meres tis kifisias

Για το μυθιστόρημα της Εύας Μ. Μαθιουδάκη «Μέρες της Κηφισιάς» (εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: Πλατεία Κηφισιάς

Της Διώνης Δημητριάδου 

Μια διαλεκτική σχέση διαμορφώνεται ανάμεσα στους ανθρώπους και στους τόπους, σχέση αλληλεπίδρασης και αλληλεξάρτησης, καθώς ο τόπος δέχεται τις παρεμβάσεις των ανθρώπων παρακολουθώντας πιστά τη διαφοροποίηση της οπτικής τους μέσα στον χρόνο, αλλά και επιδρά με τη σειρά του καταλυτικά στην ψυχοσύνθεσή τους διαμορφώνοντας την αισθητική τους και αποθηκεύοντας στη μνήμη τους εικόνες. Όταν η λογοτεχνία αναλαμβάνει να αποτυπώσει τις εικόνες αυτές, τότε αναμειγνύονται οι ιστορίες των ανθρώπων με αυτές των τόπων. Μια τέτοια περίπτωση έχουμε στο μυθιστόρημα της Εύας Μαθιουδάκη με τον τόπο, την Κηφισιά, να προβάλλει από τον τίτλο ακόμη ως ο κύριος πρωταγωνιστής. Γιατί, είναι αλήθεια ότι σε όλη τη διάρκεια της πλοκής νιώθεις ότι το τοπίο δεν συνιστά  μόνον το αναγκαίο πλαίσιο για να στηθεί η ιστορία. Στην πραγματικότητα η Κηφισιά κυριαρχεί ως φύση αλλά και ως κοινωνικός χώρος με ιδιαίτερη φυσιογνωμία, από τον οποίο οι χαρακτήρες της μυθοπλασίας δεν μπορούν να αποδεσμευθούν, αντλώντας τα μορφολογικά τους στοιχεία από αυτόν. Οι ήρωες της Μαθιουδάκη δεν θα μπορούσαν να αποτελέσουν υλικό μυθοπλασίας σε έναν άλλο χώρο· θα φαινόντουσαν παράταιροι και μετέωροι, χωρίς να βρίσκουν τόπο να σταθούν, πλαίσιο ικανό να τους καταστήσει αληθοφανείς. 

Στην πραγματικότητα η Κηφισιά κυριαρχεί ως φύση αλλά και ως κοινωνικός χώρος με ιδιαίτερη φυσιογνωμία, από τον οποίο οι χαρακτήρες της μυθοπλασίας δεν μπορούν να αποδεσμευθούν, αντλώντας τα μορφολογικά τους στοιχεία από αυτόν.

Η ιστορία κινείται στο χρονικό βάθος δύο δεκαετιών, του ’50 και του ’60,  αν εκτιμήσουμε το πρώτο επίπεδο, στο οποίο έχουμε τη δράση των ηρώων και, στην ουσία, το μεγάλωμα της ηρωίδας, της Ισμήνης. Ωστόσο, η ιστορία των ανθρώπων, όπως είναι φυσικό, έχει το δικό της βάθος χρόνου πολύ πιο πίσω, είτε ως προσωπικά βιώματα είτε ως «δανεικά» από τις προηγούμενες γενιές, συγκροτώντας αυτό που ορίζεται ως συλλογική συνείδηση και μνήμη. Έτσι, η μικρασιατική καταστροφή, η προσφυγιά που διάσπαρτη έφτασε ως την Κηφισιά, η Κατοχή και ο Εμφύλιος, η δύσκολη αποκατάσταση μιας κανονικότητας μόνον κατ’ επίφαση με τη συμβίωση νικητών και ηττημένων, όλα αυτά εκβάλλουν απρόσκοπτα στις επόμενες δεκαετίες διαμορφώνοντας ή ενισχύοντας ακόμη περισσότερο τις κοινωνικές και ταξικές διαφορές, τα πολιτικά πάθη, τις συγκρούσεις. Η Κηφισιά είναι ο τόπος όπου παράλληλα βαδίζουν δύο εκ διαμέτρου αντίθετες κοινωνικές τάξεις, η μεγαλοαστική και η κατώτερη. Ακραίες συνθήκες, μέσα στις οποίες η Ισμήνη (γεννημένη το 1932) μεγαλώνει στο σπίτι (καλύτερα στο κτήμα) της εύπορης οικογένειας Σωτηριάδη, με τον μικρόκοσμό της να ορίζεται από τους δυο γονείς της, τον πρόσφυγα πατέρα που εργάζεται ως κηπουρός και τη μητέρα με καταγωγή από την Αμοργό, αλλά και την καθημερινή παρέα με τα παιδιά της οικογένειας. Αντιστικτικές εικόνες την ακολουθούν από τη μικρή ηλικία και διαμορφώνουν την οπτική της για τον κόσμο, εγκλωβίζοντάς την ταυτόχρονα στις επιταγές της τάξης της: να κάνει έναν καλό γάμο για να αλλάξει η ζωή της. 

Η Μαθιουδάκη φαίνεται να κατέχει τα μυστικά της καλής μυθοπλασίας. Μας δίνει έτσι μια ιστορία μοιρασμένη ανάμεσα σε υπαρκτά στοιχεία και σε επινοημένα, κάνει ένα ρήγμα στη γραμμική χρονική αφήγηση για να δοθεί το απαραίτητο βάθος σε πρόσωπα και γεγονότα, προκαλεί την εισχώρηση του ευρύτερου τοπίου στον μικρόκοσμο των ηρώων, εναλλάσσει τους αφηγηματικούς της τρόπους. Και όλα αυτά με μια γλωσσική επένδυση που αναδεικνύει τόσο τις λεπτομέρειες όσο και τα σταδιακά αναπτυσσόμενα επίπεδα της ιστορίας, όσο προχωράει η πλοκή και αναφαίνονται απρόβλεπτες πτυχές. 

Ο χειρισμός της πλοκής, το «χτίσιμο» των χαρακτήρων όσο προχωράει η ιστορία είναι που καθιστά τις Μέρες της Κηφισιάς ένα ενδιαφέρον δείγμα μυθοπλασίας. Ο απρόσμενα αποκαλυπτικός επίλογος δημιουργεί μια ανατροπή στο όλο κλίμα του μυθιστορήματος, καθώς δεν έχει προοικονομηθεί από τα στοιχεία της πλοκής και, κυρίως, από το ύφος της γραφής, λειτουργώντας σαν μια πέτρα που πέφτει σε ήρεμη λίμνη.

Το βιβλίο θα μπορούσε να σταθεί και μόνον ως μια ανάπλαση της Κηφισιάς των αλλοτινών χρόνων (ο τίτλος συνηγορεί για κάτι τέτοιο) με εμβόλιμα τα στοιχεία της κοινωνικής διαστρωμάτωσης να συμπληρώνουν την εικόνα ενός τόπου συνδεδεμένου τόσο με εκδρομικές δραπετεύσεις, κήπους ανθισμένους και ατμοσφαιρικά διασωζόμενα σπίτια όσο και με έντονες κοινωνικές αντιθέσεις στον πληθυσμό του. Άλλωστε η αγάπη της Μαθιουδάκη για το κηφισιώτικο τοπίο (φύση και κοινωνία) είναι εμφανής. Τότε, όμως, δεν θα ήταν μυθιστόρημα. Ο χειρισμός της πλοκής, το «χτίσιμο» των χαρακτήρων όσο προχωράει η ιστορία είναι που καθιστά τις Μέρες της Κηφισιάς ένα ενδιαφέρον δείγμα μυθοπλασίας. Ο απρόσμενα αποκαλυπτικός επίλογος δημιουργεί μια ανατροπή στο όλο κλίμα του μυθιστορήματος, καθώς δεν έχει προοικονομηθεί από τα στοιχεία της πλοκής και, κυρίως, από το ύφος της γραφής, λειτουργώντας σαν μια πέτρα που πέφτει σε ήρεμη λίμνη. Αν το εύρημα αυτό είχε χρησιμοποιηθεί νωρίτερα στην πλοκή, θα προκαλούσε αλυσιδωτές αντιδράσεις, και τότε θα είχαμε ένα άλλο βιβλίο. Η επιλογή της Μαθιουδάκη ήταν να γραφεί ένα βιβλίο για την Κηφισιά, για όσα αντιπροσώπευε σε παλαιότερους καιρούς, και όλο αυτό να ντυθεί με μια μυθοπλασία. Ενδιαφέρουσα σύλληψη, καλοδουλεμένη στα σημεία της, που θα λειτουργούσε ακόμη και αν έλειπε το εύρημα του τέλους. Σε κάθε περίπτωση, μια γραφή που από βιβλίο σε βιβλίο εξελίσσεται, δεν επαναλαμβάνεται, και εκπλήσσει με τη σοβαρότητα που αντιμετωπίζει τη λογοτεχνική περιπέτεια. Μια παρουσία στην πεζογραφία που αξίζει να προσεχθεί. 

* Η ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ είναι συγγραφέας. Το νέο της βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Παλίμψηστη του Λύκου μου μορφή» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΑΩ.


mathioudaki exΜέρες της Κηφισιάς
ΕΥΑ Μ. ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗ
ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ 2021
Σελ. 218, τιμή εκδότη €15,50

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΕΥΑΣ Μ. ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗ

 

 

 


Αποσπάσματα από το βιβλίο

«Θαμπή νιότη, διχασμένη στα πρέπει δύο διαφορετικών κόσμων. Φτωχοί και πλούσιοι σε μια αυλή, και λίγο πιο πέρα, λίγο πιο έξω από την πόρτα τους, στα στενά της Νέας Ερυθραίας απομεινάρια από προσφυγικούς καταυλισμούς, στου κόσμου τη δυσβάσταχτη αυλαία.

Κοντά στα άλλα και η γειτονιά της άλλαζε με γοργό ρυθμό. Όλο και πιο πολλοί επέλεγαν να μένουν μόνιμα πλέον στις καλοκαιρινές τους κατοικίες, όλο και πιο πολλοί, αφού η πρόσβαση στο κέντρο έγινε γρήγορη και εύκολη μέσω του ηλεκτροκίνητου τρένου, το οποίο άλλαξε την ποιότητα των μετακινήσεών τους». (σ. 60)

«Αλήθεια όμως ποιος τον πιστεύει τον χρόνο; Είναι εκεί που ήταν πάντα και είναι και θα είναι, αφού εκείνος δεν μετακινείται. Στο “εκεί” και στο “κάποτε” λοιπόν όλα μπορούν να συμβούν, όπως έχουν ξανασυμβεί, άπειρες φορές και στο παρελθόν και κάπου στο μέλλον, γιατί το “κάπου” και το “κάποτε” ταυτίζονται σαν να ζούμε σε κάποιο αιώνιο παρόν εφήμεροι και ατόφιοι όπως τα όνειρα». (σ. 133)


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Άρης», του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού (κριτική)

«Άρης», του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού (κριτική)

Για τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού «Άρης» (εκδ. Κίχλη).

Της Χρύσας Φάντη

Στην επιστολική νουβέλα του ...

«Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας», του Μάνου Κοντολέων (κριτική)

«Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας», του Μάνου Κοντολέων (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Μάνου Κοντολέων «Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας» (εκδ. Πατάκη). Φωτογραφία: Λεπτομέρεια του πίνακα του John Collier «Κλυταιμνήστρα» (1914) © Worcester City Museums.

Της Λεύκης Σαραντινού

Στο μυαλό δύο διάσημων «φ...

«Caput mortuum [1392] – Φάρσα αφανισμού», του Μισέλ Φάις: Πινγκ πονγκ στο σκοτεινό δάσος

«Caput mortuum [1392] – Φάρσα αφανισμού», του Μισέλ Φάις: Πινγκ πονγκ στο σκοτεινό δάσος

Για τη νουβέλα του Μισέλ Φάις «Caput mortuum [1392] – Φάρσα αφανισμού» (εκδ. Πατάκη). Φωτογραφία: «Βάκχες» (1986), θέατρο Άττις, σκηνοθεσία Θεόδωρου Τερζόπουλου.

Της Μαρίνας Αγαθαγγελίδου

Στο υλικό των Βακχών, του τελευταίου, οριακού και ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Ο Γιανούλης Χαλεπάς, η ασκητική μορφή της ελληνικής γλυπτικής που κάποιοι τον αποκάλεσαν «Ροντέν της Ελλάδας» και κάποιοι άλλοι «άγιο, τρελό και καταραμένο καλλιτέχνη», συναντά το σκηνοθετικό βλέμμα της Αργυρώς Χιώτη και τη γραφή του The Boy από τις 10 μέχρι και τις 27 Φεβρουαρίου στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης...

5 λεπτά με τον Λουκά Αναγνωστόπουλο

5 λεπτά με τον Λουκά Αναγνωστόπουλο

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Λουκάς Αναγνωστόπουλος με αφορμή το βιβλίο του «Οι μύθοι του χθες και οι άνθρωποι του σήμερα» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γράφημα. 

Επιμέλεια: Book Press

«Οι αρχαίοι μύθοι είναι συναρπαστικοί και διαχρο...

«Εγκάρσιος προσανατολισμός» του Δημήτρη Παπαϊωάννου / «Αναφορά για μιαν Ακαδημία», του Σάββα Στρούμπου – Ανθρώπινες και ζωικές μεταμορφώσεις σε δυο παραστάσεις

«Εγκάρσιος προσανατολισμός» του Δημήτρη Παπαϊωάννου / «Αναφορά για μιαν Ακαδημία», του Σάββα Στρούμπου – Ανθρώπινες και ζωικές μεταμορφώσεις σε δυο παραστάσεις

Για την παράσταση του Δημήτρη Παπαϊωάννου «Εγκάρσιος προσανατολισμός», η οποία παρουσιάστηκε στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση και την παράσταση του Σάββα Στρούμπου «Αναφορά για μιαν Ακαδημία», με το κείμενο του Φραντς Κάφκα, η οποία παρουσιάστηκε στο θέατρο Άττις.

Του Νίκου Ξένιου

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Το 2021 ήταν αναμφίβολα η χρονιά του George Orwell. Ο λόγος; Η απελευθέρωση των δικαιωμάτων του, αφού στα τέλη του 2020 συμπληρώθηκαν 70 χρόνια από τον θάνατό του, που επήλθε, σαν σήμερα, στις 20 Ιανουαρίου του 1950. 

Επιμέλεια: Book Press

Από τις πρώτες μέ...

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ