petrina ploia

Για τη συλλογή διηγημάτων της Μαρίας Ξυλούρη «Πέτρινα πλοία» (εκδ. Μεταίχμιο). Στην κεντρική εικόνα, ο πίνακας του Ρενέ Μαγκρίτ «Το νησί των θησαυρών» (1942)

Του Διονύση Μαρίνου

Μια παράξενη ρωγμή, ύστερα μια δεύτερη, μια τρίτη και, αίφνης, η Χερσόνησος, που έκτοτε θα ονομάζεται «Πέτρινη Σχεδία», θα αποκολληθεί από το γεωγραφικό μήκος και πλάτος της Ευρώπης και θα ξεκινήσει το αβέβαιο ταξίδι της στο πουθενά. Οι Ίβηρες αποσκίρτησαν προς ανακούφιση των υπόλοιπων Ευρωπαίων. Τέσσερις άνθρωποι που επιβαίνουν στο πλωτό νησί θα ενώσουν τη μοίρα τους, ενόσω ο πέτρινος όγκος συνεχίζει να βολοδέρνει στον ωκεανό. Κάπως έτσι ο Ζοζέ Σαραμάγκου φαντάστηκε την πιθανότητα ενός πέτρινου πλοίου-νησιού και έγραψε το μυθιστόρημα Πέτρινη Σχεδία (μτφρ. Αθηνά Ψυλλιά. εκδ. Καστανιώτη). Τευτονικές αλλαγές, παράξενες μετατοπίσεις, απώλειες που δεν αφήνουν ίχνη, άνθρωποι που μένουν πίσω να βιώνουν την απουσία και τριγύρω μια υδάτινη μάζα που μοιάζει να έχει τη δική της ζωή. 

Μέσα από το μυαλό του Σαραμάγκου

Η Μαρία Ξυλούρη στην πρώτη συλλογή διηγημάτων που εκδίδει, Πέτρινα πλοία (εκδ. Μεταίχμιο), (έχουν προηγηθεί τρία ιδιοσυγκρασιακά μυθιστορήματα) μας παραδίδει έναν κόσμο που μοιάζει να είναι βγαλμένος από το ευφάνταστο μυαλό του Πορτογάλου νομπελίστα συγγραφέα. Ο βαθμός επινοητικότητάς της σε τούτα τα δεκαπέντε διηγήματα ομοιάζει, επίσης, με εκείνον του Jean-Marie Blas de Rombles ιδιαιτέρως στο ξέφρενο μυθιστόρημά του Το νησί του σημείου Νέμο (μτφρ. Δημήτρης Δημακόπουλος, εκδ. Πόλις). Δεν είναι τυχαίο ότι και σ’ αυτή την περίπτωση το υδάτινο στοιχείο είναι κυρίαρχο. 

Η Ξυλούρη, πάντως, μας είχε προϊδεάσει και στα προηγούμενα βιβλία της, κυρίως στη Νυχτερινή βάρδια του καλλιγράφου (εκδ. Καλέντης) πως έχει την ικανότητα να δημιουργεί κόσμους με την ορμή ενός παραμυθά που σπάει τους τοίχους του ρεαλισμού, χρησιμοποιώντας τον όπου χρειάζεται, και να δημιουργεί μυθικούς κόσμους, άλλοτε λαγαρούς κι άλλοτε έμφοβους. Πίσω, όμως, από την τάση της επινόησης δεν υπάρχει ο εντυπωσιασμός, ούτε η αίσθηση της προκατασκευασμένης ανοικείωσης. Στα διηγήματα της Ξυλούρη αυτό που προβάλλεται ως κυρίαρχο μοτίβο είναι οι έννοιες της απουσίας, της ξαφνικής απώλειας, της αναζήτησης των χαμένων. Κάτι που διαφεύγει και θα είναι για πάντα άπιαστο. Μέσα σε μια στιγμή χάνονται όλα.

Στα διηγήματα της Ξυλούρη αυτό που προβάλλεται ως κυρίαρχο μοτίβο είναι οι έννοιες της απουσίας, της ξαφνικής απώλειας, της αναζήτησης των χαμένων. Κάτι που διαφεύγει και θα είναι για πάντα άπιαστο. Μέσα σε μια στιγμή χάνονται όλα. 

Υπάρχουν ιστορίες όπου ο ρεαλισμός (ωστόσο, υδραργυρικός) αναλαμβάνει να μας χρωματίσει τα γεγονότα. Τα πρώτα δύο διηγήματα («Καλή ήτανε η νύχτα» και η «Καρακάξα»), τα οποία συνομιλούν μεταξύ τους είναι μια τέτοια περίπτωση, ενώ αντίστοιχη τροχιά ακολουθεί και το τρίτο διήγημα «Νερό». Έχουν στακάτο ρυθμό, θαυμαστή οικονομία και μιλούν για ανθρώπους που, όντως, μπορεί να τους κατανοήσεις και σε πρώτο επίπεδο. Ο θάνατος είναι ο καταλύτης και στις τρεις ιστορίες. 

Πυκνότητα και σκοτεινιά

Από το σημείο αυτό, όμως, και μετά η Ξυλούρη παραθέτει μια σειρά ιστοριών που έχουν –θα έλεγε κανείς– αναπεπταμένα όλα τα ιστία τους. Τρέπονται μακριά από την πραγματικότητα, διαμορφώνοντας μια δική τους. Τα διηγήματα αποκτούν μια ενδιαφέρουσα πυκνότητα, οι εικόνες τους βάφονται με μια σκοτεινιά. Βαθμηδόν εμφανίζουν μια τάση κρυπτικής μαγείας, το νερό αρχίζει να ανεβαίνει στάθμη και να συμπαρασύρει ζωές. Ένα νησί ταξιδεύει έπειτα από έκρηξη ηφαιστείου στο διήγημα «Φεύγει το νησί», όπου η παρουσία του Σαραμάγκου είναι πιο έκδηλη από ποτέ. Μνήμες από τον Εμφύλιο Πόλεμο μας έρχονται στο διήγημα «Η πέτρα». 

xilouri dirk skiba
  Η Μαρία Ξυλούρη γεννήθηκε στην Κρήτη, σπούδασε ψυχολογία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και συνέχισε με μεταπτυχιακές σπουδές (Ψυχολογία και ΜΜΕ). Ζει στην Αθήνα, γράφει και μεταφράζει.

Τα επινοημένα Σώχωρα εμφανίζονται στο ομώνυμο διήγημα με έναν παράξενο ταξιδιώτη να κατεβαίνει από το ΚΤΕΛ και να μεταβαίνει σε τούτο τον τόπο που ακόμη κι αν υπάρχει στον πραγματικό χάρτη, παραμένει μυστηριώδης και ανερμήνευτος. Από το εγγύς παρελθόν, η Ξυλούρη μάς μεταφέρει ακόμη και στον 18ο αιώνα στη Νήσο της Γαλλίας με έναν ναυαγό που επιδιώκει να επιστρέψει στον τόπο του παντί τρόπω (στο διήγημα «Ο πρώτος»). Είναι, όντως, το πρώτο διήγημα μιας τριλογίας ιστοριών που περιλαμβάνει τα διηγήματα «Η μόνη στεριά» και «Ο τελευταίος». Αναρωτιέσαι αν αυτά τα γεγονότα με βυθισμένα πλοία, ναυαγούς και αλυσοδεμένους σκλάβους υπήρξαν έτσι ακριβώς, με κάποιο τρόπο σίγουρα υπήρξαν στο βάθος της ιστορίας, εντούτοις αυτό που σε κερδίζει είναι το πάθος των ανθρώπων να υπάρξουν, να νοηματοδοτηθούν, να ξαναβρούν το νήμα της ζωής τους, να διαγράψουν την απουσία τους. 

Έντονα μυστικιστικό είναι το διήγημα «Ο βήχας του Ιουλίου» όπου οι άνεμοι στο νησί επιστρέφουν κάθε Ιούλιο και είναι σαν μοίρες και ξωτικά για προσευχές που δεν κρατήθηκαν. Ένας κακόβουλος αέρας που ζητάει από τους ανθρώπους να κρατούν τις προσευχές τους ζωντανές. Έντονα κινηματογραφικό είναι το διήγημα «Ένας για έναν», από τα πλέον εκτενή της συλλογής, όπου ένας ξενομερίτης φέρεται να σκότωσε τον φαροφύλακα του απομονωμένου νησιού. Εντέλει, ο δολοφόνος πεθάνει μέσα σε παράκρουση. Ξενομπατής είναι και ο ήρωας στο διήγημα «Η τρίτη Αμερική». Διαμένει στο νησί Έλαν και ονειρεύεται να μπαρκάρει σε μια άλλη, δική του, Αμερική. Στο τέλος χάνεται από προσώπου γης και θάλασσας. Επιπροσθέτως, τι συμβαίνει σε ένα κορίτσι που αρχίζει να αποχρωματίζεται και να αποκτάει χρώμα μελανιού; Και ποια είναι βαθιά ιστορία του νησιού της Αγίας Σκουριάς; Μια fata morgana που η συγγραφέας την τοποθετεί στα Δωδεκάνησα. 

Η Ξυλούρη φτιάχνει ενδιαμέσως της συλλογής μικρούς κύκλους με αποτέλεσμα κάποια διηγήματα να συνομιλούν μεταξύ τους έμμεσα ή άμεσα, ενώ όλα μαζί αποτελούν μια συνολική εικόνα των πέτρινων πλοίων που όπως μας πληροφορεί και η ίδια, σε κάποιους τόπους, οι άνθρωποι έστηναν γύρω από τους τάφους πέτρες σε σχήμα καραβιού, πέτρινα πλοία για να πάνε τους νεκρούς στον άλλο κόσμο. 

Η καλύτερη αναγνωστική αντιμετώπιση στα διηγήματα αυτής της συλλογής είναι να αφεθείς στη μαγεία της παραμυθίας τους. Να δεχθείς αυτό που ορίζουν ως δική τους πραγματικότητα.

Τούτα τα πέτρινα πλοία υπάρχουν σε διάφορες εκδοχές στα δεκαπέντε διηγήματα, όπως και ο άλλος κόσμος, ο δημιουργημένος από τον οίστρο της Ξυλούρη που μπορεί να μοιάζει εν μέρει με τον δικό μας, αλλά είναι αποτέλεσμα εντατικής και ηλεκτρισμένης επινοητικότητας. 

Η καλύτερη αναγνωστική αντιμετώπιση στα διηγήματα αυτής της συλλογής είναι να αφεθείς στη μαγεία της παραμυθίας τους. Να δεχθείς αυτό που ορίζουν ως δική τους πραγματικότητα. Να αφήσεις τον μύθο να σε κάνει νησί που πλέει δίχως συγκεκριμένο προορισμό. Ευκταίος προορισμός, το πουθενά.

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, η ποιητική συλλογή «Ποτέ πια εμείς» (εκδ. Μελάνι).


xilouri exΠέτρινα πλοία
ΜΑΡΙΑ ΞΥΛΟΥΡΗ
ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ 2021
Σελ. 168, τιμή εκδότη €12,20

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΞΥΛΟΥΡΗ 

 

 


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Εκεί κάτω, δίπλα στην αρχαία πόλη, τρία χιλιόμετρα απ’ τους αρχαίους τάφους, είναι άλλο τάφοι, δύο, αντάμα. Στον έναν είναι εννιά δεξιοί, φασιστοσυμμορίτες όλοι, στον άλλον εννιά δικοί μας. Τους δικούς τους τους περιποιήθηκαν με πλάκα και μνημείο, πήγαιναν οι συγγενείς και άναβαν καντήλια όπως έπρεπε. “Σφαγιασθέντες υπό των κομμουνιστοσυμμοριτών” γράφει ένα μάρμαρο πάνω. Στους άλλους δίπλα τίποτα, ούτε ένα σημάδι ότι είναι θαμμένοι εκειδά άνθρωποι που άφηναν. Ήθελαν οι γυναίκες να ανάψουνε ένα καντήλι ν’ αναπαυθούν οι ψυχές των σκοτωμένων κι έπρεπε να πηγαίνουμε στα κλεφτά και νύχτα, μην τις πάρει κανείς μυρωδιά. Εννιά άνθρωποι στο λάκκο αδιάβαστοι, οι ψυχές τους και στον θάνατο ακόμα φτώχεια και καταφρόνεση, κι οι γυναίκες να μην μπορούνε ούτε να θυσιάσουνε όπως πρέπει, το διανοάσαι;»

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Brandy Sour» της Κωνσταντίας Σωτηρίου (κριτική) – Μυθιστόρημα επιστροφής και μνήμης με επίκεντρο το ιστορικό Λήδρα Πάλας

«Brandy Sour» της Κωνσταντίας Σωτηρίου (κριτική) – Μυθιστόρημα επιστροφής και μνήμης με επίκεντρο το ιστορικό Λήδρα Πάλας

Για το μυθιστόρημα της Κωνσταντίας Σωτηρίου «Brandy Sour – Μυθιστόρημα σε είκοσι δύο δωμάτια» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Χριστούγεννα στο Λήδρα Πάλας, το 1954.

Γράφει ο Δημήτρης Χριστόπουλος

«Ο τόπος ανήκ...

«Λάδι σε καμβά» του Αλέξη Πανσέληνου (κριτική)

«Λάδι σε καμβά» του Αλέξη Πανσέληνου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Αλέξη Πανσέληνου «Λάδι σε καμβά» (εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Φοιτητές συγκεντρωμένοι έξω από το Πολυτεχνείο στις 15.11.1973 γράφουν συνθήματα σε διερχόμενα τρόλεϊ «Κάτω η χούντα» © Ντίμης Αργυρόπουλος / Πρακτορείο Φωτογραφικών Επικαίρων Ελληνικού και Ξένου Τύπου...

«Φυγόδικος δεν ήμουν» της Ισμήνης Καρυωτάκη (κριτική) – Από τη Φρειδερίκη στον «Κατήφορο»

«Φυγόδικος δεν ήμουν» της Ισμήνης Καρυωτάκη (κριτική) – Από τη Φρειδερίκη στον «Κατήφορο»

Για το μυθιστόρημα της Ισμήνης Καρυωτάκη «Φυγόδικος δεν ήμουν» (εκδ. Ποταμός). Κεντρική εικόνα: Η Ζωή Λάσκαρη στον «Κατήφορο» (σκην. Γιάννης Δαλιανίδης).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Θα ήθελα, πρώτα απ’ όλα, να δώσω τα εύσημα στην Ισμήνη Καρυω...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Παρουσίαση του βιβλίου του Βασίλη Κολώνα «Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών»

Παρουσίαση του βιβλίου του Βασίλη Κολώνα «Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών»

Ο εκδοτικός οίκος University Studio Press΄σας προσκαλεί στην παρουσίαση του βιβλίου του Βασίλη Κολώνα «Η ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΕΚΤΟΣ ΤΩΝ ΤΕΙΧΩΝ - Εικονογραφία της συνοικίας των Εξοχών (1885-1912)», την Τετάρτη 14 Δεκεμβρίου, στις 19:00, στο Τεχνικό Επιμελητήριο Κεντρικής Μακεδονίας (ΤΕΕ), Λεωφόρος Μεγάλου Αλεξάνδρου...

Μαρία Καντ, Ευά Παπαδάκης, Στρατούλα Θεοδωράτου: τιμήθηκαν με τα βραβεία Βαρβέρη και Κουμανταρέα της Εταιρείας Συγγραφέων

Μαρία Καντ, Ευά Παπαδάκης, Στρατούλα Θεοδωράτου: τιμήθηκαν με τα βραβεία Βαρβέρη και Κουμανταρέα της Εταιρείας Συγγραφέων

Στην κατάμεστη αίθουσα του Συλλόγου οι Φίλοι της Μουσικής «Λίλιαν Βουδούρη» απονεμήθηκαν χθες τα Βραβεία 2022 της Εταιρείας Συγγραφέων. Την εκδήλωση χαιρέτισαν η Πρόεδρος της Δημοκρατίας κα Κατερίνα Σακελλαροπούλου, ο υφυπουργός Πολιτισμού κ. Νικόλας Γιατρομανωλάκης και ο Διευθυντής του Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρ...

«Κάθε λογοτεχνικός χαρακτήρας κρύβει μια σκοτεινή πλευρά»: 5 συγγραφικές συμβουλές από την Άγκαθα Κρίστι

«Κάθε λογοτεχνικός χαρακτήρας κρύβει μια σκοτεινή πλευρά»: 5 συγγραφικές συμβουλές από την Άγκαθα Κρίστι

Η Άγκαθα Κρίστι ήταν Βρετανίδα συγγραφέας, ευρέως γνωστή για τα αστυνομικά μυθιστορήματά της, καθώς και για τους λογοτεχνικούς ήρωες που δημιούργησε, τον δαιμόνιο ντεντέκτιβ Ηρακλή Πουαρό και τη Μις Μαρπλ. Τα βιβλία της κυκλοφορούν στη χώρα μας από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Επιμέλει...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ