alt

Για τη συλλογή διηγημάτων του «Πατριάρχη» της εβραϊκής πεζογραφίας Σμουέλ Γιοσέφ Αγκνόν «Στο σπίτι του πατέρα και άλλες ιστορίες» (μτφρ. Χρυσούλα Παπαδοπούλου, εκδ. Καστανιώτη).

Της Νίκης Κώτσιου

Πατριάρχης της σύγχρονης εβραϊκής πεζογραφίας, ο Σμουέλ Γιοσέφ Αγκνόν (1888-1970) είχε καθοριστική συμβολή στην ανάπτυξη της σύγχρονης εβραϊκής λογοτεχνίας και αποτέλεσε μέντορα μεγάλων Ισραηλινών συγγραφέων όπως ο Άμος Οζ, ο Αβραάμ Γεοσούα και ο Άαρον Άπελφελντ, που αναγνωρίζουν ευθέως την επίδρασή του σε αυτούς και τονίζουν σε κάθε ευκαιρία τον κεφαλαιώδη ρόλο που έπαιξε η πρόζα του στη δική τους συγγραφική διαμόρφωση και ολοκλήρωση.

Η μοναδικότητα του Αγκνόν (Νόμπελ Λογοτεχνίας 1966) έγκειται κυρίως στον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο συγκεράζει την εβραϊκή παράδοση με μια ευρωπαϊκού τύπου αντίληψη, αλλά και για το δέος με το οποίο αντιμετωπίζει την έλευση της νεωτερικότητας. Στον τόμο Στο σπίτι του πατέρα περιλαμβάνονται έντεκα χαρακτηριστικά διηγήματα που αντιπροσωπεύουν το ύφος του δημιουργού, με έκδηλη την υπαρξιακή αμφισημία και το ρίγος μιας βαθιάς εσωτερικής αγωνίας απέναντι στο άγνωστο. Είναι η πρώτη φορά που ο Αγκνόν μεταφράζεται στα ελληνικά.

Η άλλοτε εύτακτη καθημερινότητα των πρωταγωνιστών υφίσταται έναν βουβό κλυδωνισμό, που μετατοπίζει τα αισθήματα σε άλλη σφαίρα και τα χρωματίζει μουντά και πεισιθάνατα.

Στα περισσότερα διηγήματα του τόμου, ένα υπόγειο μυστήριο δονεί την ατμόσφαιρα. Όλα μοιάζουν τακτοποιημένα κι εύρυθμα αλλά υπάρχει κάτι κρυφό που αποδιοργανώνει και διαβρώνει τα πρόσωπα. Κάτι που δεν γίνεται άμεσα αντιληπτό αλλά κλώθει τριγύρω έναν αόρατο ιστό και παγιδεύει τους ανθρώπους. Αυτή η καφκική αίσθηση του παράταιρου και του ανοίκειου σιγά-σιγά εξαπλώνεται και απορρυθμίζει την κανονικότητα με έναν τρόπο ανεπαίσθητο και ύπουλο. Η άλλοτε εύτακτη καθημερινότητα των πρωταγωνιστών υφίσταται έναν βουβό κλυδωνισμό, που μετατοπίζει τα αισθήματα σε άλλη σφαίρα και τα χρωματίζει μουντά και πεισιθάνατα. Αινιγματικές αρρώστιες που δεν κατονομάζονται, πόλεις που μεταμορφώνονται περίεργα στο πέρασμα του χρόνου, οικεία πρόσωπα που φαντάζουν πια μακρινά και ξένα, σηματοδοτούν μια αλλοτρίωση που ολοένα κερδίζει έδαφος και ριζώνει βαθιά στην ψυχή. Η αίσθηση του ανοίκειου και του ακατανόητου εντός και εκτός, η ζωή που αίφνης μετατρέπεται σε γρίφο και μαρτύριο, η αγωνία μπροστά στην άδηλη συμφορά που μοιάζει να επίκειται, συνθέτουν ένα ζοφερό κλίμα ασφυξίας που πνίγει κάθε ελπίδα.

Η ανατροπή της κανονικότητας συμβαίνει σταδιακά, με μια διαρκή επιτάχυνση που μοιάζει να οδηγεί στη συντριβή. Όμως η συντριβή διαρκώς αναστέλλεται και το τέλος της ιστορίας μένει σχεδόν πάντα ανοιχτό σηματοδοτώντας μια συνεχή εκκρεμότητα. Στο «Διαζύγιο του Γιατρού», ένας γιατρός ερωτεύεται και παντρεύεται μια όμορφη νοσοκόμα. Ωστόσο, κάποιο γεγονός του παρελθόντος έρχεται να αμαυρώσει αμετάκλητα τη σχέση τους, που γίνεται σταδιακά τοξική και τους δηλητηριάζει τη ζωή οδηγώντας σε μια παράξενη αμοιβαία θλίψη.

Απέναντι στο ανθρώπινο δράμα, το σύμπαν παραμένει βουβό. Τα πρόσωπα πρέπει να πορευθούν μέσα σ’ αυτή την εκκωφαντική σιωπή κουβαλώντας ένα δυσβάσταχτο φορτίο.

Σε πολλά διηγήματα υπάρχει ένας βιβλικός τόνος και αντηχήσεις από παλιούς μύθους που επικαιροποιούνται και φωτίζονται αλλιώς. Πάνω στο σώμα μιας ευδιάκριτης αφηγηματικής παράδοσης, αντλημένης από τις γραφές και τους χασιδικούς θρύλους, ενοφθαλμίζονται καινούργια στοιχεία που έρχονται να περιγράψουν με κλιμακούμενη αγωνία την ίδια πάντα υπαρξιακή συνθήκη, που μένει αναλλοίωτη μέσα στον χρόνο. Αυτή ακριβώς η αγωνία, που κάποτε λαμβάνει παροξυσμικές διαστάσεις, στοιχειώνει και αποδιοργανώνει τα πρόσωπα της εκάστοτε ιστορίας, που δεν βρίσκουν ποτέ λύτρωση, παρά μόνο κάποια εφήμερη ανακούφιση.

Απέναντι στο ανθρώπινο δράμα, το σύμπαν παραμένει βουβό. Τα πρόσωπα πρέπει να πορευθούν μέσα σ’ αυτή την εκκωφαντική σιωπή κουβαλώντας ένα δυσβάσταχτο φορτίο. Με μεγάλη οικονομία μέσων, ο Αγκνόν δίνει αδρά το πλαίσιο μέσα στο οποίο τοποθετεί τους ήρωές του σημειώνοντας μόνο τα απολύτως αναγκαία. Η υπαρξιακή αγωνία σημαίνεται αριστοτεχνικά μέσα από στοιχειώδεις συχνά πλοκές, που όμως εγκλωβίζουν σ’ ένα μπερδεμένο δίχτυ ανασφάλειας και επώδυνης αβεβαιότητας. Αν και η ψυχολογική παρατήρηση απουσιάζει ηχηρά, τα κείμενα πάλλονται από ακραία συναισθήματα σε έξαρση, που σχεδιάζουν ψυχικά τοπία πόνου.

alt
Ο Σμουέλ Γιοσέφ Αγκνόν το 1966 μοιράστηκε το 
Βραβείο Νόμπελ με τη Γερμανίδα ποιήτρια και 
δραματουργό Nelly Sacks, σε μια πρωτοφανή και
άκρως συμβολική επιλογή της Σουηδικής Ακαδημίας.





Το πάντα εμβληματικό σπίτι του πατέρα, τόσο του ουράνιου όσο και του επίγειου, επανέρχεται ως ένα σημείο αναφοράς που οργανώνει γύρω του βαθιές σημασίες και σχέσεις. Στο «Αγκουνότ», ο νάρκισσος πατέρας Αχιέζερ γίνεται ο ρυθμιστής της τύχης της κόρης του, καταδικάζοντάς την σε έναν δυστυχισμένο γάμο που διαλύεται. Στο «Σπίτι του Πατέρα», ο (άσωτος;) υιός επιστρέφει με ανάμεικτα και αντικρουόμενα συναισθήματα, που τον παγιδεύουν σε μια δίνη έντονων συγκινήσεων. Με τρόπο σχεδόν ελλειπτικό, χωρίς ποτέ να υπεισέρχεται σε λεπτομέρειες, ο συγγραφέας χαρτογραφεί, μέσα από μια ακολουθία καθοριστικών στιγμών, την κρίσιμη εκείνη κατάσταση, που έρχεται ν’ αλλάξει τον ρυθμό του κόσμου.

Οι κινήσεις των προσώπων μέσα στον χώρο και τον χρόνο περιγράφονται ενίοτε σπασμωδικές και άστατες, χωρίς συνέχεια και συνέπεια. Πολλές ενέργειες δεν υπαγορεύονται από κάποιο προφανές εξωτερικό κίνητρο αλλά υπακούουν σε μια εσωτερική, κρυφή αναγκαιότητα, που δεν αποκαλύπτεται ποτέ. Οι θρησκευτικές τελετουργίες που λαμβάνουν χώρα σε πολλά διηγήματα, δίνουν ένα κάποιο σχήμα στον άτσαλο και ασυνάρτητο ανθρώπινο βίο, που εν πολλοίς ξοδεύεται μέσα στην ανησυχία και την αγωνιώδη λαχτάρα για απαντήσεις.

Ο ήρωας μετέχει σε ασύνδετα επεισόδια χωρίς χωροχρονική συνέχεια, και η πραγματικότητα εμφανίζεται εντελώς θρυμματισμένη και φασματική.

Ενίοτε το σκηνικό γίνεται εντελώς ονειρικό ή εφιαλτικό. Ο ήρωας μετέχει σε ασύνδετα επεισόδια χωρίς χωροχρονική συνέχεια, και η πραγματικότητα εμφανίζεται εντελώς θρυμματισμένη και φασματική. Μέσα σ’ αυτό το έντονα φορτισμένο ονειρικό περιβάλλον με το ψυχαναλυτικό υπέδαφος, που βρίθει από αρχέτυπα και σύμβολα, καθένα επεισόδιο αποκτά ξεχωριστό βάθος και ουσία.

Ο Αβραάμ Γεοσούα σημειώνει, μεταξύ άλλων στο επίμετρο ότι: «Το απαράμιλλο ύφος του Αγκνόν δεν αποτελεί μόνο ζήτημα φιλολογικού ενδιαφέροντος αλλά και μια ιδιότυπη έκφραση που εμπεριέχει μυστήριο, πολυφωνία, χιούμορ και ειρωνεία, μια έκφραση που περιέχει τα άκρα αντίθετα καθώς και την αίσθηση του ατελούς μέσω μιας συνεχούς και ανατρεπτικής καταφυγής σε ποικίλα θρησκευτικά κείμενα».

* Η ΝΙΚΗ ΚΩΤΣΙΟΥ είναι φιλόλογος.

→ Στην κεντρική εικόνα: Η Ιερουσαλήμ στην ανατολή του ηλίου.


altΣτο σπίτι του πατέρα
και άλλες ιστορίες
Σμουέλ Γιοσέφ Αγκνόν
Μτφρ. Χρυσούλα Παπαδοπούλου
Καστανιώτης 2019
Σελ. 146, τιμή εκδότη €12,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ SHMUEL YOSEF AGNON

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Σκοτεινή μου Βανέσα, της Κέιτ Ελίζαμπεθ Ράσελ – μια ιστορία κακοποίησης

Σκοτεινή μου Βανέσα, της Κέιτ Ελίζαμπεθ Ράσελ – μια ιστορία κακοποίησης

Για το μυθιστόρημα της Kate Elizabeth Russell «Σκοτεινή μου Βανέσα» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη, εκδ. Ψυχογιός), μια ιστορία για τη σεξουαλική και ψυχική κακοποίηση στις ποικίλες εκφάνσεις της.

Του Διονύση Μαρίνου

Ήταν κεραυνός εν αιθρία; Πέσαμε από τα σύννεφα...

Κανείς δεν άναβε τα φώτα, του Φελισμπέρτο Ερνάντες, πατριάρχη του Μαγικού Ρεαλισμού

Κανείς δεν άναβε τα φώτα, του Φελισμπέρτο Ερνάντες, πατριάρχη του Μαγικού Ρεαλισμού

Για τη συλλογή διηγημάτων του Felisberto Hernandez «Κανείς δεν άναβε τα φώτα» (μτφρ. - επίμ.: Γεωργία Ζακοπούλου, εκδ. Μεταίχμιο), του θεωρούμενου ως πατριάρχη του Μαγικού Ρεαλισμού. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Όταν ολοκλήρωσα τη μικρή αυτή συ...

Ένας έρωτας, της Σάρα Μέσα – ιστορία μετάβασης και αυτογνωσίας

Ένας έρωτας, της Σάρα Μέσα – ιστορία μετάβασης και αυτογνωσίας

Για το μυθιστόρημα της Sara Mesa «Ένας έρωτας» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου, εκδ. Ίκαρος).

Του Μιχάλη Μοδινού

«Το ότι υπάρχουν πραγματικότητες που δεν μπορούν να μεταφρασθούν δεν σημαίνει πως όλα, πάντα, θα ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Σύμπνοια κοινού κι επιτροπής για το βραβείο Not the Booker prize για το 2020

Σύμπνοια κοινού κι επιτροπής για το βραβείο Not the Booker prize για το 2020

Το βραβείο Not the Booker prize, βραβείο των αναγνωστών της εφημερίδας The Guardian, κερδίζει για το 2020 ο Richard Owain Roberts με το βιβλίο Hello friend we missed you. Το μυθιστόρημα υποστηρίχτηκε εξίσου θερμά από την τριμελή επιτροπή της εφημερίδας.

Της Σοφίας Μεσσήνη

...
5 λεπτά με τον Γιώργο Ν. Περαντωνάκη

5 λεπτά με τον Γιώργο Ν. Περαντωνάκη

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης, με αφορμή το μυθιστόρημά του «Πυθαγόρας» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Book Press

Πώς ξεκινήσατε να γράφετε το μυθιστόρημά σας; Θυμάστε το αρχικό ερ...

Η Δημόσια Βιβλιοθήκη της Βέροιας ανοίγεται στο μέλλον

Η Δημόσια Βιβλιοθήκη της Βέροιας ανοίγεται στο μέλλον

Η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη της Βέροιας, που βραβεύτηκε πριν από 10 χρόνια από το ίδρυμα Bill & Melinda Gates για τις καινοτόμες υπηρεσίες της προς τους πολίτες της περιοχής, ξεκινά μια σειρά δράσεων και εκδηλώσεων με έμφαση στην ενδυνάμωση της τοπικής ταυτότητας και της συνεχιζόμενης επιτυχημένης πορείας...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Από την αρχή, του Θοδωρή Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Από την αρχή, του Θοδωρή Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πρώτο μυθιστόρημα για ενήλικες του Θοδωρή Παπαϊωάννου «Από την αρχή», που κυκλοφορεί στις 2 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Ίκαρος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Οι αταξίες συνοδεύονται από τιμωρίες». Έτσι μας έλεγαν πάντα ο...

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Sarah Knott «Μητέρες – Μια αντισυμβατική ιστορία» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), που κυκλοφορεί στις 29 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΟ ΑΚΟΥΣΜΑ

...
Νο 13, του Βάλτερ Μπένγιαμιν (προδημοσίευση)

Νο 13, του Βάλτερ Μπένγιαμιν (προδημοσίευση)

Απόσπασμα μιας ενότητας και μέρος των επιλεγομένων από την ανθολογία του Walter Benjamin «Νο 13 – Εξήντα πέντε θέσεις για τα βιβλία και τις πόρνες, το γράψιμο, την κριτική, τους σνομπ και την επιτυχία», σε μετάφραση και επιλεγόμενα του Κώστα Κουτσουρέλη. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Περιήγηση στο επιδραστικό έργο του Edgar Allan Poe μέσα από πέντε σχετικά πρόσφατα βιβλία, τέσσερα με δικά του έργα και ένα με κείμενα εμπνευσμένα από την τόσο ιδιαίτερη λογοτεχνία του. 

Του Δημήτρη Αργασταρά

Κοιν...

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε ελληνικά αστυνομικά μυθιστορήματα από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή που ξεχωρίζουν.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

 

...
Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σώμα» κειμένων που καλύπτει όλες τις όψεις του σύνθετου πολιτικού και κοινωνικού φαινομένου.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

05 Οκτωβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ