alt

Για το «Λιε Τσι – Το αληθινό κείμενο του τέλειου κενού» (μτφρ. Σωτήρης Χαλικιάς, εκδ. Ίνδικτος).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Ο Σωτήρης Χαλικιάς έσκυψε μαγεμένος πάνω από την Κίνα, πάνω από τον Κομφούκιο και τώρα πάνω από το ταοϊστικό Λιε Τσι. Το μάγεμά του αυτό φαίνεται ήδη από την εισαγωγή του στο Λιε Τσι. Για τη μεταφορά αυτή, στη γλώσσα μας, των ιδεών και των ιστοριών ενός αλλότριου πολιτισμού, μια μεταφορά όχι από μια αγγλική ή άλλη μετάφραση, αλλά με πολύχρονη επίμοχθη μελέτη των πολύσημων κινεζικών ιδεογραμμάτων, οφείλουμε στον κ. Χαλικιά τα μέγιστα. Η Μάνια Σεφεριάδη, όταν απόδωσε στην ελληνική τα Τσουάνγκ Τσου και Τάο Τε Κινγκ, μετέφρασε μεταφράσεις. Ωστόσο, στην ερμηνεία ενός ιδεογράμματος οι λεπτότατες διακρίσεις μοιάζει να είναι το παν.

Η ρίζα της νεραγκούλας γίνεται ονίσκος, τα φύλλα της γίνονται πεταλούδες. Η πεταλούδα αυτή ξαφνικά αλλάζει και γίνεται σκουλήκι, ζει κάτω από τον φούρνο και στην όψη μοιάζει σαν να μην έχει δέρμα, τ’ όνομά του είναι τζυ τουό. Το τζυ τουό χίλιες μέρες μετά αλλάζει και γίνεται πουλί.

Ομολογώ, τα Ανάλεκτα παρά το ενδιαφέρον τους κάποια στιγμή με κούρασαν, μα η ανάγνωση του Λιε Τσι ήταν σαν ποτάμι που με παρέσυρε, από ιστορία σ’ ιστορία κι από παραβολή σε παραβολή. Γοητεύτηκα τυχαία τρόπον τινά, πιάνοντας καταρχάς το βιβλίο στα χέρια μου στο σπίτι ενός φίλου κι ανοίγοντάς το στην τύχη σε μια σελίδα, κατά τον τρόπο του Ι Τσινγκ, θα μπορούσε κανείς να πει. Μια ονειρική φυτοζωολογία ξεδιπλώθηκε μπροστά στα μάτια μου, και σταμάτησα την κουβέντα για να διαβάσω σ’ όλους τούτες τις αινιγματικές λέξεις που μ’ είχαν τόσο γοητεύσει. Να, απ’ αυτές, οι πρώτες αράδες:

«Κάθε ον έχει μέσα τα σπέρματά του: Όταν βρίσκουν νερό, μεγαλώνουν σε διαδοχικά στάδια. Όταν μεγαλώνουν εκεί που το νερό αγγίζει την στεριά, γίνονται κατακάθια. Όταν τρέφονται στην όχθη, γίνονται μπανανιές. Όταν η μπανανιά βρεθεί σε κοπριά, γίνεται νεραγκούλα. Η ρίζα της νεραγκούλας γίνεται ονίσκος, τα φύλλα της γίνονται πεταλούδες. Η πεταλούδα αυτή ξαφνικά αλλάζει και γίνεται σκουλήκι, ζει κάτω από τον φούρνο και στην όψη μοιάζει σαν να μην έχει δέρμα, τ’ όνομά του είναι τζυ τουό. Το τζυ τουό χίλιες μέρες μετά αλλάζει και γίνεται πουλί, τ’ όνομά του είναι καν γυ κου. Το σάλιο του καν γυ κου γίνεται η σι μι. Η σι μι γίνεται το ζωύφιο γι λου· το ζωύφιο γι λου γεννάει το ζωύφιο χουάγκ κουάγκ· το ζωύφιο χουάγκ κουάγκ γεννάει το ζωύφιο τζιο γιόου. Το τζιο γιόου γεννάει το μάο ζουό· το μάο ζουό γεννάει το φου τσυάν. Το συκώτι των προβάτων γίνεται τσιμπούρι· το αίμα του αλόγου γίνεται κωλοφωτιά· το αίμα του ανθρώπου γίνεται φωτιά. Ο τσίφτης γίνεται γεράκι· το γεράκι γίνεται κούκος· ο κούκος μετά από χρόνια γίνεται ξανά τσίφτης, το χελιδόνι γίνεται κοχύλι…» Οι μεταμορφώσεις συνεχίζονται, μα εγώ θα σταματήσω εδώ.

Ίσως το νόημα αυτού του βιβλίου να περικλείεται περισσότερο απ’ οπουδήποτε αλλού στις πρώτες κιόλας φράσεις του:

«Υπάρχει ό,τι γεννιέται και ό,τι δεν γεννιέται. Υπάρχει ό,τι μεταμορφώνεται και ό,τι δεν μεταμορφώνεται. Ό,τι δεν γεννιέται, μπορεί να γεννήσει ό,τι γεννιέται· ό,τι δεν μεταμορφώνεται, μπορεί να μεταμορφώσει ό,τι μεταμορφώνεται. Ό,τι γεννιέται, δεν μπορεί να μην γεννήσει· ό,τι μεταμορφώνεται, δεν μπορεί να μην μεταμορφώσει. Γι’ αυτό και η γέννηση είναι παντοτινή, η μεταμόρφωση είναι παντοτινή. Η γέννηση είναι παντοτινή, η μεταμόρφωση είναι παντοτινή: Δεν υπάρχει στιγμή που να μην γεννιέται κάτι· δεν υπάρχει στιγμή που να μην μεταμορφώνεται κάτι».

Όλο το κείμενο του Λιε Τσι σπιθίζει από ζωηρή ευφυΐα και βάθος δοσμένο με φαινομενική απλότητα.

Νιώθω πως καταλαβαίνω πολύ καλά το νόημα αυτών των φράσεων, χωρίς ωστόσο να μπορώ να εξηγήσω ακριβώς το γιατί. Ίσως ο λόγος να είναι πως έχω σπουδάσει βιολόγος, έτσι η σκέψη μου καταρχάς πλάστηκε μέσ’ από την εξελικτική βιολογία, μα ταυτόχρονα όλο και περισσότερο με έσπρωχνε κάτι μακριά από την επιστήμη ενόσω μεγάλωνα, αν κι όχι τόσο αντιπαλεύοντάς την, όσο συμπληρώνοντάς την. Στις πρώτες αράδες του Λιε Τσι, αυτές οι δύο τάσεις, αντίθετες μα συμπληρωματικές, σαν να συνυπήρξαν.

Και όλο το κείμενο του Λιε Τσι σπιθίζει από ζωηρή ευφυΐα και βάθος δοσμένο με φαινομενική απλότητα. Θα επιλέξω εδώ μερικές ιστορίες, αυτή τη φορά όχι κατά τον τρόπο του Ι Τσινγκ, τυχαία, μα νιώθοντας ότι η νοηματική τους πυκνότητα είναι αντιστρόφως ανάλογη προς το μέγεθός τους. Τις επιλέγω ως αποδείξεις της σπουδαιότητας του Λιε Τσι κι ως δείγματα της βραχυλογικής μαγείας του. Είναι χωρισμένο σε οχτώ «βιβλία» («Ουράνιο Σκήπτρο», «Κίτρινος Αυτοκράτορας», «Ο βασιλιάς Μου των Τσόου», «Κομφούκιος», «Τα ερωτήματα του Ταγκ», «Δύναμη και πεπρωμένο», «Γιαγκ Τσου», «Εξήγηση των συνδέσεων») και διαλέγω μία ιστορία από το πρώτο, μία από το πέμπτο, και την ακροτελεύτια του Λιε Τσι:

«Ο Διδάσκαλος Λιε Τσι καθ’ οδόν για το Βέι κάθισε στην άκρη του δρόμου για να φάει. Οι μαθητές του είδαν μια εκατόχρονη νεκροκεφαλή, την έβγαλαν από τα χορτάρια και του την έδειξαν. Στρεφόμενος προς τον μαθητή του, τον Πο Φεγκ (ο Διδάσκαλος Λιε Τσι) είπε: “Μόνο εγώ κι αυτή ξέρουμε ότι ποτέ δεν ζούμε, ποτέ δεν πεθαίνουμε; Αυτό, αλήθεια, μας πικραίνει; Αυτό, αλήθεια, μας προκαλεί χαρά;”»

Μόνο εγώ κι αυτή ξέρουμε ότι ποτέ δεν ζούμε, ποτέ δεν πεθαίνουμε; Αυτό, αλήθεια, μας πικραίνει; Αυτό, αλήθεια, μας προκαλεί χαρά;

«Ο Κουά Φου, μην υπολογίζοντας την δύναμή του, θέλησε να κυνηγήσει την εικόνα του ήλιου. Τον πρόφτασε λοιπόν στα όρια της κοιλάδας Γυ. Δίψασε όμως και θέλησε κάτι να βρει να πιει. Έσπευσε λοιπόν να πιει από τον Κίτρινο Ποταμό κι από τον ποταμό Γουέι. Ο Κίτρινος Ποταμός και ο ποταμός Γουέι δεν του έφτασαν, και κατευθύνθηκε προς τον Βορρά να πιει το νερό του Μεγάλου Έλους. Δεν έφτασε όμως ως εκεί, πέθανε στον δρόμο από την δίψα. Το μπαστούνι που άφησε, ποτίστηκε από το λίπος και το κρέας του κουφαριού του κι έγινε το δάσος του Τεγκ. Το δάσος του Τεγκ φούντωσε και κάλυψε μεγάλη περιοχή, που είχε έκταση πολλές χιλιάδες λι».

«Παλιά κάποιος στο Τσι λάτρευε το χρυσάφι. Ένα πρωί, σηκώθηκε νωρίς, έβαλε τα καλά του και πήγε στην αγορά. Κατευθύνθηκε στον πάγκο κάποιου που πούλαγε χρυσάφι, άρπαξε ένα κομμάτι κι έφυγε. Ο φρουρός τον έπιασε και τον ρώτησε: “Όλοι οι άνθρωποι ήταν εκεί, πώς άρπαξες το χρυσάφι;” Είπε εκείνος: “Την στιγμή που πήρα το χρυσάφι, δεν έβλεπα τους ανθρώπους, έβλεπα μόνο το χρυσάφι”».

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.

altΛιε Τσι
Το αληθινό κείμενο του τέλειου κενού
Μτφρ. Σωτήρης Χαλικιάς
Ίνδικτος 2016
Σελ. 200, τιμή εκδότη €20,00

alt

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

Για το μυθιστόρημα της Μαρέντε ντε Μόορ (Marente de Moor) «Η Ολλανδή παρθένος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν σε μετάφραση του Γιάννη Ιωαννίδη. Το μυθιστόρημα έχει βραβευτεί στην Ολλανδία με το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014.

Της Χριστίνας ...

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

Για το μυθιστόρημα του Γιόν Φόσε [Jon Fosse] «Το άλλο όνομα – Επταλογία I-II» (μτφρ. Σωτήρης Σουλιώτης, εκδ. Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Υπήρξα από εκείνους τους τυχερούς που είδαν το έργο του Γιόν Φόσε «Κάποιος θα έρθει» που ανέβηκε τον Σεπτέμβριο...

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας  – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

Σκέψεις, ερωτήματα και διαπιστώσεις με αφορμή το μυθιστόρημα «Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (William H. Gass), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση Γιώργου Κυριαζή. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Ο Fredric Jameson στο βιβλίο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Δημιουργική Γραφή - “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου

«Δημιουργική Γραφή - “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου

Για το βιβλίο «Δημιουργική Γραφή-“Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου (εκδ. Ζυγός, σελ. 668)

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Ο Ανδρέας Καρακίτσιος αποτελεί μια ξεχωριστή παρουσία στον χώρο της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης τ...

Τζάιλς Μίλτον: «Αυτό που συνέβη τον Σεπτέμβριο του 1922 θα μπορούσε εύκολα να συμβεί ξανά»

Τζάιλς Μίλτον: «Αυτό που συνέβη τον Σεπτέμβριο του 1922 θα μπορούσε εύκολα να συμβεί ξανά»

Συνέντευξη με τον Βρετανό δημοσιογράφο και συγγραφέα Τζάιλς Μίλτον (Gilles Milton) για το βιβλίο του «Χαμένος παράδεισος - Σμύρνη 1922, η καταστροφή της μητρόπολης του μικρασιατικού ελληνισμού» (μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδ. Μίνωας). Ο συγγραφέας θα παρουσιάσει το βιβλίο του σήμερα, 3 Οκτωβρίου, στο Αμερικανικό Κολλ...

«Bros» – Η αδελφότητα της βίας κατά Καστελλούτσι (κριτική)

«Bros» – Η αδελφότητα της βίας κατά Καστελλούτσι (κριτική)

Ο θεατής που βγαίνει σοκαρισμένος από το «Bros» του Ρόμεο Καστελλούτσι (Romeo Castellucci, παραγωγή της Societas για τη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση) δεν έχει την παραμικρή βεβαιότητα: κοινωνικά, πολιτικά, ανθρωπολογικά και -κυρίως- οντολογικά ερωτήματα τον κατακλύζουν.

Του Νίκο...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ