alt

Για το «Λιε Τσι – Το αληθινό κείμενο του τέλειου κενού» (μτφρ. Σωτήρης Χαλικιάς, εκδ. Ίνδικτος).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Ο Σωτήρης Χαλικιάς έσκυψε μαγεμένος πάνω από την Κίνα, πάνω από τον Κομφούκιο και τώρα πάνω από το ταοϊστικό Λιε Τσι. Το μάγεμά του αυτό φαίνεται ήδη από την εισαγωγή του στο Λιε Τσι. Για τη μεταφορά αυτή, στη γλώσσα μας, των ιδεών και των ιστοριών ενός αλλότριου πολιτισμού, μια μεταφορά όχι από μια αγγλική ή άλλη μετάφραση, αλλά με πολύχρονη επίμοχθη μελέτη των πολύσημων κινεζικών ιδεογραμμάτων, οφείλουμε στον κ. Χαλικιά τα μέγιστα. Η Μάνια Σεφεριάδη, όταν απόδωσε στην ελληνική τα Τσουάνγκ Τσου και Τάο Τε Κινγκ, μετέφρασε μεταφράσεις. Ωστόσο, στην ερμηνεία ενός ιδεογράμματος οι λεπτότατες διακρίσεις μοιάζει να είναι το παν.

Η ρίζα της νεραγκούλας γίνεται ονίσκος, τα φύλλα της γίνονται πεταλούδες. Η πεταλούδα αυτή ξαφνικά αλλάζει και γίνεται σκουλήκι, ζει κάτω από τον φούρνο και στην όψη μοιάζει σαν να μην έχει δέρμα, τ’ όνομά του είναι τζυ τουό. Το τζυ τουό χίλιες μέρες μετά αλλάζει και γίνεται πουλί.

Ομολογώ, τα Ανάλεκτα παρά το ενδιαφέρον τους κάποια στιγμή με κούρασαν, μα η ανάγνωση του Λιε Τσι ήταν σαν ποτάμι που με παρέσυρε, από ιστορία σ’ ιστορία κι από παραβολή σε παραβολή. Γοητεύτηκα τυχαία τρόπον τινά, πιάνοντας καταρχάς το βιβλίο στα χέρια μου στο σπίτι ενός φίλου κι ανοίγοντάς το στην τύχη σε μια σελίδα, κατά τον τρόπο του Ι Τσινγκ, θα μπορούσε κανείς να πει. Μια ονειρική φυτοζωολογία ξεδιπλώθηκε μπροστά στα μάτια μου, και σταμάτησα την κουβέντα για να διαβάσω σ’ όλους τούτες τις αινιγματικές λέξεις που μ’ είχαν τόσο γοητεύσει. Να, απ’ αυτές, οι πρώτες αράδες:

«Κάθε ον έχει μέσα τα σπέρματά του: Όταν βρίσκουν νερό, μεγαλώνουν σε διαδοχικά στάδια. Όταν μεγαλώνουν εκεί που το νερό αγγίζει την στεριά, γίνονται κατακάθια. Όταν τρέφονται στην όχθη, γίνονται μπανανιές. Όταν η μπανανιά βρεθεί σε κοπριά, γίνεται νεραγκούλα. Η ρίζα της νεραγκούλας γίνεται ονίσκος, τα φύλλα της γίνονται πεταλούδες. Η πεταλούδα αυτή ξαφνικά αλλάζει και γίνεται σκουλήκι, ζει κάτω από τον φούρνο και στην όψη μοιάζει σαν να μην έχει δέρμα, τ’ όνομά του είναι τζυ τουό. Το τζυ τουό χίλιες μέρες μετά αλλάζει και γίνεται πουλί, τ’ όνομά του είναι καν γυ κου. Το σάλιο του καν γυ κου γίνεται η σι μι. Η σι μι γίνεται το ζωύφιο γι λου· το ζωύφιο γι λου γεννάει το ζωύφιο χουάγκ κουάγκ· το ζωύφιο χουάγκ κουάγκ γεννάει το ζωύφιο τζιο γιόου. Το τζιο γιόου γεννάει το μάο ζουό· το μάο ζουό γεννάει το φου τσυάν. Το συκώτι των προβάτων γίνεται τσιμπούρι· το αίμα του αλόγου γίνεται κωλοφωτιά· το αίμα του ανθρώπου γίνεται φωτιά. Ο τσίφτης γίνεται γεράκι· το γεράκι γίνεται κούκος· ο κούκος μετά από χρόνια γίνεται ξανά τσίφτης, το χελιδόνι γίνεται κοχύλι…» Οι μεταμορφώσεις συνεχίζονται, μα εγώ θα σταματήσω εδώ.

Ίσως το νόημα αυτού του βιβλίου να περικλείεται περισσότερο απ’ οπουδήποτε αλλού στις πρώτες κιόλας φράσεις του:

«Υπάρχει ό,τι γεννιέται και ό,τι δεν γεννιέται. Υπάρχει ό,τι μεταμορφώνεται και ό,τι δεν μεταμορφώνεται. Ό,τι δεν γεννιέται, μπορεί να γεννήσει ό,τι γεννιέται· ό,τι δεν μεταμορφώνεται, μπορεί να μεταμορφώσει ό,τι μεταμορφώνεται. Ό,τι γεννιέται, δεν μπορεί να μην γεννήσει· ό,τι μεταμορφώνεται, δεν μπορεί να μην μεταμορφώσει. Γι’ αυτό και η γέννηση είναι παντοτινή, η μεταμόρφωση είναι παντοτινή. Η γέννηση είναι παντοτινή, η μεταμόρφωση είναι παντοτινή: Δεν υπάρχει στιγμή που να μην γεννιέται κάτι· δεν υπάρχει στιγμή που να μην μεταμορφώνεται κάτι».

Όλο το κείμενο του Λιε Τσι σπιθίζει από ζωηρή ευφυΐα και βάθος δοσμένο με φαινομενική απλότητα.

Νιώθω πως καταλαβαίνω πολύ καλά το νόημα αυτών των φράσεων, χωρίς ωστόσο να μπορώ να εξηγήσω ακριβώς το γιατί. Ίσως ο λόγος να είναι πως έχω σπουδάσει βιολόγος, έτσι η σκέψη μου καταρχάς πλάστηκε μέσ’ από την εξελικτική βιολογία, μα ταυτόχρονα όλο και περισσότερο με έσπρωχνε κάτι μακριά από την επιστήμη ενόσω μεγάλωνα, αν κι όχι τόσο αντιπαλεύοντάς την, όσο συμπληρώνοντάς την. Στις πρώτες αράδες του Λιε Τσι, αυτές οι δύο τάσεις, αντίθετες μα συμπληρωματικές, σαν να συνυπήρξαν.

Και όλο το κείμενο του Λιε Τσι σπιθίζει από ζωηρή ευφυΐα και βάθος δοσμένο με φαινομενική απλότητα. Θα επιλέξω εδώ μερικές ιστορίες, αυτή τη φορά όχι κατά τον τρόπο του Ι Τσινγκ, τυχαία, μα νιώθοντας ότι η νοηματική τους πυκνότητα είναι αντιστρόφως ανάλογη προς το μέγεθός τους. Τις επιλέγω ως αποδείξεις της σπουδαιότητας του Λιε Τσι κι ως δείγματα της βραχυλογικής μαγείας του. Είναι χωρισμένο σε οχτώ «βιβλία» («Ουράνιο Σκήπτρο», «Κίτρινος Αυτοκράτορας», «Ο βασιλιάς Μου των Τσόου», «Κομφούκιος», «Τα ερωτήματα του Ταγκ», «Δύναμη και πεπρωμένο», «Γιαγκ Τσου», «Εξήγηση των συνδέσεων») και διαλέγω μία ιστορία από το πρώτο, μία από το πέμπτο, και την ακροτελεύτια του Λιε Τσι:

«Ο Διδάσκαλος Λιε Τσι καθ’ οδόν για το Βέι κάθισε στην άκρη του δρόμου για να φάει. Οι μαθητές του είδαν μια εκατόχρονη νεκροκεφαλή, την έβγαλαν από τα χορτάρια και του την έδειξαν. Στρεφόμενος προς τον μαθητή του, τον Πο Φεγκ (ο Διδάσκαλος Λιε Τσι) είπε: “Μόνο εγώ κι αυτή ξέρουμε ότι ποτέ δεν ζούμε, ποτέ δεν πεθαίνουμε; Αυτό, αλήθεια, μας πικραίνει; Αυτό, αλήθεια, μας προκαλεί χαρά;”»

Μόνο εγώ κι αυτή ξέρουμε ότι ποτέ δεν ζούμε, ποτέ δεν πεθαίνουμε; Αυτό, αλήθεια, μας πικραίνει; Αυτό, αλήθεια, μας προκαλεί χαρά;

«Ο Κουά Φου, μην υπολογίζοντας την δύναμή του, θέλησε να κυνηγήσει την εικόνα του ήλιου. Τον πρόφτασε λοιπόν στα όρια της κοιλάδας Γυ. Δίψασε όμως και θέλησε κάτι να βρει να πιει. Έσπευσε λοιπόν να πιει από τον Κίτρινο Ποταμό κι από τον ποταμό Γουέι. Ο Κίτρινος Ποταμός και ο ποταμός Γουέι δεν του έφτασαν, και κατευθύνθηκε προς τον Βορρά να πιει το νερό του Μεγάλου Έλους. Δεν έφτασε όμως ως εκεί, πέθανε στον δρόμο από την δίψα. Το μπαστούνι που άφησε, ποτίστηκε από το λίπος και το κρέας του κουφαριού του κι έγινε το δάσος του Τεγκ. Το δάσος του Τεγκ φούντωσε και κάλυψε μεγάλη περιοχή, που είχε έκταση πολλές χιλιάδες λι».

«Παλιά κάποιος στο Τσι λάτρευε το χρυσάφι. Ένα πρωί, σηκώθηκε νωρίς, έβαλε τα καλά του και πήγε στην αγορά. Κατευθύνθηκε στον πάγκο κάποιου που πούλαγε χρυσάφι, άρπαξε ένα κομμάτι κι έφυγε. Ο φρουρός τον έπιασε και τον ρώτησε: “Όλοι οι άνθρωποι ήταν εκεί, πώς άρπαξες το χρυσάφι;” Είπε εκείνος: “Την στιγμή που πήρα το χρυσάφι, δεν έβλεπα τους ανθρώπους, έβλεπα μόνο το χρυσάφι”».

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.

altΛιε Τσι
Το αληθινό κείμενο του τέλειου κενού
Μτφρ. Σωτήρης Χαλικιάς
Ίνδικτος 2016
Σελ. 200, τιμή εκδότη €20,00

alt

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Άμνετ» της Μάγκι Ο' Φάρελ (κριτική)

«Άμνετ» της Μάγκι Ο' Φάρελ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Μάγκι Ο' Φάρελ «Άμνετ» (μτφρ. Αύγουστος Κορτώ, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία για τον Ουίλιαμ Σαίξπηρ «All Is True» (2018).

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Άμνετ, ήταν το ό...

«Μια φιλία» της Σίλβια Αβαλόνε (κριτική)

«Μια φιλία» της Σίλβια Αβαλόνε (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Σίλβια Αβαλόνε «Μια φιλία» (μτφρ. Λούλα Καραγιαννάκη. εκδ. Αίολος). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Ginger and Rosa» (2012).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Με ποια κριτήρια επιλέγουμε το...

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

Για το μυθιστόρημα του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν «Ο πρίγκιπας της ομίχλης» (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Ψυχογιός), πρώτο βιβλίο της εξαιρετικά επιτυχημένης Τριλογίας της Ομίχλης.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Βρισκόμαστε στο Λονδίνο,...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης: «Σύγχρονες ιαπωνικές ταινίες»

Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης: «Σύγχρονες ιαπωνικές ταινίες»

Η Πρεσβεία της Ιαπωνίας σε συνεργασία με το Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης και το Japan Foundation και με την ευγενική υποστήριξη της εταιρίας JT International Hellas, διοργανώνει το Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. Κεντρική εικόνα, πλάνο από τ...

Πέθανε ο ηθοποιός και συγγραφέας Μάκης Πανώριος

Πέθανε ο ηθοποιός και συγγραφέας Μάκης Πανώριος

Θλίψη στον καλλιτεχνικό κόσμο, καθώς έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 88 ετών ο λογοτέχνης, εικαστικός και ηθοποιός, Μάκης Πανώριος.

Επιμέλεια: Book Press

Τη δυσάρεστη είδηση έκανε γνωστή o Σπύρος Μπιμπίλας, ο πρόεδρος του Σ...

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

Με τίτλο «Χώρος ιδιωτικός» παρουσιάστηκε έως τις 08/01 στο Μουσείο Μπενάκη μεγάλη αφιερωματική έκθεση στη ζωή και το έργο του μεγάλου δασκάλου της ελληνικής ζωγραφικής, Γιάννη Μόραλη. Η έκθεση θα παρουσιαστεί και σε άλλες πόλεις, με πιθανότερο επόμενο σταθμό την Πάτρα.  Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Καίτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ