πιο συμπεριληπτική, ενώ ως αντωνυμίες είναι αποδεκτές οι they/them). «Οι υπάρχουσες αντωνυμίες στα γερμανικά δεν εξυπηρετούν, οπότε χρειάζεται να δημιουργηθεί κάτι καινούργιο. Αλλά είναι δύσκολο να φτιαχτούν νέες αντωνυμίες», σημειώνει η Καρολίν Μίλερ- Σπίτσερ, καθηγήτρια Γλωσσολογίας στο Ινστιτούτο Γερμανικής Γλώσσας του Λάιμπνιτς.

Το Κιμ ντε Λ’Οριζόν δηλώνει πως αναζητά «μια γλώσσα ή μορφές γλώσσας που θα επέτρεπαν την αντίληψη ενός μη δυαδικού σώματος» και πως απολαμβάνει τη συζήτηση που έχει δημιουργηθεί, η οποία απασχολεί ως και τους εκπροσώπους της πολιτικής στη Γερμανία.

* Η ΕΛΕΑΝΑ ΚΟΛΟΒΟΥ είναι δημοσιογράφος.