Αντωνακάκη, Μπίρης, Παρπαϊρης: Ποιητική των κτιρίων και του χώρου - Τρία βιβλία για την αρχιτεκτονική

Τέσσερις νέες εκδόσεις για την αρχιτεκτονική στην Ελλάδα μας ωθούν σε γόνιμη σκέψη για το αστικό τοπίο που μας περιβάλλει, για τη σχέση μας με το κτισμένο περιβάλλον, αλλά και για την ιδιότυπη σύνδεση της αρχιτεκτονικής με την αρχαιολογία και με τον τουρισμό.

Μπαίνουμε στον κόσμο δύο εξαίρετων αρχιτεκτόνων, εκείνον της εκλιπούσας Σουζάνας Αντωνακάκη και εκείνον του Τάσου Μπίρη, ενώ με την μελέτη του αρχιτέκτονα Απόστολου Παρπαϊρη μαθαίνουμε με ενδιαφέρον πώς ο τουρισμός, αντί να δαιμονοποιείται, μπορεί να γίνει αρωγός της διατήρησης της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς. Με μια αγγλόφωνη έκδοση, τέλος, ακολουθούμε το νήμα που ενώνει την αρχιτεκτονική με την αρχαιολογία, σε ένα γοητευτικό ταξίδι ανά τους αιώνες.

Αρχιτεκτονική ποιητική
Σουζάνα Αντωνακάκη
Επιστημονική επιμέλεια- εισαγωγή: Στέλιος Γιαμαρέλος
Επιμέλεια έκδοσης: Παναγιώτης Σουλτάνης
Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης

Για την Σουζάνα Αντωνακάκη, την κορυφαία Ελληνίδα αρχιτέκτονα που έφυγε από τη ζωή το 2020, σε ηλικία 85 ετών, πολλοί έχουν μιλήσει και έχουν εξάρει το έργο της. Σε αυτή την πολυτελή έκδοση, όμως, έχουμε την ευκαιρία να ακούσουμε την ίδια: οι πιο επιδραστικές ομιλίες και διαλέξεις που έδωσε κατά την διάρκεια των έξι πολύ γόνιμων δεκαετιών της καριέρας της– αδημοσίευτες ή δυσεύρετες ως σήμερα, μάλιστα– βρίσκονται εδώ.

Η Σουζάνα Αντωνακάκη με τα εγγόνια της στον Αλικιανό στην Κρήτη τη δεκαετία του 1990.

Σε περισσότερα από τριάντα κείμενα παρατηρούμε πώς ξεδιπλώνεται ο πλούτος της συνθετικής της σκέψης, που φέρνει την αρχιτεκτονική σε συνομιλία με τη φιλοσοφία και τις καλές τέχνες. Η Αντωνακάκη εξερευνά τη χρήση του χρώματος στην αρχιτεκτονική και την πόλη, τη σχέση κατοίκησης και θεατρικότητας, την ποιητικότητα του κτισμένου περιβάλλοντος, τη μετάβαση από τον υπαίθριο στον στεγασμένο χώρο, αλλά και την αρχιτεκτονική της πολυκατοικίας. Η ίδια, άλλωστε, θεωρούσε πως η αρχιτεκτονική αποτελεί πολιτισμικό αγαθό.

Σουζάνα & Δημήτρης Αντωνακάκης: κατοικία της οικογένειας Δαρμάρου στο Ακρωτήρι Χανίων (1978). Συνεργάτης αρχιτέκτων: Δημήτρης Ρίζος.

Μαζί με τον Δημήτρη Αντωνακάκη έχουν δημιουργήσει πλείστα όσα σημαντικά έργα – το συγκρότημα κατοικιών των μεταλλείων Μπάρλου στο Δίστομο (1965), η Βιβλιοθήκη της Σχολής Καλών Τεχνών (2005), το Αρχαιολογικό Μουσείο Χίου (1965), η Κατοικία στη Βάρκιζα (2004) είναι μερικά από αυτά.

Σουζάνα & Δημήτρης Αντωνακάκης, στο «εσωτερικό του εξωτερικού» στην τριπλοκατοικία της οικογένειας Ζάννα στην οδό Πινότση στην Αθήνα (1978).

Τάσος Μπίρης: Πενήντα χρόνια σημάδια στο αρχιτεκτονικό γίγνεσθαι
Επιμέλεια κειμένων: Τζένη Αλμπάνη
Εκδοτική επιμέλεια: Ραχήλ Μισδραχή Καπόν
Εκδ. Καπόν

Αρχιτέκτονας όσο και δάσκαλος, ο Τάσος Μπίρης, γεννημένος το 1942 σε οικογένεια αρχιτεκτόνων– πατέρας, θείος και αδελφός– δημιουργεί και εμπνέει αδιάλειπτα τα τελευταία 50 χρόνια, έχοντας βραβευτεί σε πλήθος διαγωνισμών. Ανάμεσα στα σημαντικά έργα που έχει αναλάβει συγκαταλέγονται το Νέο Δημαρχείο Θεσσαλονίκης (2010), το συγκρότημα κατοικιών και καταστημάτων στο Μεταξουργείο (2006) και το «Σπίτι- κουτί» στο Κουκάκι (2011).

Ευκαιρία να εμβαθύνουμε στο έργο και την προσωπικότητά του, μέσα από τα κείμενα ανθρώπων που γνωρίζουν – δρώντες αρχιτέκτονες, αλλά και κριτικοί και εωρητικοί της αρχιτεκτονικής.

Χάρη σε αυτή την πλούσια έκδοση έχουμε την ευκαιρία να εμβαθύνουμε στο έργο και την προσωπικότητά του, μέσα από τα κείμενα ανθρώπων που γνωρίζουν – δρώντες αρχιτέκτονες, αλλά και κριτικοί και θεωρητικοί της αρχιτεκτονικής. Πρόκειται για τα κείμενα των ομιλιών που δόθηκαν κατά τη διάρκεια ημερίδας για τον αρχιτέκτονα στο Μουσείο Μπενάκη (14/05/2022). Μεταξύ άλλων, μιλούν η Μάρω Καρδαμίτση- Αδάμη, o Ανδρέας Γιακουμάτος και ο Παναγιώτης Τουρνικιώτης.

Με ιδιαίτερο ενδιαφέρον διαβάζουμε και την «παρέμβαση» δασκάλου από δημόσιο Δημοτικό Σχολείο της περιοχής του Καρέα, όπου ο Τάσος Μπίρης παρέδιδε ετήσιο μάθημα αρχιτεκτονικής σε 12χρονα παιδιά. Τα κείμενα πλαισιώνονται από τα χαρακτηριστικά σκίτσα του αρχιτέκτονα, όπως και από φωτογραφικό υλικό των έργων.

Ο τουρισμός “χορηγός” της αρχιτεκτονικης κληρονομιάς
Απόστολος Παρπαϊρης
Εκδ. Παπασωτηρίου

Μπορεί ο τουρισμός να συμβάλει στην αποκατάσταση και ανάδειξη της τουριστικής μας κληρονομιάς; Αυτή η μελέτη του αρχιτέκτονα Απόστολου Παρπαϊρη έρχεται να φέρει στο προσκήνιο τη σύνδεση της αρχιτεκτονικής με την λεγόμενη «βαριά βιομηχανία» της χώρας, αναδεικνύοντας τον τουρισμό ως αρωγό και όχι ως παράγοντα αλλοίωσης και καταστροφής.

Η έκδοση συμπληρώνεται και από τέσσερα παραδείγματα αποκατάστασης και επανάχρησης κατοικιών, με τα οποία υπογραμμίζεται η αμφίδρομη σχέση τουρισμού- αρχιτεκτονικής.

Έχοντας σημαντική γνώση αυτού του δυναμικού διπόλου–δίδαξε επί μια 15ετία στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα του Πανεπιστημίου Αιγαίου «Σχεδιασμός, διοίκηση και πολιτική του τουρισμού»– ο Παρπαϊρης εξηγεί πώς η διάσωση της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς μπορεί να πάει χέρι-χέρι με το χτίσιμο του πράσινου τουριστικού προϊόντος. Δεν παραλείπει, ωστόσο, να επισημάνει και τους κινδύνους που μπορεί να φέρει ο υπερτουρισμός. Η έκδοση συμπληρώνεται και από τέσσερα παραδείγματα αποκατάστασης και επανάχρησης κατοικιών, με τα οποία υπογραμμίζεται η αμφίδρομη σχέση τουρισμού- αρχιτεκτονικής.

Looking at the city. Architectural and archaelogical perspectives
Επιμέλεια: Μάνθα Ζαρμακούπη
Εκδ. Μέλισσα

Με αυτή την αγγλόφωνη έκδοση που επιμελήθηκε η αρχιτέκτων, ιστορικός αρχιτεκτονικής και αρχαιολόγος Μάνθα Ζαρμακούπη καταδυόμαστε στον κόσμο των πόλεων, μελετάμε την ύφανση του αστικού ιστού από την αρχαιότητα ως τις μέρες μας. Διότι σε αυτά τα κείμενα την αρχιτεκτονική θα συνδράμει η αρχαιολογία για να μπορέσουμε να κατακτήσουμε μια γνώση πολύτιμη, τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσεται το αστικό περιβάλλον μέσα στον χρόνο και την Ιστορία.

Η μοναδική αυτή σύνδεση αρχιτεκτονικής και αρχαιολογίας αναδεικνύεται στα επτά κείμενα, που έγραψαν μεταξύ άλλων ο Δημήτρης Φιλιππίδης, ο Αλέξανδρος Γούναρης και η επιμελήτρια Μάνθα Ζαρμακούπη

Η μοναδική αυτή σύνδεση αρχιτεκτονικής και αρχαιολογίας αναδεικνύεται στα επτά κείμενα, που έγραψαν μεταξύ άλλων ο Δημήτρης Φιλιππίδης, ο Αλέξανδρος Γούναρης και η επιμελήτρια – για την αρχαία πόλη των Μυκηνών, τη Δήλο, αλλά και την Αθήνα. Την προσοχή μας τραβάει και το κείμενο σχετικά με την αντιπαράθεση αρχαίας και σύγχρονης τέχνης, μέσω της περίπτωσης του Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ και του συλλέκτη Δάκη Ιωάννου (το κείμενο υπογράφει ο Γιώργος Τζιρτζιλάκης).

* Η ΕΛΕΑΝΑ ΚΟΛΟΒΟΥ είναι δημοσιογράφος.