meres tis kifisias

Για το μυθιστόρημα της Εύας Μ. Μαθιουδάκη «Μέρες της Κηφισιάς» (εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: Πλατεία Κηφισιάς

Της Διώνης Δημητριάδου 

Μια διαλεκτική σχέση διαμορφώνεται ανάμεσα στους ανθρώπους και στους τόπους, σχέση αλληλεπίδρασης και αλληλεξάρτησης, καθώς ο τόπος δέχεται τις παρεμβάσεις των ανθρώπων παρακολουθώντας πιστά τη διαφοροποίηση της οπτικής τους μέσα στον χρόνο, αλλά και επιδρά με τη σειρά του καταλυτικά στην ψυχοσύνθεσή τους διαμορφώνοντας την αισθητική τους και αποθηκεύοντας στη μνήμη τους εικόνες. Όταν η λογοτεχνία αναλαμβάνει να αποτυπώσει τις εικόνες αυτές, τότε αναμειγνύονται οι ιστορίες των ανθρώπων με αυτές των τόπων. Μια τέτοια περίπτωση έχουμε στο μυθιστόρημα της Εύας Μαθιουδάκη με τον τόπο, την Κηφισιά, να προβάλλει από τον τίτλο ακόμη ως ο κύριος πρωταγωνιστής. Γιατί, είναι αλήθεια ότι σε όλη τη διάρκεια της πλοκής νιώθεις ότι το τοπίο δεν συνιστά  μόνον το αναγκαίο πλαίσιο για να στηθεί η ιστορία. Στην πραγματικότητα η Κηφισιά κυριαρχεί ως φύση αλλά και ως κοινωνικός χώρος με ιδιαίτερη φυσιογνωμία, από τον οποίο οι χαρακτήρες της μυθοπλασίας δεν μπορούν να αποδεσμευθούν, αντλώντας τα μορφολογικά τους στοιχεία από αυτόν. Οι ήρωες της Μαθιουδάκη δεν θα μπορούσαν να αποτελέσουν υλικό μυθοπλασίας σε έναν άλλο χώρο· θα φαινόντουσαν παράταιροι και μετέωροι, χωρίς να βρίσκουν τόπο να σταθούν, πλαίσιο ικανό να τους καταστήσει αληθοφανείς. 

Στην πραγματικότητα η Κηφισιά κυριαρχεί ως φύση αλλά και ως κοινωνικός χώρος με ιδιαίτερη φυσιογνωμία, από τον οποίο οι χαρακτήρες της μυθοπλασίας δεν μπορούν να αποδεσμευθούν, αντλώντας τα μορφολογικά τους στοιχεία από αυτόν.

Η ιστορία κινείται στο χρονικό βάθος δύο δεκαετιών, του ’50 και του ’60,  αν εκτιμήσουμε το πρώτο επίπεδο, στο οποίο έχουμε τη δράση των ηρώων και, στην ουσία, το μεγάλωμα της ηρωίδας, της Ισμήνης. Ωστόσο, η ιστορία των ανθρώπων, όπως είναι φυσικό, έχει το δικό της βάθος χρόνου πολύ πιο πίσω, είτε ως προσωπικά βιώματα είτε ως «δανεικά» από τις προηγούμενες γενιές, συγκροτώντας αυτό που ορίζεται ως συλλογική συνείδηση και μνήμη. Έτσι, η μικρασιατική καταστροφή, η προσφυγιά που διάσπαρτη έφτασε ως την Κηφισιά, η Κατοχή και ο Εμφύλιος, η δύσκολη αποκατάσταση μιας κανονικότητας μόνον κατ’ επίφαση με τη συμβίωση νικητών και ηττημένων, όλα αυτά εκβάλλουν απρόσκοπτα στις επόμενες δεκαετίες διαμορφώνοντας ή ενισχύοντας ακόμη περισσότερο τις κοινωνικές και ταξικές διαφορές, τα πολιτικά πάθη, τις συγκρούσεις. Η Κηφισιά είναι ο τόπος όπου παράλληλα βαδίζουν δύο εκ διαμέτρου αντίθετες κοινωνικές τάξεις, η μεγαλοαστική και η κατώτερη. Ακραίες συνθήκες, μέσα στις οποίες η Ισμήνη (γεννημένη το 1932) μεγαλώνει στο σπίτι (καλύτερα στο κτήμα) της εύπορης οικογένειας Σωτηριάδη, με τον μικρόκοσμό της να ορίζεται από τους δυο γονείς της, τον πρόσφυγα πατέρα που εργάζεται ως κηπουρός και τη μητέρα με καταγωγή από την Αμοργό, αλλά και την καθημερινή παρέα με τα παιδιά της οικογένειας. Αντιστικτικές εικόνες την ακολουθούν από τη μικρή ηλικία και διαμορφώνουν την οπτική της για τον κόσμο, εγκλωβίζοντάς την ταυτόχρονα στις επιταγές της τάξης της: να κάνει έναν καλό γάμο για να αλλάξει η ζωή της. 

Η Μαθιουδάκη φαίνεται να κατέχει τα μυστικά της καλής μυθοπλασίας. Μας δίνει έτσι μια ιστορία μοιρασμένη ανάμεσα σε υπαρκτά στοιχεία και σε επινοημένα, κάνει ένα ρήγμα στη γραμμική χρονική αφήγηση για να δοθεί το απαραίτητο βάθος σε πρόσωπα και γεγονότα, προκαλεί την εισχώρηση του ευρύτερου τοπίου στον μικρόκοσμο των ηρώων, εναλλάσσει τους αφηγηματικούς της τρόπους. Και όλα αυτά με μια γλωσσική επένδυση που αναδεικνύει τόσο τις λεπτομέρειες όσο και τα σταδιακά αναπτυσσόμενα επίπεδα της ιστορίας, όσο προχωράει η πλοκή και αναφαίνονται απρόβλεπτες πτυχές. 

Ο χειρισμός της πλοκής, το «χτίσιμο» των χαρακτήρων όσο προχωράει η ιστορία είναι που καθιστά τις Μέρες της Κηφισιάς ένα ενδιαφέρον δείγμα μυθοπλασίας. Ο απρόσμενα αποκαλυπτικός επίλογος δημιουργεί μια ανατροπή στο όλο κλίμα του μυθιστορήματος, καθώς δεν έχει προοικονομηθεί από τα στοιχεία της πλοκής και, κυρίως, από το ύφος της γραφής, λειτουργώντας σαν μια πέτρα που πέφτει σε ήρεμη λίμνη.

Το βιβλίο θα μπορούσε να σταθεί και μόνον ως μια ανάπλαση της Κηφισιάς των αλλοτινών χρόνων (ο τίτλος συνηγορεί για κάτι τέτοιο) με εμβόλιμα τα στοιχεία της κοινωνικής διαστρωμάτωσης να συμπληρώνουν την εικόνα ενός τόπου συνδεδεμένου τόσο με εκδρομικές δραπετεύσεις, κήπους ανθισμένους και ατμοσφαιρικά διασωζόμενα σπίτια όσο και με έντονες κοινωνικές αντιθέσεις στον πληθυσμό του. Άλλωστε η αγάπη της Μαθιουδάκη για το κηφισιώτικο τοπίο (φύση και κοινωνία) είναι εμφανής. Τότε, όμως, δεν θα ήταν μυθιστόρημα. Ο χειρισμός της πλοκής, το «χτίσιμο» των χαρακτήρων όσο προχωράει η ιστορία είναι που καθιστά τις Μέρες της Κηφισιάς ένα ενδιαφέρον δείγμα μυθοπλασίας. Ο απρόσμενα αποκαλυπτικός επίλογος δημιουργεί μια ανατροπή στο όλο κλίμα του μυθιστορήματος, καθώς δεν έχει προοικονομηθεί από τα στοιχεία της πλοκής και, κυρίως, από το ύφος της γραφής, λειτουργώντας σαν μια πέτρα που πέφτει σε ήρεμη λίμνη. Αν το εύρημα αυτό είχε χρησιμοποιηθεί νωρίτερα στην πλοκή, θα προκαλούσε αλυσιδωτές αντιδράσεις, και τότε θα είχαμε ένα άλλο βιβλίο. Η επιλογή της Μαθιουδάκη ήταν να γραφεί ένα βιβλίο για την Κηφισιά, για όσα αντιπροσώπευε σε παλαιότερους καιρούς, και όλο αυτό να ντυθεί με μια μυθοπλασία. Ενδιαφέρουσα σύλληψη, καλοδουλεμένη στα σημεία της, που θα λειτουργούσε ακόμη και αν έλειπε το εύρημα του τέλους. Σε κάθε περίπτωση, μια γραφή που από βιβλίο σε βιβλίο εξελίσσεται, δεν επαναλαμβάνεται, και εκπλήσσει με τη σοβαρότητα που αντιμετωπίζει τη λογοτεχνική περιπέτεια. Μια παρουσία στην πεζογραφία που αξίζει να προσεχθεί. 

* Η ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ είναι συγγραφέας. Το νέο της βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Παλίμψηστη του Λύκου μου μορφή» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΑΩ.


mathioudaki exΜέρες της Κηφισιάς
ΕΥΑ Μ. ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗ
ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ 2021
Σελ. 218, τιμή εκδότη €15,50

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΕΥΑΣ Μ. ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗ

 

 

 


Αποσπάσματα από το βιβλίο

«Θαμπή νιότη, διχασμένη στα πρέπει δύο διαφορετικών κόσμων. Φτωχοί και πλούσιοι σε μια αυλή, και λίγο πιο πέρα, λίγο πιο έξω από την πόρτα τους, στα στενά της Νέας Ερυθραίας απομεινάρια από προσφυγικούς καταυλισμούς, στου κόσμου τη δυσβάσταχτη αυλαία.

Κοντά στα άλλα και η γειτονιά της άλλαζε με γοργό ρυθμό. Όλο και πιο πολλοί επέλεγαν να μένουν μόνιμα πλέον στις καλοκαιρινές τους κατοικίες, όλο και πιο πολλοί, αφού η πρόσβαση στο κέντρο έγινε γρήγορη και εύκολη μέσω του ηλεκτροκίνητου τρένου, το οποίο άλλαξε την ποιότητα των μετακινήσεών τους». (σ. 60)

«Αλήθεια όμως ποιος τον πιστεύει τον χρόνο; Είναι εκεί που ήταν πάντα και είναι και θα είναι, αφού εκείνος δεν μετακινείται. Στο “εκεί” και στο “κάποτε” λοιπόν όλα μπορούν να συμβούν, όπως έχουν ξανασυμβεί, άπειρες φορές και στο παρελθόν και κάπου στο μέλλον, γιατί το “κάπου” και το “κάποτε” ταυτίζονται σαν να ζούμε σε κάποιο αιώνιο παρόν εφήμεροι και ατόφιοι όπως τα όνειρα». (σ. 133)

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ίνκουμπους» του Βαγγέλη Γιαννίση – Θρίλερ για γερά στομάχια

«Ίνκουμπους» του Βαγγέλη Γιαννίση – Θρίλερ για γερά στομάχια

Για το αστυνομικό μυθιστόρημα «Ίνκουμπους», του Βαγγέλη Γιαννίση (εκδ. Διόπτρα).

Της Κατερίνα Σιδέρη

Το Ίνκουμπους του Βαγγέλη Γιαννίση αποτελεί τη συνέχεια μιας σειράς βιβλίων μυστηρίου και θρίλερ του συγγραφέα, με κεντρικό ήρωά τους τον επιθεωρητή Άντερς. Τούτη τη φορά ...

«Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» του Θανάση Βαλτινού (κριτική)

«Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» του Θανάση Βαλτινού (κριτική)

Παράλληλη ανάγνωση της νέας νουβέλας του Θανάση Βαλτινού «Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» (εκδ. Εστία), με τον τόμο που συγκεντρώνει συνεντεύξεις του των τελευταίων πενήντα χρόνων «Όπως ο έρωτας – Επιλογή συνεντεύξεων 1972-2018» (εκδ. Εστία) σε επιμέλεια του Κωστή Δανόπουλου.

Του Ηλία Κ...

«Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» του Απόστολου Δοξιάδη (κριτική)

«Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» του Απόστολου Δοξιάδη (κριτική)

Για το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Απόστολου Δοξιάδη «Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» (εκδ. Ίκαρος). 

Του Θόδωρου Σούμα

Tο τηλεφώνημα που δεν έγινε του Απόστολου Δοξιάδη είναι ένα σύνθετο, περίπλοκο λογοτεχνικό αφήγημα. Μια αυτοαναλυτική...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – μια πρώτη γεύση

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – μια πρώτη γεύση

Εντυπώσεις από την πρώτη μας μέρα στα Χανιά, τη δεύτερη του Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων με κεντρικό θέμα: «Στις γραμμές των συνόρων». 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
«Η εικόνα και το βλέμμα» του Τζον Μπέργκερ (κριτική)

«Η εικόνα και το βλέμμα» του Τζον Μπέργκερ (κριτική)

Καταγραφή σκέψεων με αφορμή την επετειακή έκδοση –50 χρόνια από την πρώτη κυκλοφορία–, του βιβλίου του John Berger «Η εικόνα και το βλέμμα» (μτφρ. Ειρήνη Σταματοπούλου, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα ο πίνακας του Frans Hals «Γυναίκες Επίτροποι του Γηροκομείου» (1664).

Του Μιχάλ...

Ξεκίνησε χθες το 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων

Ξεκίνησε χθες το 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων

Το βράδυ της Τετάρτης 29 Ιουνίου ξεκίνησε και επίσημα το 1ο φεστιβάλ βιβλίου στα Χανιά με εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στον χώρο «Μίκης Θεοδωράκης». Στην κεντρική εικόνα, ο διευθυντής του Φεστιβάλ Μανώλης Πιμπλής και η δημοσιογράφος Κυριακή Μπεϊόγλου, παρουσιάζουν το Φεστιβάλ. 

Επιμέλεια: Book ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ