«Αιαυτός» του Δημήτρη Δημητριάδη (κριτική) – Ο Αίας ως ήρωας μιας τραγωδίας χωρίς νόημα

Στον Αιαυτό (εκδ. Σαιξπηρικόν), ο Δημήτρης Δημητριάδης δεν αναμετριέται απλώς με την τραγωδία: την απογυμνώνει από κάθε υπόσχεση κάθαρσης. Ο Αίας δεν είναι πλέον ο ηττημένος ήρωας της σοφόκλειας μνήμης, αλλά ένα σώμα που επιμένει να υπάρχει μετά την κατάρρευση του νοήματος. Και ακριβώς αυτή η επιμονή καθίσταται ανυπόφορη.

Το έργο Αιαυτός εκκινεί μετά το γνωστό επεισόδιο της σφαγής των ζώων από τον Αίαντα, το οποίο στον Δημητριάδη δεν παρουσιάζεται απλώς ως πράξη παραφροσύνης, αλλά ως γεγονός ήδη συντελεσμένο, το βάρος του οποίου διαποτίζει ολόκληρη τη δραματουργία. Ο Αίας εμφανίζεται από την αρχή εκτεθειμένος, απογυμνωμένος από κάθε ηρωικό περίβλημα, αντιμέτωπος όχι μόνο με την πράξη του, αλλά κυρίως με τις συνέπειες για την ύπαρξή του μετά από αυτήν. Η πράξη δεν λειτουργεί ως κορύφωση, λειτουργεί ως αφετηρία. Ο Αίας περιφέρεται μέσα στο έργο σαν εξαντλημένο απομεινάρι ενός κόσμου που δεν μπορεί πια να τον αφομοιώσει. Η εξουσία -Αγαμέμνων, Οδυσσέας,  το στρατόπεδο- δεν ζητά εκδίκηση, ζητά αφηγηματική τάξη. Ο Αίας πρέπει να πεθάνει ώστε το χάος να αποκτήσει μορφή.

Απέναντι σε αυτή τη λογική, η Τέκμησσα λειτουργεί ως το τελευταίο καταφύγιο του σώματος. Όχι της ελπίδας, του σώματος. Ο ερωτισμός στον Αιαυτό δεν σώζει, δεν λυτρώνει, δεν εξαγνίζει. Καθυστερεί μόνο τη θυσία. Είναι μια στιγμιαία αναστολή του θανάτου μέσα σε έναν κόσμο που έχει ήδη αποφασίσει το τέλος. Η μεγάλη δύναμη του έργου βρίσκεται στην άρνησή του να ολοκληρωθεί. Ο Αίας δεν αυτοκτονεί. Παραμένει εκεί: νεκρός χωρίς να έχει πεθάνει, ζωντανός χωρίς να ανήκει στη ζωή. Ο Δημητριάδης αρνείται στον θεατή ακόμη και την ανακούφιση της καταστροφής. Αυτό που μένει είναι η εξάντληση – μια ύπαρξη τόσο φθαρμένη, ώστε ούτε ο θάνατος δεν μπορεί να την κλείσει.

• Διαβάστε επίσης: «Αιαυτός» του Δημήτρη Δημητριάδη, σε σκηνοθεσία Χάρη Φραγκούλη – Έργο ανανοηματοδότησης του ερωτισμού

Ο Αιαυτός είναι ίσως το πιο ανελέητο έργο του Δημητριάδη: μια τραγωδία χωρίς τέλος, όπου το ανθρώπινο ον δεν συντρίβεται από τη μοίρα, αλλά από την αδυναμία του κόσμου να ανεχθεί ό,τι δεν μπορεί να μετατραπεί σε νόημα.

*Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ είναι μεταπτυχιακός φοιτητής Φιλοσοφίας, μεταφραστής και υπεύθυνος της οργανωτικής επιτροπής του Ινστιτούτου Φιλοσοφίας ΙWPR (Institute for World Philosophical Research).

Απόσπασμα από το βιβλίο

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα

Ο Δημήτρης Δημητριάδης (θεατρικός συγγραφέας) γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1944. Σπούδασε θέατρο και κινηματογράφο στις Βρυξέλλες απ' το 1963 ώς το 1968. Εκεί έγραψε το 1966 το πρώτο θεατρικό του έργο, Η τιμή της ανταρσίας στην μαύρη αγορά, το οποίο ανέβασε ο Patrice Chιreau το 1968 στο Thεαtre d'Aubervilliers, στο Παρίσι. Το 1978 εκδόθηκε το Πεθαίνω σαν χώρα, το πρώτο του πεζογράφημα, το 1980 η ποιητική ενότητα Κατάλογοι 1-4 και το 1983 το θεατρικό του έργο Η Νέα Εκκλησία του Αίματος.

Ακολούθησαν: Η Ανθρωπωδία. Η Ανάθεση. Προοίμιο σε μια χιλιετία (πεζογράφημα), Κατάλογοι 5-8 (1986, ποιητική ενότητα), το Ύψωμα (1990, θεατρικό έργο), Η άγνωστη αρμονία του Άλλου Αιώνα (1992, θεατρικό), Κατάλογοι 9 – Οι Ορισμοί (1994, ποιητική ενότητα), Η αρχή της ζωής (1995, θεατρικό έργο, που ανέβηκε την ίδια χρονιά από τον Στέφανο Λαζαρίδη στο Θέατρο του Νότου), Η ζάλη των ζώων πριν τη σφαγή (2000, θεατρικό έργο σε σκηνοθεσία Γιάννη Χουβαρδά στο Θέατρο του Νότου) κ.ά.

Παράλληλα ασχολήθηκε συστηματικά με τη μετάφραση πεζογραφημάτων των Jean Genet, Georges Bataille, Witold Gombrowicz, Maurice Blanchot, Gerard de Nerval, Balzac, Bernard-Marie Koltes, καθώς και τη μετάφραση θεατρικών έργων των Μολιέρου, Ευρυπίδη, J. Genet, G. Courteline, Tennessee Williams, Σαίξπηρ για διάφορα θέατρα.