Nietzsche 1

Για το βιβλίο της Sue Prideaux «Φρίντριχ Νίτσε: «Δεν είμαι άνθρωπος, είμαι δυναμίτης» – Η βιογραφία» (μτφρ. Νίνα Μπούρη, εκδ. Πατάκη).

Του Γιώργου Βέη

«Παραδομένος έτσι με τον πιο ευνοϊκό τρόπο στην ακρόαση του εαυτού του και μόνο» Pierre Klossowski, Κείμενα για τον Νίτσε

Υποδειγματικά πολυεπίπεδη, παραγωγική σπουδή του φαινομένου Φρίντριχ Νίτσε. Είκοσι δύο κεφάλαια αδιάπτωτης πρόσληψης. Διεισδυτικές διερμηνείες του νιτσεϊκού κληροδοτήματος. Κεφάλαια: εστίες παθών, συνόψεις εμπεδώσεων ύφους, περιδινήσεις του σκέπτεσθαι, αξιοσημείωτες αποκωδικοποιήσεις πολλαπλών διακυβευμάτων. Το βιβλίο ανανεώνει με άμεσο και πρόσφορο τρόπο τη μελέτη του νιτσεϊκού καταπιστεύματος από τους ευρύτερους κύκλους των ενδιαφερομένων. Κρίθηκε και δικαίως ως το αρτιότερο αποτύπωμα βιογραφίας για το έτος 2018 από τους έγκυρους και αυστηρούς Times. Τιμήθηκε μάλιστα με το Hawthornden Prize το 2019. Αποτελεί πλέον και απόκτημα στη γλώσσα μας. Επισημαίνω προκαταρκτικά ότι γνωρίζουμε ήδη, μεταξύ άλλων, ότι πράγματι «η ακραία, απροϋπόθετη προσδοκία του ανθρώπου εκφράστηκε για πρώτη φορά από τον Νίτσε ανεξάρτητα από έναν ηθικό στόχο και από την υπηρεσία σε έναν Θεό» (βλ. Georges Bataille, Για τον Νίτσε-Θέληση για τύχη, μτφρ. Χάρης Ε. Ράπτης – Νίκος Ηλιάδης, εκδ. Ψυχογιός). Πράγματι παραμένει επίκαιρος ο νιτσεϊκός στοχασμός. Πρόκειται για μιαν αναμφισβήτητη αλήθεια. Για τις ανάγκες της εποπτικής στιγμής φρονώ ότι αξίζει να παραθέσω και τα εξής ενδεικτικά: «ο Νίτσε συνεισφέρει σημαντικά σε έναν θεμελιώδη στόχο της νεωτερικότητας που ξεκινά με τον Καντ, δηλαδή στο σχέδιο ανάπτυξης και διασφάλισης της διανοητικής ωριμότητας του ανθρώπου […] Η ανάλυση από τον Νίτσε του περίπλοκου χαρακτήρα του ανθρώπου και η απόπειρά του να εμπλουτίσει το πώς αντιλαμβανόμαστε τις δυνατότητες της ανθρώπινης ύπαρξης παραμένουν οι προκλητικές πλευρές της σκέψης του» (βλ. Keith Ansell Pearson, Νίτσε, μτφρ. Δέσποινα Ρισσάκη, εκδ. Πατάκη).

Το παρόν έργο καλύπτει πλήρως τις ομολογούμενες απαιτήσεις του αντικειμένου του. Έχει μάλιστα προσφυώς κατατεθεί ότι συνιστά «πρότυπο για τη βιογραφία ως είδος» (βλ. Maria Dimitrova, Book forum). Όντως η Σου Πριντό αξιοποιεί καταρχάς σε απόλυτο βαθμό τις υπάρχουσες πηγές. Τόσο τις πασίγνωστες, όσο και τις αφανείς και σχεδόν άγνωστες. Ακτινογραφείται εν ολίγοις με υποδειγματική συνέπεια η κατά κανόνα βασανιστική πνευματική πορεία του Φρίντριχ Νίτσε, ο οποίος, ως γνωστόν, ανέρρωνε και στη συνέχεια κυλούσε πάλι στην αδυσώπητη ασθένειά του. Ταυτοχρόνως αποδίδεται με ενάργεια η συγκεκριμένη περιρρέουσα ατμόσφαιρα. Πρόκειται για έναν διάκοσμο άρτια δοσμένο από κάθε πλευρά. Τα δε κομβικά σημεία των αλλεπάλληλων ένδον τριβών, των εκ προοιμίου αδιαπραγμάτευτων στάσεων ζωής, αλλά και των εκκωφαντικών ρήξεων με σημαίνουσες προσωπικότητες της εποχής, όπως φέρ’ ειπείν ο εμβληματικός Ρίχαρντ Βάγκνερ, αποδίδονται με ιδιαίτερη σαφήνεια. Αναφέρεται επίσης σε βάθος το θλιβερό επεισόδιο της συνειδητής, καθ’ όλα συστηματικής παραχάραξης πολλών κειμένων του από τη δεδηλωμένη εθνικίστρια και φανατική αντισημίτρια Ελίζαμπετ, την εξαιρετικά εγωπαθή, υπερφίαλη αδελφή του. Η οποία, σημειωτέον, εξαπατώντας παντοιοτρόπως διάφορους λογίους του περιβάλλοντός της, απέσπασε την ικανή και αναγκαία εκείνη υποστήριξη ώστε να διεκδικήσει ακόμη και το Βραβείο Νόμπελ για τη Λογοτεχνία.

Υποδειγματικά πολυεπίπεδη, παραγωγική σπουδή του φαινομένου Φρίντριχ Νίτσε. Είκοσι δύο κεφάλαια αδιάπτωτης πρόσληψης. Το βιβλίο ανανεώνει με άμεσο και πρόσφορο τρόπο τη μελέτη του νιτσεϊκού καταπιστεύματος από τους ευρύτερους κύκλους των ενδιαφερομένων. Κρίθηκε και δικαίως ως το αρτιότερο αποτύπωμα βιογραφίας για το έτος 2018 από τους έγκυρους και αυστηρούς Times.

Παραθέτω απόσπασμα από το δέκατο κεφάλαιο της βιογραφίας αυτής, που τιτλοφορείται «Ανθρώπινο, πάρα πολύ ανθρώπινο». Εδώ αναδεικνύεται ευθέως ο υφολογικός χαρακτήρας, η τεχνική της επαγωγικής αποτίμησης, η πρισματική συναντίληψη, η νηφάλια διαχείριση των δεδομένων και βεβαίως η όλη συνθετική ικανότητα της συγγραφέως:

«Οι ενότητες περί λογικής και μαθηματικών μοιάζουν με την εκδίκηση ενός μη μαθηματικού: Η λογική στηρίζεται σε προϋποθέσεις που δεν αντιστοιχούν σε τίποτα στον πραγματικό κόσμο. Το ίδιο ισχύει και για τα μαθηματικά, τα οποία σίγουρα δεν θα είχαν γεννηθεί αν οι άνθρωποι γνώριζαν εξαρχής ότι στη φύση δεν υπάρχει εντελώς ευθεία γραμμή, τέλειος κύκλος ή απόλυτη αρχή. Μας έρχεται στον νου η ανεκδιήγητη βαθμολογία του Νίτσε στα μαθηματικά στο Πφόρτα ενώ μας λέει ότι οι νόμοι των αριθμών επινοήθηκαν στη βάση της αρχικά κυρίαρχης πλάνης ότι υπάρχουν διάφορα ταυτόσημα πράγματα, ενώ στην πραγματικότητα τίποτα δεν είναι ταυτόσημο με κάτι άλλο. Η παραδοχή της πολλαπλότητας προϋποθέτει πάντοτε ότι υπάρχει κάτι που εμφανίζεται επανειλημμένα. Αυτό είναι εσφαλμένο. Επινοούμε ταυτόσημες οντότητες και ενότητες που δεν υφίστανται. Σε έναν άλλο κόσμο, σε έναν κόσμο που δεν αποτελεί ιδέα μας, οι νόμοι των αριθμών είναι απολύτως ανεφάρμοστοι. Ισχύουν μόνο στον ανθρώπινο κόσμο» (βλ. «Για τα πρώτα και τα έσχατα πράγματα», ενότητες 11 και 19, σελ. 186 επ.).

prideaux 2
H Aγγλονορβηγίδα Sue Prideaux έχει τιμηθεί με το Tait Black Memorial Prize για τη βιογραφία του Έντβαρντ Μουνκ (Edvard Munch: Behind the Scream) και με το Duff Cooper Prize για τη βιογραφία του Στρίντμπεργκ (Strindberg: A Life). Η βιογραφία του Νίτσε πρωτοεκδόθηκε στα αγγλικά το 2018, αναδείχτηκε καλύτερη βιογραφία της χρονιάς από τους Times και τιμήθηκε με το Hawthοrnden Prize 2019.

 

Διακρίνω ότι ο «αριστοκρατικός ριζοσπαστισμός», όπως προσφυώς έκρινε τη νιτσεϊκή εκδοχή δια-νόησης ο Γκιοργκ Μπράντες (Georg Brandes), προβάλλεται διεξοδικά σε πλείστα όσα σημεία της προκείμενης βιογραφίας. Συγκρατώ μάλιστα ότι ο όρος αυτός, στη γερμανική γλώσσα, ήτοι «aristokratisher Radikalismus», κολάκευσε ιδιαίτερα τον ίδιο τον Φρίντριχ Νίτσε. Είναι ό,τι ακριβώς τον έκανε να φαίνεται και όντως να είναι τόσο δημιουργικά διαφορετικός στην εποχή του, προαναγγέλλοντας συν τοις άλλοις τις μελλοντικές αλλαγές προσέγγισης θεμελιωδών ζητημάτων της σκέψης μας καθ’ όλου. Έτσι, το εμφανώς ή δήθεν παράδοξο αναδεικνύεται προοδευτικά σε τόπο ουσίας. Παραβάλλω εν προκειμένω και τα εξής ενδεικτικά: «Αν θέλησε ο Νίτσε να πει κάτι, μήπως είναι αυτό το όριο της θέλησης του λέγειν, ως φαινόμενο μιας βούλησης ισχύος κατ’ ανάγκην διαφορικής, άρα πάντοτε διηρημένης, διπλωμένης, πολλαπλασιασμένης;» (βλ. Ζακ Ντερριντά, Έμβολα – τα ύφη του Νίτσε, μτφρ. Γιώργος Φαράκλας, εκδ. Εστία). Η Σου Πριντό δεν παραλείπει να συνδέει, όποτε κρίνει ότι χρειάζεται, τη νιτσεϊκή απόκλιση με το παρόν του σκέπτεσθαι.

Σημειώνω επίσης ότι τονίζεται και αναλύεται διεξοδικά η σημασία των σχέσεων με ορισμένες γυναίκες, τις οποίες είχε στη διάρκεια του σύντομου, εξαιρετικά ταραγμένου βίου του ο εν λόγω φιλόσοφος. Ο οποίος, ειρήσθω εν παρόδω, ισχυριζόταν με έμφαση ότι δεν είναι επ΄ ουδενί Γερμανός, αλλά Πολωνός! Έτσι, η σύζυγος του προαναφερόμενου Ρίχαρντ Βάγκνερ, Κόζιμα, και η μοιραία Λου Σαλομέ, αρκετά γνωστή στο αναγνωστικό μας κοινό μέσα από διάφορες κατά καιρούς εκδόσεις, προβάλλονται αντιστικτικά, προωθώντας την πλήρη αφομοίωση των επιμέρους προταγμάτων, των αναπόφευκτων αντιφάσεων, των επακόλουθων συγκερασμών των εννοιών και βεβαίως της τελικής δημιουργικής διαστρωμάτωσης του νιτσεϊκού ιδιώματος. Τόσο οι ενήμεροι για τα όσα δικαίως έχουν γραφτεί στην πάροδο των δεκαετιών για τον συγγραφέα της Γέννησης της τραγωδίας, όσο και οι λιγότερο εξοικειωμένοι με τον ζέοντα λόγο του δέκτες μπορούν να αποδελτιώσουν με άνεση εμφανώς σημαίνοντα στοιχεία πρόσφορων επεξηγήσεων και υπομνηματισμών πολλών συναφών θεμάτων. Η μετάφραση απέδωσε με ομολογούμενη επάρκεια το πρωτότυπο.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι πρέσβης επί τιμή και ποιητής. Τελευταίο του βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Βράχια» (εκδ. Ύψιλον).


prideaux exΦρίντριχ Νίτσε: «Δεν είμαι άνθρωπος, είμαι δυναμίτης»
Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ
SUE PRIDEAUX
Μτφρ. ΝΙΝΑ ΜΠΟΥΡΗ
ΠΑΤΑΚΗΣ 2021
Σελ. 448, τιμή εκδότη €24,00

 


Αποσπάσματα από το βιβλίο

«Ο Νίτσε περιέγραψε τον άνθρωπο ως “το άρρωστο ζώο” γιατί έχει τα πάντα και παρ’ όλα αυτά νοσεί από μια ακόρεστη ανάγκη για το μεταφυσικό που είναι αδύνατον να αμβλυνθεί. Σε μια απόπειρα να ικανοποιήσουν αυτή την αιώνια ανάγκη, πολλοί από τους συγχρόνους του στράφηκαν στην επιστήμη και στον δαρβινισμό, όμως, όπως επισήμανε ο Νίτσε, το νόημα της επιστήμης δεν είναι θρησκεία και η εξέλιξη απέχει πολύ από το να αποτελεί ηθικό δρόμο. Το “καλό” και το “κακό” στην εξέλιξη ισοδυναμούν με το “περισσότερο χρήσιμο” και το “λιγότερο χρήσιμο”, και αυτό δεν έχει καμία σχέση με την ηθικότητα και την ηθική […] Τι συμβαίνει όταν ο άνθρωπος ακυρώνει τον ηθικό κώδικα πάνω στον οποίο έχει χτίσει το οικοδόμημα του πολιτισμού του; Τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος αδέσμευτος από έναν κεντρικό μεταφυσικό σκοπό; Προκύπτει οντολογικό κενό; Αν συμβαίνει αυτό, τι θα αναπληρώσει το κενό; Εάν ακυρωθεί η μέλλουσα ζωή, το έσχατο νόημα βρίσκεται στο εδώ και τώρα […] Η πρόκληση αυτή παραμένει απολύτως σύγχρονη. Ίσως ένα μέρος της διαχρονικής γοητείας του Νίτσε να έγκειται στην απροθυμία του να μας προσφέρει μιαν απάντηση. Πρέπει να βρούμε το νόημα και την απάντηση, αν υπάρχει, μόνοι μας – αυτό είναι το πραγματικό επίτευγμα του υπερανθρώπου».

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κόκκινη Ρόζα» της Κέιτ Έβανς (κριτική)

«Κόκκινη Ρόζα» της Κέιτ Έβανς (κριτική)

Για την εικονογραφημένη –από την Kate Evans– βιογραφία της Ρόζα Λούξεμπουργκ «Η κόκκινη Ρόζα» (μτφρ. Σώτη Τριανταφύλλου, εκδ. Πατάκη).

Της Λεύκης Σαραντινού

Η συγγραφέας και εικονογράφος της Κόκκινης Ρόζα, Κέιτ Έβανς επιλέγει να...

«Αλληλογραφία 1927-1938» των Γιόζεφ Ροτ & Στέφαν Τσβάιχ (κριτική)

«Αλληλογραφία 1927-1938» των Γιόζεφ Ροτ & Στέφαν Τσβάιχ (κριτική)

Για τον τόμο με την αλληλογραφία του Joseph Roth με τον Stefan Zweig «Αλληλογραφία 1927-1938» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Άγρα).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Έχει ειπωθεί πολύ σωστά ότι η φιλία είναι η ισότητα των φίλων. Αυτό δεν συνεπ...

«Μανιφέστο – Πώς να μην τα παρατάς ποτέ» της Μπερναρντίν Εβαρίστο (κριτική)

«Μανιφέστο – Πώς να μην τα παρατάς ποτέ» της Μπερναρντίν Εβαρίστο (κριτική)

Για το βιβλίο της Bernardine Evaristo «Μανιφέστο – Πώς να μην τα παρατάς ποτέ» (μτφρ. Ρένα Χατχούτ, εκδ. Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Τείνουμε να το ξεχνάμε, αλλά πίσω από το σώμα των λέξεων που συγκροτούν ένα βιβλίο (όλα τα βιβλία) υ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μάνος Κοντολέων: «Η καθαρή λογοτεχνία δεν έχει ηλικιακά όρια, μήτε δημιουργίας μήτε πρόσληψης»

Μάνος Κοντολέων: «Η καθαρή λογοτεχνία δεν έχει ηλικιακά όρια, μήτε δημιουργίας μήτε πρόσληψης»

Συνέντευξη εφ' όλης της ύλης με τον βραβευμένο συγγραφέα Μάνο Κοντολέων.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Πάνε κιόλας, Μάνο, τρία χρόνια απ’ όταν έκλεισες 40 χρόνια δημιουργικής πορείας στον χώρο της λογοτεχνίας, κι έγινε μάλιστα μια ημερίδα προς τιμήν...

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Η συγγραφέας Γκιτάντζαλι Σρι (Geetanjali Shree) και η μεταφράστρια Daisy Rockwell θα μοιραστούν το χρηματικό έπαθλο των 50,000 λιρών για το «εξαιρετικά διασκεδαστικό και αστείο» βιβλίο «Tomb of Sand» (Τάφος από άμμο). Θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Book Press ...

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ