alt

Για το μυθιστόρημα της Rachel Cusk «Περίγραμμα» (μτφρ. Αθηνά Δημητριάδου, εκδ. Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Υπάρχει μια αλληλουχία πραγμάτων και γεγονότων. Μπορεί τη στιγμή που συμβαίνουν να μην μπορεί κανείς, ούτε καν ο δημιουργός τους, να την προσδιορίσει, αλλά όταν αναγνωστεί εκ των υστέρων, αίφνης, νοηματοδοτούνται τα πάντα.

Η Κασκ όρισε τη διαδικασία της συγγραφικής μετάλλαξής της ως «δημιουργικό θάνατο». Η μυθοπλαστική πλευρά του εαυτού της υπέστη ένα βαθύτατο ρήγμα.

Το 2012, η Ρέιτσελ Κασκ εκδίδει ένα βιβλίο που δεν είναι μυθοπλασία. Δεν ήταν η πρώτη φορά που το έκανε. Ήταν ένα memoir, το οποίο αντιμετωπίστηκε με περισσό σκεπτικισμό από τους αναγνώστες και τους κριτικούς. Λεγόταν Aftermath και πραγματευόταν τη ζωή της ύστερα από τον χωρισμό με τον άντρα της, Άντριαν Κλαρκ. Ακόμη και η ίδια παραδέχθηκε πως εκείνο το βιβλίο την έθεσε μέσα σε ένα γυάλινο σπίτι όπου όλοι πλέον ήξεραν τα ενδότερα του οίκου της. Να ήταν, λοιπόν, αυτό το σημείο που καθόρισε τη μετέπειτα στάση της ως προς το γράψιμο; Η Κασκ όρισε τη διαδικασία της συγγραφικής μετάλλαξής της ως «δημιουργικό θάνατο». Η μυθοπλαστική πλευρά του εαυτού της υπέστη ένα βαθύτατο ρήγμα. Δύο χρόνια από το πυρετώδες Aftermath, το 2014, πλέον, λέει σε μια συνέντευξή της στην εφημερίδα Guardian πως η κοινή μυθοπλασία είναι «ψεύτικη και ντροπιαστική». Πόσοι συγγραφείς έχουν αποφανθεί αναλόγως για τα μυστικά του επαγγέλματός τους; Μάλλον, ελάχιστοι και σίγουρα όχι με την πρόθεση να διακηρύξουν μέσω των έργων τους ανάλογη σταθερότητα στην άποψή τους. 

Η Κασκ το έκανε. Υπάρχει, πλέον, έμπρακτη κατάθεση. Κάπως έτσι, την ίδια χρονιά, έρχεται το πρώτο μυθιστόρημα της θαυμαστής τριλογίας της. Το πρώτο βιβλίο, ολιγοσέλιδο, αλλά αρκούντως πυκνό, Περίγραμμα (μτφρ. Αθηνά Δημητριάδου, εκδ. Gutenberg) είναι ο ορισμός της επανεκκίνησης ενός συγγραφέα. Τα προηγούμενα βιβλία της, καίτοι είχαν λάβει βραβεία και είχαν διαβαστεί από πολύ κόσμο, αποδείχθηκαν μια κοινή, προφανής πτυχή της. Τούτα εδώ τα τρία βιβλία όρισαν μια άλλη συνθήκη, εντελώς διαφορετική. 

Η Κασκ αποφασίζει να γίνει «αόρατη», αλλά ταυτόχρονα και θεατή. Να κρύβει δημιουργώντας, αλλά και να φανερώνει διαλύοντας κάθε ψευδαίσθηση μυθοπλασίας. Το αποτέλεσμα έλαβε τον χαρακτήρα της autofiction.

Το Περίγραμμα ήρθε στα εκδοτικά πράγματα ως κεραυνός, ως νεοτερισμός, ως ρήξη δίχως τυμπανοκρουσίες. Από την εξωτερική θέαση που προσέφερε στους αναγνώστες της με το Aftermath, πέρασε σε μια εσωτερικότητα ημι-κρυπτική. Η Κασκ δημιούργησε ένα συγγραφικό ego, μια συγγραφέα που της μοιάζει, αλλά δεν είναι ακριβώς η ίδια. Που έχει παρόμοια πορεία και παραπλήσιες ποιότητες ως άνθρωπος, αλλά όχι και τις ίδιες. Η Κασκ αποφασίζει να γίνει «αόρατη», αλλά ταυτόχρονα και θεατή. Να κρύβει δημιουργώντας, αλλά και να φανερώνει διαλύοντας κάθε ψευδαίσθηση μυθοπλασίας. Το αποτέλεσμα έλαβε τον χαρακτήρα της autofiction. Ενός ενδιάμεσου χώρου, όχι καινούργιου στη λογοτεχνία, όπου η προσωπική καταγραφή έρχεται να συναντήσει τη φαντασία και σε ισόποσες δόσεις κατανεμημένα τα δύο στοιχεία, να διαμορφώσουν μια πλοκή που θα έχει υδραργυρική υφή ως προς τις προθέσεις της. Αν το κατάφερε; Ναι, το δίχως άλλο. 

Οι κριτικοί την «πάντρεψαν» με αυτό που κάνει ο Καρλ Ούβε Κνάουσγκορντ στο εξάτομο έργο του Ο Αγώνας μου (εκδ. Καστανιώτη). Σαν να λέμε: βγάζουν πολλά άπλυτα στη φόρα δίχως να χρειάζεται να φαίνονται πως είναι αυτοί που απλώνουν την μπουγάδα σε κοινή θέα. Όπως και ο θαυμαστός Καρλ Ούβε, η Κασκ δεν μας προσφέρει ηχηρά δράματα, δεν παίζει με τις πιθανότητες να προκληθούν έντονα συναισθήματα από την ανάγνωση αυτών που έχει γράψει. Η ηρωίδα της, δε, έχει την περίεργη τύχη να μην είναι πάντα το κεντρικό νήμα της αφήγησης. Παράξενο για μυθιστόρημα, έτσι δεν είναι; 

Όπως και να ‘χει, εδώ υπάρχει εξαρχής μια χωρισμένη συγγραφέας από το Λονδίνο που ταξιδεύει με προορισμό την Αθήνα για να παραστεί σε ένα συγγραφικό σεμινάριο ή κάτι σαν τα γνωστά μας μαθήματα δημιουργικής γραφής. Στο ταξίδι, στην ελληνική πρωτεύουσα, σε ταβέρνες, σε καφετέριες, στο δρόμο, σε κότερα, σχεδόν παντού, για να μην το λεπτολογούμε, συναντιέται με ανθρώπους που ως εκείνη τη στιγμή δεν τους ήξερε (όχι πάντα, διότι συναντάει κι έναν γνωστό της) και άλλο δεν κάνει από το να ακούει τις ιστορίες τους. Είναι μόνο καλή ακροάτρια; Λαμβάνει υλικό, μήπως, για το επόμενο βιβλίο της; Και πού βρίσκεται εκείνη όση ώρα οι περιφερειακοί ήρωες βγάζουν τα εσώψυχά τους μπροστά της; Μα, αυτό ακριβώς είναι το βιβλίο: μια στοιβάδα ακροάσεων. Μια πυκνή και απόλυτα ανθρώπινη παραλλαγή γεγονότων γύρω από το θέμα της αγάπης, της συντροφικότητας και της οικειότητας που κερδίζεται και χάνεται (πόντο-πόντο) στις σχέσεις μας. Προφανώς, μέσα σε όλες αυτές τις ιστορίες κείται και η δική της και η δική μας – αναπόδραστο. Οι ζωές των ανθρώπων, όσο κι αν είναι μοναδικές, μοιάζουν σαν σταγόνες νερού που πέφτουν από χαλασμένη βρύση. 

alt
Η Ρέιτσελ Κασκ

Το «Περίγραμμα» είναι ο προάγγελος, το πρελούδιο, η αρχή των πάντων. Είναι δομημένο πάνω σε διαλόγους, αποκαλύψεις, μονολόγους που έχουν θεατρική υφή –Πιντερική, βεβαίως– δίχως να διαθέτουν την δραματουργική οξύτητα σκηνών που θα προκαλέσουν έντονα ρήγματα.

Το Περίγραμμα είναι ο προάγγελος, το πρελούδιο, η αρχή των πάντων. Είναι δομημένο πάνω σε διαλόγους, αποκαλύψεις, μονολόγους που έχουν θεατρική υφή –Πιντερική, βεβαίως– δίχως να διαθέτουν την δραματουργική οξύτητα σκηνών που θα προκαλέσουν έντονα ρήγματα. Παντού θάλλουν μικρές ρωγμές, υποδόρια τραύματα, αμυχές που πονούν κι ας μην φαίνονται. 

Αυτή η καλή ακροάτρια αναζητεί με τη σειρά της το επόμενο κεφάλαιο της ζωής της. Κουβαλάει μέσα της έναν πικρό χωρισμό, κάποια παιδιά που περιμένουν πίσω στην πατρίδα, μια καριέρα που δεν ξέρει προς τα πού θα πάει. Πάνω από όλα φέρει τα αγκάθια της απώλειας και αναζητεί τον τρόπο όχι να τα αποχωριστεί, αλλά τουλάχιστον να συμβιβαστεί μαζί τους. Όπως κάνουν, άλλος περισσότερο κι άλλος λιγότερο, οι άνθρωποι που της αφηγούνται τη ζωή τους. Η συνάντησή της με ένα Έλληνα γηραιό κύριο, με τον οποίο πηγαίνει κρουαζιέρα, και φαίνεται να την φλερτάρει, θα είναι καθοριστική, αλλά κι όχι ευκρινής για τις δικές της προθέσεις. Αν και δεν μας το λέει ευθαρσώς, δεν δείχνει να ανταποκρίνεται στις συναισθηματικές επιθέσεις του. Κάτι παγωμένο έχει εγκαθιδρυθεί ανάμεσά τους. Μήπως και μέσα της; 

Η Κασκ μεταφέρει αισθήσεις απλές, κατανοητές, ανθρώπινες και το κάνει με τον πλέον συμβατό τρόπο, αλλά με αντισυμβατικά μέσα. Είναι ο θεατής, αλλά και το δρων πρόσωπο. Ο παρατηρητής και ο παρατηρούμενος.

Αν θαυμάζεται για κάτι το Περίγραμμα είναι τα ερωτήματα που θέτει. Θα πει κανείς: η λογοτεχνία άλλο δεν κάνει από το να βάζει στο τραπέζι τα ερωτήματα του ανθρώπου δίχως να έχει την πρόθεση να τα απαντήσει. Ποιοι είμαστε; Τι συμβαίνει όταν παύουμε να αισθανόμαστε την εγγύτητα με τους ανθρώπους που μας περιβάλλουν; Ποια η σημασία της επιτυχίας στη ζωή μας; Τι απάντηση μπορείς να δώσεις σ’ αυτά; 

Η Κασκ μεταφέρει αισθήσεις απλές, κατανοητές, ανθρώπινες και το κάνει με τον πλέον συμβατό τρόπο, αλλά με αντισυμβατικά μέσα. Είναι εντός και εκτός του παιχνιδιού. Είναι στο κέντρο, αλλά και στη γωνία. Είναι ο θεατής, αλλά και το δρων πρόσωπο. Ο παρατηρητής και ο παρατηρούμενος. Δεν έχει νόημα να μπούμε στη συζήτηση αν αυτού του είδους η λογοτεχνία θα κυριαρχήσει στον 21ο αιώνα, ούτε αν η Κασκ είναι στην πρωτοπορία της πρωτοπορίας. Αυτά είναι περισσότερο διαφημιστικά τρικ και λιγότερο τέχνη. Κι εδώ έχουμε να κάνουμε με ατόφια τέχνη, όπως κι αν την ονομάσει κανείς. Η μετάφραση ανήκει στην Αθηνά Δημητριάδου. Θα προσέθετα καλύτερα: ευτυχώς ανήκει στην Αθηνά Δημητριάδου. Έκανε ό,τι περνούσε από το χέρι της για να μην χάσουμε τίποτα από την ιδιαίτερη πρόζα της Κασκ. Και το κατάφερε. 

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, η συλλογή διηγημάτων «Όπως και αν έρθει αυτό το βράδυ» (εκδ. Μελάνι).

 Στην κεντρική εικόνα σκίτσα της © Samantha Hahn για την κριτική παρουσίαση του βιβλίου στο Raris Review.


altΠερίγραμμα
Rachel Cusk
Μτφρ. Αθηνά Δημητριάδου
Gutenberg 2019
Σελ. 256, τιμή εκδότη €14,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ RACHEL CUSK

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

Για το μυθιστόρημα του Γιόν Φόσε [Jon Fosse] «Το άλλο όνομα – Επταλογία I-II» (μτφρ. Σωτήρης Σουλιώτης, εκδ. Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Υπήρξα από εκείνους τους τυχερούς που είδαν το έργο του Γιόν Φόσε «Κάποιος θα έρθει» που ανέβηκε τον Σεπτέμβριο...

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας  – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

Σκέψεις, ερωτήματα και διαπιστώσεις με αφορμή το μυθιστόρημα «Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (William H. Gass), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση Γιώργου Κυριαζή. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Ο Fredric Jameson στο βιβλίο...

«Το σιντριβάνι ξεχειλίζει» της Ρεμπέκα Γουέστ – Ταξίδι στην πιο εκπληκτική χώρα: την παιδική ηλικία

«Το σιντριβάνι ξεχειλίζει» της Ρεμπέκα Γουέστ – Ταξίδι στην πιο εκπληκτική χώρα: την παιδική ηλικία

Για το μυθιστόρημα «Το σιντριβάνι ξεχειλίζει» της Ρεμπέκα Γουέστ (μτφρ. Κλαίρη Παπαμιχαήλ, εκδ. Μεταίχμιο).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Πώς φαντάζει η ζωή και ο κόσμος μας μέσα από τα μάτια ενός παιδιού; Τι κερδίζεις και τι χάνεις ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Σε συνέντευξή του στο Revistascena, ο Νορβηγός δραματουργός Jon Fosse μίλησε για την πολυετή πορεία του στον χώρο του θεάτρου. Τα πρώτα δύο μέρη της γνωστής επταλογίας του «Το άλλο όνομα» κυκλοφόρησαν πρόσφατα από τις εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Σωτήρη Σουλιώτη.

Επιμέλεια: ...

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Σκέψεις του γνωστού συγγραφέα σχετικά με την ανυποληψία της νεοελληνικής πεζογραφίας στο ελληνικό κοινό. Στην κεντρική εικόνα, τμήμα από το έργο «Portrait of George Dyer in a Mirror» (1968), του Φράνσις Μπέικον.

Του Αλέξη Πανσέληνου

Έγινε πρόσφατα μεγά...

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν τον δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, σκηνοθέτης Παναγιώτης Εξαρχέας απαντά σε 20 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ