alt

Για το τρίτο μέρος, «Κύδος» (μτφρ. Αθηνά Δημητριάδου, εκδ. Gutenberg), της τριλογίας της Rachel Cusk.

Του Διονύση Μαρίνου

Δοξολογώντας το άδοξο. Είναι κι αυτός ένας τρόπος να φανερωθεί πως το μέγα τρόπαιο που προσφέρει η ζωή δεν είναι κάποιο κλέος, αλλά η μακρά διαδοχή γεγονότων που οδηγούν –ή οφείλουν να οδηγούν– στη συνειδητοποίηση του ελαχίστου που μάς συνέχει. Το τελευταίο μέρος της θαυμαστής τριλογίας της Ρέιτσελ Κασκ φέρει τον τίτλο Κύδος. Σπάνια λέξη και, φευ, ελάχιστες φορές έχει πρακτική αξία στη ζωή των ανθρώπων. Δόξα, λοιπόν, φήμη και τιμή εν ταυτώ. 

Τι παράξενο, σχεδόν κανένας από τους ανθρώπους που διατρέχουν αυτό το τελευταίο βιβλίο δεν μπορεί να καυχηθεί για τα τρόπαιά του. Ούτε καν η Φαίη, η «αόρατη» συγγραφέας της τριλογίας που εξακολουθεί να παραχωρεί το δικαίωμα στους συνομιλητές της να αναλαμβάνουν τα ηνία της εξομολόγησης, άρα και της πλοκής.

Τι παράξενο, σχεδόν κανένας από τους ανθρώπους που διατρέχουν αυτό το τελευταίο βιβλίο δεν μπορεί να καυχηθεί για τα τρόπαιά του. Ούτε καν η Φαίη, η «αόρατη» συγγραφέας της τριλογίας που εξακολουθεί να παραχωρεί το δικαίωμα στους συνομιλητές της να αναλαμβάνουν τα ηνία της εξομολόγησης, άρα και της πλοκής. Τη βρίσκουμε σε ένα λογοτεχνικό συνέδριο σε κάποια ευρωπαϊκή πόλη (δεν δηλώνεται ευθέως, αλλά μέσω συμφραζομένων) να μετακινείται από ιστορία σε ιστορία κι από εξομολόγηση σε εξομολόγηση ωσάν να είναι ένα δεκτικό αυτί. Και, όντως, είναι ένα τέτοιο, μόνο που δεν στέκεται αρωγός των παθημάτων τους, δεν τους συντρέχει, δεν σκοπεί να τους τείνει ένα χέρι βοήθειας. Είναι ένα αποστασιοποιημένο αυτί. Ακούει, αλλά δεν αντιδρά. 

Αν και θεωρητικά πρωταγωνίστρια είναι η αφηγήτρια, η εκδότριά της έχει ετοιμάσει ένα ολόκληρο πλάνο συνεντεύξεων και παρουσιάσεων, εντέλει τίποτα δεν πηγαίνει σύμφωνα με τον προγραμματισμό. Από το αεροπλάνο που θα την πάει στο συνέδριο έως το τέλος της διαδρομής του μυθιστορήματος (πρέπει, άραγε, να το ονομάσουμε έτσι αυτό που κάνει η Κασκ;) οι άλλοι παίρνουν τον λόγο. Η δική της παρέμβαση είναι μετρημένη και πλαγιομετωπική. Ο ρόλος της παραμένει αυτός της ακροάτριας. 

Αν υπάρχει μια μικρή μετατόπιση σε τούτο το τρίτο μέρος της τριλογίας, το επιλογικό σημάδι της, είναι ότι οι αποκαλύψεις βγαίνουν –κυρίως– από γυναικεία στόματα. Μόνο που δεν έχουμε να κάνουμε μόνο με τη φεμινιστική εκδοχή των σχέσεων (ναι, πάλι οι σχέσεις είναι το ζητούμενο), αλλά και με τη θέση που έχει μια γυναίκα μέσα σ’ αυτές. Είναι οι ταλαιπωρίες που έχει υποστεί, τα ψυχικά τραύματα που φέρει, η αίσθηση της πιεσμένης ελευθερίας έπειτα από ένα διαζύγιο, αλλά και η επώδυνη αορατότητά της. Το αποτέλεσμα, είτε έτσι είτε αλλιώς, είναι μια διαδικασία αποδοχής ότι κανείς οφείλει να περάσει μέσα από τις δαγκάνες της απογοήτευσης για να δημιουργήσει τον προσωπικό του μύθο. Οι γυναίκες που μιλούν στην αφηγήτρια φέρουν αυτή την απογοήτευση που άλλοτε είναι καλλιτεχνική κι άλλοτε ιδιωτική. Ωστόσο, δεν έχει τη χροιά της παθητικότητας. 

alt
Διαβάστε την κριτική για το Περίγραμμα,
τον πρώτο τόμο της τριλογίας
της Rachel Cusk.


Όπως η Φαίη έχει υποστεί τους δικούς της ψυχικούς καταναγκασμούς, αλλά προσπαθεί να γράψει το επόμενο κεφάλαιο στη ζωή της (γνωρίζουμε από τα προηγούμενα δύο βιβλία ότι είναι χωρισμένη με δύο παιδιά), έτσι και οι συνομιλήτριές της προσπαθούν να αναγεννηθούν συνειδητοποιώντας πως φέρουν και οι ίδιες σημαντικό μέρος της ευθύνης για την κατάστασή τους. Αφέθηκαν στον μαρασμό κι άφησαν να τους γλιστρήσει η ελευθερία από τα χέρια. Και είναι, ίσως, ο πόνος αυτής της παραδοχής που μπορεί να τις βοηθήσει να προχωρήσουν τη ζωή τους. Πριν αναδημιουργήσεις οφείλεις να κάψεις τις γέφυρες με το παρελθόν. 

Το Κύδος, ομοίως με τα προηγούμενα δύο βιβλία της τριλογίας, περιλαμβάνει πλήθος ιστοριών που η μια επικαλύπτει την άλλη. Η ασυνέχεια των εξομολογήσεων και η χαλαρή σύνδεσή τους, ωσάν ένα υγρό που κυλάει ανεμπόδιστο, δημιουργεί έναν αφηγηματικό καμβά που αποτελείται από μονολόγους και κόντρα μονολόγους. 

Στο περιθώριο αυτών εμφανίζεται ξανά η αφηγήτρια, άλλοτε υποφωτισμένη κι άλλοτε με τη δύναμη που της παρέχει το γεγονός ότι είναι ο φορέας αυτών των ιστοριών (καίτοι, η Κασκ σπάει τον κανόνα της συγγραφικής εξουσίας) για να μας φανερώσει τη δική της θέση. Διότι κι αυτή επιθυμεί να απαλλαγεί από τις λογής αυταπάτες που θέτει κάθε άνθρωπος. Γι’ αυτήν, πλέον, δεν υπάρχει γυρισμός: δεν γίνεται να «διακοσμεί» τις εμπειρίες της. Αυτό το σχήμα δεν λειτουργεί και φαίνεται ολοκάθαρα στον τηλεφωνικό διάλογο που έχει στο τέλος του βιβλίου με τον γιο της που έχει μπλέξει με την αστυνομία. Άρα, το καρύκευμα των πληγών με μια δόση φαντασίας όχι μόνο δεν βοηθάει, αλλά λειτουργεί και ανασχετικά στην «πρόοδο» του πολύπαθου εγώ.

alt
Διαβάστε την κριτική για τη Μετάβαση,
τον δεύτερο τόμο 
της τριλογίας
της Rachel Cusk.


Τι μας αφήνει, άραγε, αυτή η τριλογία της Κασκ; Γιατί γράφτηκαν τόσα πολλά πράγματα γι’ αυτήν; Τι το καινούργιο έφτιαξε που θα πρέπει να αναλυθεί εις βάθος; Αυτό που πέτυχε είναι να μιλήσει αντι-ηρωικά για μιαν αντι-ηρωική εποχή όπου τα πάντα τίθενται εν αμφιβόλω, όπου οι σχέσεις μεταξύ ανδρών και γυναικών είναι δύσκαμπτες και ακροσφαλείς. Ναι, πάντα ήταν έτσι, θα πει κανείς, όμως τώρα είναι και η εποχή που επιδεινώνει την κατάσταση.

Η Κασκ σχηματοποιεί μια περσόνα ηρωίδας (το alter ego της) που δεν φέρει καμία εξουσία, δεν τραβάει πάνω της όλα τα φώτα, δεν έχει καμία βεβαιότητα να ακουμπήσει. Μοιάζει να είναι η κιβωτός των ιστοριών των άλλων. Τις φυλάει, αλλά δεν σκοπεύει να τις προφυλάξει. Αντίθετα, τις αφήνει να εκτεθούν στο φως υπό το φόβο να υποστούν αλλοιώσεις. Σαν τις παλιές φωτογραφίες που όταν τις χτυπούσαν οι ακτίνες του ήλιου αποχρωματίζονταν. 

Κι όμως, στην Κασκ κάθε δραματική αποκάλυψη, κάθε αποχρωματισμός, είναι ένα ακόμη βήμα συνειδητοποίησης. Ναι, δεν έχουμε να κάνουμε με ένα κλασικό αφηγηματικό τόξο. Ναι, υπάρχουν φορές που οι στοιβάδες των επάλληλων ιστοριών κουράζουν. Ναι, έχει ενδιαφέρον η απόφασή της να κομματιάσει τη συγγραφική εξουσία και να δώσει το λόγο σε ανθρώπους που κάνουν cameo εμφανίσεις κι ύστερα εξαχνώνονται. Όλα τούτα, εν μέρει, είναι γνωστά, έχουν υπάρξει ξανά στη λογοτεχνία. Αυτό που κάνει η Κασκ είναι να τα ενώνει σε ένα ενιαίο σχήμα. Να τους δίνει μια συνολική υπόσταση και, μάλιστα, σε μια εποχή που αποζητάει κάτι ανάλογο. Ήταν, λοιπόν, θέμα ευνοϊκής συγκυρίας να βγάλει η Κασκ αυτή την τριλογία. Το αν προηγείται της εποχής της μένει να το δούμε στην πορεία. Όπως και στα προηγούμενα δύο βιβλία, έτσι και σ’ αυτό οφείλουμε να προσέξουμε τη μεταφραστική δουλειά της Αθηνάς Δημητριάδου. Εδωσε έως το τέλος το στίγμα που ήθελε να περάσει η Κασκ στους αναγνώστες της. Ένα εντελώς ιδιότυπο στίγμα. 

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, η ποιητική συλλογή «Ποτέ πια εμείς» (εκδ. Μελάνι).


altΚύδος
Rachel Cusk
Μτφρ. Αθηνά Δημητριάδου
Gutenberg 2019
Σελ. 248, τιμή εκδότη €14,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ RACHEL CUSK


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ημερολόγιο του χειμώνα», του Πολ Όστερ – Εκ βαθέων εξομολόγηση

«Ημερολόγιο του χειμώνα», του Πολ Όστερ – Εκ βαθέων εξομολόγηση

Για το βιβλίο του Paul Auster «Ημερολόγιο του χειμώνα» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου, εκδ. Μεταίχμιο).

Της Νίκης Κώτσιου

Θραυσματικές αυτοβιογραφικές αφηγήσεις από μια ολόκληρη ζωή συνθέτουν το Ημερολόγιο του χειμώνα του ...

«Americana», του Ντον ΝτεΛίλο (κριτική) – Το ώριμο ντεμπούτο ενός ανήσυχου Αμερικανού

«Americana», του Ντον ΝτεΛίλο (κριτική) – Το ώριμο ντεμπούτο ενός ανήσυχου Αμερικανού

Για το πρώτο μυθιστόρημα του Don DeLillo «Americana» (μτφρ. Άννα Παπασταύρου, Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Μεθύστερη γνώση, αλλά ικανή για να επιβεβαιώσει το λεχθέν: ο Ντον ΝτεΛίλο δεν έγινε εν προόδω ο «αρχι-σαμάνος» της αμερικανικής λογοτεχνίας. Δ...

«Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω», του Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες (κριτική)

«Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω», του Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Juan Gabriel Vásquez «Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω» (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Ίκαρος). Φωτογραφία: Η οικογένεια του Σέρχιο Καμπρέρα, μαζί με άλλους εξόριστους, πριν επιβιβαστούν στο πλοίο για τη Δομινικανή Δημοκρατία. (1939)

Του Νίκου Ξένιου

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το λευκό δωμάτιο», του Αλέξη Σταμάτη – Μια αλληγορία εγκλεισμού

«Το λευκό δωμάτιο», του Αλέξη Σταμάτη – Μια αλληγορία εγκλεισμού

Για το μυθιστόρημα του Αλέξη Σταμάτη «Το λευκό δωμάτιο» (εκδ. Καστανιώτη).

Της Λεύκης Σαραντινού

Μπορούν άραγε να δραπετεύσουν οι ήρωες από ένα βιβλίο ή ένα θεατρικό και να συνεχίσουν τις ζωές τους ανεξάρτητα από τη βούληση των Νονών-Δημιουργών τους;&n...

«Η ομορφιά των όπλων μας», του Θωμά Τσαλαπάτη (κριτική)

«Η ομορφιά των όπλων μας», του Θωμά Τσαλαπάτη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Θωμά Τσαλαπάτη «Η ομορφιά των όπλων μας» (εκδ. Αντίποδες).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή Η ομορφιά των όπλων μας του Θωμά Τσαλαπάτη διαρθρώνεται σε πέντε ενότητες που περιγράφονται ως εξής: «Περιστατικά...

«Μαθήματα», το νέο μυθιστόρημα του Ίαν ΜακΓιούαν, «ένα χρονικό της εποχής μας»

«Μαθήματα», το νέο μυθιστόρημα του Ίαν ΜακΓιούαν, «ένα χρονικό της εποχής μας»

Το «πιο επικό» βιβλίο του Ian McEwan, η πλοκή του οποίου εκτυλίσσεται από τα τέλη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι τη σημερινή πανδημία, πρόκειται να κυκλοφορήσει τον ερχόμενο Σεπτέμβριο από τον εκδοτικό οίκο Jonathan Cape.

Επιμέλεια: Book Press

Το...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Πρόωρη άνοιξη: 21 Έλληνες συγγραφείς παρουσιάζουν τα νέα τους βιβλία

Πρόωρη άνοιξη: 21 Έλληνες συγγραφείς παρουσιάζουν τα νέα τους βιβλία

Δόκιμοι και καταξιωμένοι καθώς και νεότεροι συγγραφείς γράφουν για τα νέα τους βιβλία, τα οποία μόλις κυκλοφόρησαν ή αναμένεται να κυκλοφορήσουν προσεχώς.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ζητήσαμε από είκοσι έναν συγγραφείς –καταξιωμένους αλλά και νεότερους...

Τα πιο feelgood βιβλία με σκηνικό βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες

Τα πιο feelgood βιβλία με σκηνικό βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες

Οι βιβλιοθήκες και τα βιβλιοπωλεία, συχνά μάλιστα και τα ίδια τα βιβλία, γίνονται το κεντρικό θέμα σε πολλά μυθιστορήματα, που αποκτούν έτσι αυτόχρημα τον χαρακτηρισμό του «βιβλιοφιλικού» και έχουν ένα δικα...

Μυθιστορήματα για την αμνησία: πώς οι διαταραχές μνήμης δίνουν υπέροχες ιστορίες

Μυθιστορήματα για την αμνησία: πώς οι διαταραχές μνήμης δίνουν υπέροχες ιστορίες

Ο ανθρώπινος νους και τα αχαρτογράφητα μονοπάτια του, η μνήμη και η λειτουργία της, από τα σπουδαιότερα μυστήρια της ανθρώπινης ύπαρξης, διερευνώνται τόσο από την επιστήμη όσο και από τη λογοτεχνία. Μια επιλογή λογοτεχνικών βιβλίων με θέμα την αμνησία ή διάφορες διαταραχές της μνήμης, στην πλειονότητά τους μυθι...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ