anisixa akra kentriki

Για τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Ανήσυχα άκρα» (εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Σχέδιο του © Seungwon Hong

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ο Νίκος Παναγιωτόπουλος είναι μια σταθερά της σύγχρονης πεζογραφίας μας, καθώς –από τα πρώτα του έργα έως και το τελευταίο– η στάθμη της γραφής του δεν παρουσιάζει ηχηρές αυξομειώσεις, αλλά διατηρείται σε υψηλά επίπεδα: από την Ενοχή των υλικών (Πόλις, 1997), τον Ζίγκι απ' τον Μάρφαν (Πόλις, 1998, που ξαναγράφτηκε ως Το ημερολόγιο ενός εξωγήινου, Μεταίχμιο, 2017), Το γονίδιο της αμφιβολίας (Πόλις, 1999), την Αγιογραφία (Πόλις, 2003), Τα παιδιά του Κάιν (Μεταίχμιο, 2011) μέχρι τα διηγήματά του Γραφικός χαρακτήρας (Μεταίχμιο, 2016) και τη νουβέλα του Ολομόναχος (Μεταίχμιο, 2018). Ίσως πλήν του Κάιν, ο συγγραφέας κερδίζει ικανοποιητικότατα τον αναγνώστη με την πολυμέρεια και την άνεση της αφήγησής του.

Το ίδιο συμβαίνει και στην ανά χείρας συλλογή διηγημάτων, τα οποία εκτείνονται από το 1999 έως το 2015· στην ουσία δηλαδή συμπορεύονται με τα άλλα εκδεδομένα βιβλία του και στίζουν το πεζογραφικό του έργο. Η πρώτη επιφάνεια δείχνει μια άνεση, μια κινηματογραφική ζωντάνια, μια απλότητα στις λεπτομέρειες οι οποίες φαίνονται φυσικές όσο και αναγκαίες. Ο αναγνώστης διαβάζει και δεν σκοντάφτει, προχωρά χωρίς να στέκεται, κυλάει πάνω στον διάδρομο που άπλωσε ο διηγηματογράφος χωρίς να κοντοστέκεται σε σημεία της ιστορίας από ανία. Απολαυστικό από αυτήν την άποψη είναι το τελευταίο κείμενο, «Το φάντασμα ή the way young lovers do».

Αυτό δεν σημαίνει ότι τα διηγήματα στηρίζονται σε μια εύπεπτη αφήγηση, καθώς οι δύο –ή τρεις συχνά– διασταυρούμενες ιστορίες δημιουργούν έναν βόστρυχο αλληλεπίδρασης, που κλονίζει την ευθύγραμμη ανάγνωση. Στο ίδιο λογοτεχνικό μπολ, δηλαδή, συναντάται η σκληρότητα της ζωής με την ελπίδα του έρωτα και στο άλλο η αιχμηρότητα του έρωτα με τη συγκλονιστική επίδραση του θανάτου.

Ο Νίκος Παναγιωτόπουλος, καθώς μεγαλώνει ο ίδιος, συλλαμβάνει τον κόσμο ως πεδίο αντιδικιών, συγκρούσεων, υπόρρητων ή και ρητών, αντιθέσεων εν γένει, που διασχίζουν τη ζωή. Ο ορμητικός έρωτας και η τελμάτωση, η τρυφερότητα και η βία, η πραγματικότητα και η κινηματογραφική μυθοπλασία, τα νιάτα και τα γηρατειά, η φυγή και η παραμονή, οι επιθυμίες και η πραγματοποίησή τους…

Πολλά κείμενα της συλλογής βρίσκονται στο σημείο τομής μιας ανιούσας και μιας κατιούσας πορείας. Θερμά ρεύματα αέρος ανεβαίνουν προς πάνω, ενώ άλλα κρύα κατεβαίνουν βαριά και απειλητικά προς τα κάτω. Μία ανιούσα δύναμη είναι η νιότη που με την ορμή της συναντά τη σοβαρότητα αλλά και την αμηχανία της ώριμης ηλικίας. Στο «Σύνδρομο των ανήσυχων άκρων» το γήρας της ηρωίδας δεν την εμποδίζει να στρέψει την καραμπίνα της στον επίδοξο νεαρό κλέφτη και να αποκαλύψει ότι τον έστειλε το ρεμάλι ο γιος της. Ηλικιωμένοι – Νέοι: 1 – 0. Αντίθετα, στο «Ο θάνατος και η κόρη», ο μεσήλικας καθηγητής κινηματογράφου πέφτει στα δίχτυα της νεαρής φοιτήτριάς του, ώσπου ανακαλύπτει ότι αυτή είναι η κόρη μιας παλιάς του αγάπης. Το παρελθόν εκδικείται και κανείς δεν μπορεί να ξεφύγει από την ιστορία του. Το παιχνίδι συνεχίζεται και δεν είναι σαφές αν οι νέοι ισοφαρίζουν, όσο κι αν πιέζουν…

panagiotopoulos ex


Αντίνομες δυνάμεις είναι φυσικά ο έρωτας με τη φθορά, τον θάνατο, την απόσυρση. Είδαμε πριν από λίγο τον ώριμο καθηγητή με τη φοιτήτρια. Σε μια σειρά διηγημάτων αυτή η αντίθεση εμφανίζεται με διάφορες μορφές. Στο «Sic transit» ο κινηματογραφιστής που πάσχει από μια εκφυλιστική ασθένεια ζει και κινείται μέσα στον δικό του πόνο, ενώ όλοι γύρω του τρέχουν και κυνηγάνε το εφήμερο σεξ ή το ρίγος της ευδαιμονιστικής έλξης. Η φθορά του έρωτα ενός ζευγαριού βρίσκει τη (μικρή) ανάκαμψή του ή η ματιά μιας πανέμορφης γυναίκας μένει ως άγγιγμα δίπλα στον τάφο του Ρουσό.

Ο κόσμος ως πεδίο αντιδικιών και αντιθέσεων

Ο Νίκος Παναγιωτόπουλος, καθώς μεγαλώνει ο ίδιος, συλλαμβάνει τον κόσμο ως πεδίο αντιδικιών, συγκρούσεων, υπόρρητων ή και ρητών, αντιθέσεων εν γένει, που διασχίζουν τη ζωή. Ο ορμητικός έρωτας και η τελμάτωση, η τρυφερότητα και η βία, η πραγματικότητα και η κινηματογραφική μυθοπλασία, τα νιάτα και τα γηρατειά, η φυγή και η παραμονή, οι επιθυμίες και η πραγματοποίησή τους… Οι χαρακτήρες του δεν μπορούν να ξεπεράσουν πάντα τον εαυτό τους, ζουν μέσα τους τις αντινομίες που προδιέγραψαν, έρχονται σε σύγκρουση με τον άλλο αλλά και με το εγώ τους.

Δείγμα αυτής της πολυφωνικής διασταύρωσης ξιφών είναι «Η σκοτεινή πλευρά της Αφροδίτης». Ο άντρας μιλάει με επιθετική σχολαστική πολυμάθεια για τον πλανήτη Αφροδίτη, για να πάρει απάντηση στο τέλος με τις πληροφορίες της γυναίκας για τον Άρη. Η θηλυκή πλευρά του έρωτα συναντά τη βία του Άρη, η επιστημονικότητα της γνώσης την ερωτικότητα της καθημερινότητας, η αεικίνητη συμπεριφορά της γάτας τη νεκρική ακινησία των φυτών. Τελικά υπάρχει νερό στην Αφροδίτη, υπάρχει κίνηση στον πεθαμένο έρωτα, υπάρχει απάντηση στη λεκτική βία; 

Ο Νίκος Παναγιωτόπουλος διερευνά τον έρωτα. Αυτό το σχεδόν σταθερό νήμα σε κάθε διήγημα συνυφαίνεται με άλλα, μπλέκεται, ξεμπλέκεται, μένει καθαρό ή νοθεύεται από κλωστές και ξεφτίδια της ζωής. Κι επειδή ο διηγηματογράφος είναι ικανότατος συγγραφέας, η επιφάνεια της αφήγησης αφήνει τρύπες για να διεισδύσει ο αναγνώστης στο υπόστρωμα της ανθρώπινης ψυχολογίας. 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Πυθαγόρας» (εκδ. Καστανιώτη).


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Πριν φτάσουμε στην κορυφή, το είχα μετανιώσει. Ποιος είχε πάρει την απόφαση ν’ ανέβουμε απ’ το μονοπάτι; Ίσως και να το ’χα προτείνει εγώ, αλλά πρέπει να ήταν το ούζο που μιλούσε. Τίνος ιδέα ήταν να πιούμε ούζο μεσημεριάτικα – δεν θυμάμαι. Καλά καλά δεν θυμάμαι και τίνος ιδέα ήταν αυτή η εκδρομή…

Εφτά ώρες μέσα στο μισοδιαλυμένο Φίατ, ο τόπος να σιγοβράζει στους σαράντα βαθμούς, το κασετόφωνο αχόρταγο να μασουλάει τις κασέτες στα καλύτερα (τον Μπάουι τον έφαγε στο “Rock ’n’ Roll Suicide”, τον Ντύλαν στο “Spanish boots of Spanish leather” […])»

Από το διήγημα «Το φάντασμα ή the way young lovers do»


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Πέτρινα πλοία, της Μαρίας Ξυλούρη

Πέτρινα πλοία, της Μαρίας Ξυλούρη

Για τη συλλογή διηγημάτων της Μαρίας Ξυλούρη «Πέτρινα πλοία» (εκδ. Μεταίχμιο). Στην κεντρική εικόνα, ο πίνακας του Ρενέ Μαγκρίτ «Το νησί των θησαυρών» (1942)

Του Διονύση Μαρίνου

Μια παράξενη ρωγμή, ύστερα μια δεύτερη, μια τρίτη και, αίφνης, η Χερσόνησο...

Τζίντιλι, του Δημήτρη Χριστόπουλου – Ιστορίες ανθρώπων που χάθηκαν

Τζίντιλι, του Δημήτρη Χριστόπουλου – Ιστορίες ανθρώπων που χάθηκαν

Για το σπονδυλωτό μυθιστόρημα του Δημήτρη Χριστόπουλου «Τζίντιλι» (εκδ. Τo Ροδακιό). Κεντρική εικόνα: Οικογενειακή φωτογραφία κατοίκων του χωριού Καστανόφυτο.

Της Χρύσας Φάντη

«Γιατί έστω ότι υπάρχει ένα χρέος στον άνθρωπο ...

Τρικυμίες παθών, της Αργυρώς Μαντόγλου – Τα νεανικά χρόνια του Κοραή στο Άμστερνταμ

Τρικυμίες παθών, της Αργυρώς Μαντόγλου – Τα νεανικά χρόνια του Κοραή στο Άμστερνταμ

Για τη μυθιστορηματική βιογραφία της Αργυρώς Μαντόγλου «Τρικυμίες παθών – Τα νεανικά χρόνια του Κοραή στο Άμστερνταμ» (εκδ. Κλειδάριθμος).

Της Λεύκης Σαραντινού

Τις Τρικυμίες παθών στην καρδιά του νεαρού Αδαμάντιου Κοραή αναλαμβάνει να αφ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Το πανδοχείο, της Δέσποινας Χατζή (προδημοσίευση)

Το πανδοχείο, της Δέσποινας Χατζή (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Δέσποινας Χατζή «Το πανδοχείο – Η ζωή στην ελληνόφωνη Καλαβρία», το οποίο κυκλοφορεί στις 12 Απριλίου από τις εκδόσεις Μίνωας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 16
Ορεινή Μπόβα – ...

Διαβάζοντας με τη Γωγώ Μπρέμπου

Διαβάζοντας με τη Γωγώ Μπρέμπου

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Η ηθοποιός Γωγώ Μπρέμπου απαντά σε 18 κλασικές ή αναπάντεχες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις. Φωτογραφία: © Γιάννης Πρίφτης

Επιμέλεια: Κώστας ...

Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς – μια ανανεωμένη ματιά στην ιστορία της σκλαβιάς

Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς – μια ανανεωμένη ματιά στην ιστορία της σκλαβιάς

Για το μυθιστόρημα του Ta-Nehisi Coates «Ο χορευτής του νερού» (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη, εκδ. Ίκαρος), μια ανανεωμένη ματιά στην ιστορία της σκλαβιάς στην Αμερική του 19ου αιώνα και νωρίτερα.  

Του Νίκου Ξένιου

Ο Χορευτής του Νερού ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Το πανδοχείο, της Δέσποινας Χατζή (προδημοσίευση)

Το πανδοχείο, της Δέσποινας Χατζή (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Δέσποινας Χατζή «Το πανδοχείο – Η ζωή στην ελληνόφωνη Καλαβρία», το οποίο κυκλοφορεί στις 12 Απριλίου από τις εκδόσεις Μίνωας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 16
Ορεινή Μπόβα – ...

Μίζερι, του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Μίζερι, του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Stephen King «Μίζερι» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο κυκλοφορεί στις 16 Απριλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 19

...
Ένοχος μέχρι αποδείξεως του εναντίου, της Χίλντας Παπαδημητρίου (προδημοσίευση)

Ένοχος μέχρι αποδείξεως του εναντίου, της Χίλντας Παπαδημητρίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χίλντας Παπαδημητρίου «Ένοχος μέχρι αποδείξεως του εναντίου», το οποίο κυκλοφορεί στις 8 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Αθήνα και πάλι Αθήνα απόψε τα χείλη μου ας πουν...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

16 Μαρτίου 2021 ΣΥΝΟΜΙΛΙΕΣ

Γιώργος Μαργαρίτης: «Η Επανάσταση είναι υπόθεση πολλών»

Συνέντευξη με τον ιστορικό Γιώργο Μαργαρίτη με αφορμή το βιβλίο του «Ενάντια σε φρούρια και τείχη – 1821 – Μια μικρή εισαγωγή για την Ελληνική Επανάσταση», που κυκλοφορ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ