Κοινή θεματική των παρεμβάσεων που απαρτίζουν τον ανά χείρας τόμο είναι η προσπάθεια του Καστοριάδη ν’ αναλύσει τις διαφορετικές όψεις του φαινομένου που αποκαλεί «άνοδο της ασημαντότητας»: Από την πολιτική απάθεια των πληθυσμών και την υποχώρηση της ταξικής πάλης μέχρι το ξεθύμασμα της καλλιτεχνικής δημιουργίας και την περιστολή του φιλοσοφικού στοχασμού στον σχολιασμό κλασικών κειμένων· από τη διάβρωση των έμφυλων ρόλων και των κοινωνικών προτύπων μέχρι την κρίση της εκπαίδευσης και την αδυναμία των σύγχρονων κοινωνιών να σχηματίσουν οποιαδήποτε θετική εικόνα για τον εαυτό τους. Η θεμελιώδης κρίση νοήματος που βρίσκεται πίσω από τα φαινόμενα αυτά δεν αποτελεί απλό σχήμα λόγου, μα βασική ανθρωπολογική διαπίστωση. Και είναι απαραίτητη για την κατανόηση της πορείας των δυτικών κοινωνιών, εφόσον καθορίζει μέχρι και την πορεία της οικονομίας, όπως φαίνεται από τους ανθρωπολογικούς παράγοντες που ουσιαστικά επέτρεψαν τη νεοφιλελεύθερη μετάλλαξη του καπιταλισμού.
«Τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν μπορούν να αποτελέσουν πολιτικό πρόταγμα. Η ρητορική περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ή περί «δημοκρατίας» που υποτίθεται ότι έχει πραγματωθεί [...], συγκαλύπτει απλώς τη μαύρη τρύπα στην καρδιά της σημερινής κοινωνίας, την κρίση που δεν κατονομάζεται ποτέ [...] την εξαφάνιση της πολιτικής φαντασίας. [...] Είναι σαφές ότι η παρούσα κατάσταση δεν προκλήθηκε από απλή χειραγώγηση, από μια συνωμοσία με στόχο την αποβλάκωση των πληθυσμών. Γεγονός είναι ότι οι πληθυσμοί θέλουν να αποβλακωθούν. Κι εμείς πρέπει να τους το λέμε. Όπως πρέπει και να καταγγέλλουμε την τρομακτική πτώση της ποιότητας όσων παράγονται, σε όλους τους τομείς. Πρέπει να δημιουργήσουμε νησίδες αντίστασης στη φαλκίδευση και την παραίτηση, ενάντια στα σκουπίδια που τυπώνονται και κυκλοφορούν, ενάντια στις πλάνες τις οποίες μάς ταίζουν για αλήθεια, ενάντια στη μετατροπή της απώλειας της μνήμης και, τελικά, της λήθης σε δομικά χαρακτηριστικά της σύγχρονης κοινωνίας». (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Στο κλασικό αυτό δοκίμιο, ο Σάμπατο καταπιάνεται με μια κριτική επισκόπηση του φαντασιακού της Προόδου, διατρέχοντας ολόκληρη την ιστορία του δυτικού πολιτισμούς από τις αντινομίες της Αναγέννησης, τις αμφισημίες της επιστημονικής εξέλιξης και την κρατική συγκεντροποίηση, ως την παντοδυναμία του Μεγάλου Μηχανισμού, τις αυταπάτες της σύγχρονης τέχνης, αλλά και τα όρια των κινημάτων του Ρομαντισμού και του Υπερρεαλισμού. Ο Αργεντινός λογοτέχνης καταδεικνύει το δράμα του σύγχρονου ανθρώπου, ο οποίος παλεύει με τα θεριά που δημιούργησε, θύμα των αφαιρέσεων που ο ίδιος επινόησε. Και σκιαγραφώντας τον απανθρωπισμό στον οποίο οδηγεί η αλαζονική πίστη στο ποσοτικά μετρήσιμο, δεν διστάζει να καταγγείλει την αχαλίνωτη εκμηχάνιση του πολιτισμού μας, καθώς απειλεί με εξόντωση την ίδια την ανθρώπινη φυλή.
«Όπως ακριβώς η μηχανή άρχισε να χειραφετείται από τον άνθρωπο και να εναντιώνεται σε αυτόν, έχοντας μετατραπεί σε ένα ανώνυμο τέρας, ξένο προς την ανθρώπινη ψυχή, έτσι και η επιστήμη μετατράπηκε προοδευτικά σε έναν παγερά και απανθρωπισμένο λαβύρινθο συμβόλων. Επιστήμη και μηχανή απομακρύνονταν ολοένα και περισσότερο προς έναν μαθηματικό Όλυμπο, αφήνοντας μόνο και αβοήθητο τον άνθρωπο, που τους είχε δώσει ζωή. Ατσάλινα τρίγωνα, λογάριθμοι και ηλεκτρισμός, ημιτονοειδή κύματα και ατομική ενέργεια, σε αγαστή συνεργασία με τις πλέον μυστηριώδεις και δαιμονικές μορφές του χρήματος, οικοδόμησαν, τελικά, τον Μεγάλο Μηχανισμό, στο πλαίσιο του οποίου τα ανθρώπινα όντα κατέληξαν να είναι αφανή και ανήμπορα γρανάζια. [...] Θα χρειαστεί λοιπόν, τώρα, να αποκαταστήσουμε την προγενέστερη, ανθρώπινη πλευρά της τεχνικής και της επιστήμης, να καθορίσουμε τα όριά τους, να θέσουμε τέλος στη λατρεία τους».
«Οποιαδήποτε προσπάθεια να αναχθεί η τέχνη σε αφαίρεση θα πρέπει να θεωρείται ως απόπειρα απανθρωπισμού, όχι γιατί το αφηρημένο δεν είναι και ανθρώπινο, αλλά γιατί το ανθρώπινο είναι κάτι περισσότερο από αυτό: Είναι το αφηρημένο και το συγκεκριμένο, το ορθολογικό και το ανορθολογικό, η μηχανή και η φύση, η επιστήμη και η τέχνη». (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Ο νεαρός αριστοκράτης Πιερ Γκλεντίνινγκ ζει με τη μητέρα του στην πατρογονική ιδιοκτησία τους, στην ειδυλλιακή εξοχή του Σαντλ Μέντοουζ. Απολαμβάνει με σύνεση και ευθυμία κάθε προνόμιο που του χάρισε η τύχη και η φύση, και το επιστέγασμα της ευτυχίας του είναι ο αρραβώνας με την πανέμορφη, καλόψυχη και «φωτεινή» Λούσι. Όμως μέσα σε μια στιγμή μια μυστηριώδης επιστολή αλλάζει τα πάντα. Ο Πιερ έρχεται σε επαφή με μια αλήθεια που θα γκρεμίσει το ψέμα στο οποίο έχει στηρίξει τη ζωή του και θα διαλύσει τις ψευδαισθήσεις του, αναγκάζοντάς τον να στηριχτεί για πρώτη φορά στις δικές του ηθικές και πνευματικές δυνάμεις προκειμένου να φέρει σε πέρας τον άθλο που αναλαμβάνει, όταν γνωρίζει τη «σκοτεινή», ανεξιχνίαστη, απόμακρη και αλλόκοτη Ίζαμπελ.
«Ω, η Χαρά δεν μένει πολύ όταν έρχεται πράγματι η Αλήθεια· ούτε θ’ αργήσει να έρθει η Θλίψη. Ίσως σκύβω τώρα το κεφάλι· είναι βαρύ πολύ· ίσως χτυπά η καρδιά δυνατά στα πλευρά μου - ανυπόμονος αιχμάλωτος μέσα στα σίδερα της φυλακής του. Ω, οι άνθρωποι είναι όλοι δεσμοφύλακες, δεσμοφύλακες του εαυτού τους· και στον κόσμο της Κοινής Γνώμης κρατούν, οι αδαείς, το καλύτερο κομμάτι τους αιχμάλωτο του χειρότερου...» (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Αναμένοντας την εσχάτη των ποινών, ένας κατάδικος, πασχίζει να συλλάβει τον κόσμο γύρω του, να βάλει τάξη στην ανθρώπινη εντροπία που τον βασανίζει. Κι ο κόσμος, διά των οικείων του, του δήμιου, και των δεσμοφυλάκων του, μοιάζει να του σκαρώνει μια μεγαλοπρεπή φάρσα: Αντί να τον τιμωρήσει, τον προσκαλεί να συνταχθεί με τους ανόμοιούς του και να συμφιλιωθεί με την τελετουργία του τέλους του. Καθώς η πλοκή εξελίσσεται, η ειρωνεία των ηρώων αλλά και του αφηγητή-συγγραφέα είναι τόσο συντριπτική που οτιδήποτε στιβαρό γκρεμίζεται, κάθε ανθρώπινο υλικό αποσυντίθεται, το σκηνικό και οι χαρακτήρες καταρρέουν μπροστά μας, οι ίδιες οι λέξεις εξεγείρονται. Η υποψία του πρωταγωνιστή ότι υπάρχει ένας εξωτερικός κόσμος αποδεικνύεται ψευδαίσθηση. Στην Πρόσκληση σε έναν αποκεφαλισμό ο Ναμπόκοφ χτίζει με χειρουργική περιγραφική ακρίβεια και απαράμιλλο ύφος μια κοινωνικοπολιτική αλληγορία που υπονομεύει ανηλεώς κάθε λογική, συναισθηματική, ηθική συνοχή, προσθέτοντας ακόμα ένα σπουδαίο έργο στη λογοτεχνική του κληρονομιά.
"Τότε ο Κιγκινάτος στάθηκε και, κοιτώντας γύρω του, λες και μόλις είχε προσγειωθεί σ' αυτή την πέτρινη ερημιά, μάζεψε όλη του τη θέληση, φαντάστηκε τη ζωή του ολάκερη και επιχείρησε να ξεκαθαρίσει τη θέση του με τον ακριβέστερο τρόπο. Κατηγορούμενος για το χειρότερο των εγκλημάτων, τη γνωσιολογική νωθρότητα, τόσο εξαιρετικά ακατανόητη, που πρέπει να χρησιμοποιείς περιγραφές του τύπου: "μη διαπερατότητα", "αδιαφάνεια", "παρακώληση"· θανατική καταδίκη για έγκλημα· κλεισμένος στο φρούριο, εν αναμονή της άγνωστης, αλλά σύντομης, αλλά επικείμενης προθεσμίας αυτής της εκτέλεσης (την οποία την προαισθανόταν, σαν το τράβηγμα, το ξερίζωμα και τη σύνθλιψη κάποιου τερατώδους δοντιού, οπότε όλο του το σώμα ήταν το φλεγμαίνον ούλο και το κεφάλι ήταν αυτό το δόντι)· έτσι όπως έστεκε εκείνη τη στιγμή στον διάδρομο της φυλακής με την καρδιά να σβήνει, ακόμη ζωντανός, ακόμη ακέραιος, ακόμη Κιγκινάτος - ο Κιγκινάτος Κ. ένιωσε μια άγρια λαχτάρα για ελευθερία, για την πιο απλή, την πιο πραγματική, την πιο πραγματικά απτή ελευθερία?" (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Ζούμε στην εποχή όπου η μιντιακή ρητορική εγκωμιάζει ακατάπαυστα τον κάθε λογής επιτυχημένο επιχειρηματία, εξυψώνοντάς τον σ’ ένα είδος τεχνο-προφήτη, μια σύγχρονη δημιουργική διάνοια, ικανή ν’ αλλάζει τον κόσμο και ν’ ανατρέπει τον ρου της ιστορίας. Ο Αντονί Γκαλουτσό αναπτύσσει την ιστορική καταγωγή, τη γενεαλογία και τις σημερινές εκφάνσεις του εν λόγω μύθου, επικεντρώνοντας τη μελέτη του στο αντιπροσωπευτικότερο παράδειγμα, αυτό του Στιβ Τζομπς και, κατ’ επέκταση, ολόκληρου του νεοτεχνολογικού κλάδου της Σίλικον Βάλεϊ. Και δείχνει ότι πίσω από τη μιντιακή εξύμνηση των «δημιουργικών επιχειρηματιών» και της «καινοτομίας» κρύβεται ο φιλελεύθερος κοινός τόπος σύμφωνα με τον οποίον, αφενός, η κοινωνία είναι απλό άθροισμα ατόμων, τα οποία είναι απολύτως υπεύθυνα για ό,τι τους συμβαίνει· αφετέρου, ότι η «ελεύθερη αγορά» συνιστά αξιοκρατικό μηχανισμό, ο οποίος ανταμείβει τους «άριστους». Η κοινωνιολογική ανάλυση του συγγραφέα συνιστά απαραίτητο εργαλείο πολιτικής κριτικής στα κυρίαρχα νεοφιλελεύθερα αφηγήματα.
«Ο μύθος του αυτοδημιούργητου επιχειρηματία πρέπει να γίνει αντιληπτός ως υποσύνολο του μύθου της Προόδου: Ο αυτοδημιούργητος επιχειρηματίας αποτελεί ενσάρκωση κι έκφραση της Προόδου, συνιστά την κινητήριο δύναμη που ασταμάτητα οδηγεί την ανθρωπότητα προς μια ολοένα και μεγαλύτερη ευζωία. Εντός τούτης της κοσμικής θρησκείας, η ατομική πρωτοβουλία βρίσκεται στην υπηρεσία της συλλογικής σωτηρίας. Κάθε φορά που μας κυκλώνουν παντοειδείς απειλές, κάθε φορά που το σύμπαν σκοτεινιάζει, είναι ο αυτοδημιούργητος επιχειρηματίας που, μέσω των τεχνολογικών του κατορθωμάτων κι ενός σωτήριου άλματος, βγάζει την ανθρωπότητα από το αδιέξοδο. [...] Ο αυτοδημιούργητος επιχειρηματίας αποτελεί τον ήρωα δίχως τον οποίον παθαίνει βλάβη η μηχανή της ιστορίας, με αποτέλεσμα οι κοινωνίες να λιμνάζουν». (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)