Bundesarchiv Bild Auschwitz Ankunft ungarischer Juden

Σκέψεις με αφορμή την επανέκδοση του βιβλίου-μαρτυρία του Elie Wiesel «Η νύχτα» (μτφρ. Γιώργος Ξενάριος, εκδ. Μεταίχμιο)

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Μόλις λίγους μήνες πριν, τον Ιούλιο, έφυγε από τη ζωή, στα 88 του χρόνια, ο βραβευμένος με Νόμπελ Ειρήνης Ελί Βιζέλ (Eliezer "Elie" Wiesel, 1928-2016), εμβληματική μορφή της λεγόμενης «στρατοπεδικής λογοτεχνίας», όπως αποκαλείται το σώμα εκείνων των αφηγήσεων-κειμένων που αναφέρονται στην πραγματικότητα των στρατοπέδων συγκέντρωσης και εξόντωσης του ναζισμού (Πρίμο Λέβι, Χόρχε Σεμπρούν κ.ά.) και του σταλινισμού (Αλεξάντερ Σολζενίτσιν, Βαρλάμ Σαλάμοφ κ.ά). Ο Βιζέλ, γεννημένος και μεγαλωμένος στην Τρανσυλβανία, σε μια περιοχή που αμφιταλαντεύεται ιστορικά μεταξύ Ουγγαρίας και Ρουμανίας, βρέθηκε στα ναζιστικά στρατόπεδα στα δεκαέξι του χρόνια, μαζί με τη μητέρα του, τον πατέρα του και τη μικρή του αδερφή – εκ των οποίων μονάχα εκείνος επέζησε (βλ. κεντρική φωτογραφία: οικογένειες Ούγγρων Εβραίων, μετά τον διαχωρισμό τους από τους άντρες, λίγο αφότου έφτασαν στο Άουσβιτς τον Μάιο του 1944. Τα γυναικόπαιδα θα πήγαιναν πλέον κατευθείαν για εξόντωση στα κρεματόρια ή για ιατρικά πειράματα στα χέρια του διαβόητου Μένγκελε, βρίσκοντας συνήθως φριχτό τέλος. Κάπως έτσι, από την πρώτη νύχτα, έχασε ο Βιζέλ τη μητέρα του και την 7χρονη αδερφή του, την Τσιπόρα). 

Η πρώτη έκδοση στα γαλλικά, και δυο χρόνια μετά στα αγγλικά, βρήκε αρχικά πολύ μικρή ανταπόκριση, μέσα στο κλίμα ενοχικής άρνησης και δυσπιστίας που συναντούσαν ακόμη οι επιζήσαντες του Ολοκαυτώματος.

Στη Νύχτα, ο Βιζέλ περιγράφει τη ζωή του περίπου από τον Ιούνιο του 1944, όταν ολόκληρη η εβραϊκή κοινότητα της πόλης Σιγκέτ μεταφέρθηκε στο Άουσβιτς –τα μέλη της οποίας εξοντώθηκαν στη συντριπτική τους πλειονότητα άμα τη αφίξει τους–, μέχρι την απελευθέρωση από τον αμερικανικό στρατό του στρατοπέδου Μπούχενβαλντ στις 11 Απριλίου του 1945, όπου ο Ελί με τον πατέρα του είχαν καταλήξει έχοντας επιζήσει από πορεία εξόντωσης λίγους μήνες νωρίτερα. Η πρώτη εκδοχή του βιβλίου υπήρξε ένα κατά πολύ εκτενέστερο κείμενο, εννιακοσίων σελίδων (!), γραμμένο στη γερμανοεβραϊκή διάλεκτο, τα γίντις, το 1954 ή το 1955, με τίτλο Και ο κόσμος σιωπούσε, του οποίου μια συντομευμένη εκδοχή εκδόθηκε στην Αργεντινή το 1956. Το κατά πολύ μικρότερο σε έκταση βιβλίο που έχουμε στα χέρια μας βασίζεται στη γαλλική έκδοση του 1958, που βγήκε με τη βοήθεια και την καθοδήγηση του νομπελίστα Φρανσουά Μωριάκ. Η πρώτη έκδοση στα γαλλικά, και δυο χρόνια μετά στα αγγλικά, βρήκε αρχικά πολύ μικρή ανταπόκριση, μέσα στο κλίμα ενοχικής άρνησης και δυσπιστίας που συναντούσαν ακόμη οι επιζήσαντες του Ολοκαυτώματος. Για τη «φιλολογία» που έχει αναπτυχθεί σχετικά με το πώς το αρχικό κείμενο-ποταμός με τον καταγγελτικό τίτλο και τις εκκλήσεις για εκδίκηση έδωσε τη θέση του στο βιβλίο που έχουμε σήμερα στα χέρια μας, καθώς και για τις διαφορές ανάμεσα στα δύο, γράφει αναλυτικά ο Σταύρος Ζουμπουλάκης στο κατατοπιστικό του επίμετρο. Όπως και να έχει, διαβάζοντας το κείμενο των περίπου 150 σελίδων που έχουμε στη διάθεσή μας, γρήγορα αντιλαμβάνεται κανείς ότι έχει να κάνει με ένα σπαρακτικό ντοκουμέντο, γραμμένο με λιτό και συνάμα λογοτεχνικά λειτουργικό τρόπο (με τις προλήψεις, τις αναλήψεις, τις ένθετες αφηγήσεις, πολλά από τα «κόλπα» της αφηγηματικής τέχνης, δηλαδή), που ξεπερνάει τα στενά όρια της μαρτυρίας ή, αλλιώς, τα επεκτείνει πέρα από τα αναμενόμενα. Δικαίως, λοιπόν, η Νύχτα –μαζί ίσως με το Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος του Πρίμο Λέβι–, αποτελεί ένα από τα διαχρονικώς σταθερά σημεία αναφοράς της στρατοπεδικής λογοτεχνίας, έχει μεταφραστεί σε περισσότερες από τριάντα γλώσσες κι έχει πουλήσει εκατομμύρια αντίτυπα (καμιά δεκαριά μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες). Πρόκειται για μια αφήγηση που –όσες εικόνες για το Ολοκαύτωμα κι αν έχει εγγράψει κανείς στον ψυχισμό του ως σύγχρονος αναγνώστης-θεατής– είναι αδύνατον να μην σε συγκλονίσει με την αλήθεια της. Το ερώτημα «πώς μπορεί αυτά να έχουν συμβεί» επανέρχεται πάλι και πάλι, το ίδιο ηχηρά, το ίδιο απεγνωσμένα.

Buchenwald Victims 04510
    Αμερικανοί στρατιώτες μπροστά σε πτώματα θυμάτων των Ναζί,
    στο Μπούχενβαλντ, στις 14 Απριλίου του 1945.
 

Δεν έχει βέβαια νόημα, σε ένα τέτοιο σημείωμα, ίσως και γενικότερα, να αναπαράγει κανείς με λεπτομέρειες αφηγήσεις, περιστατικά και γεγονότα. Το έργο αυτό ανήκει στον Βιζέλ, στους ίδιους τους μάρτυρες, στις λέξεις και στις προτάσεις που εκείνοι επέλεξαν για να το κάνουν. Να πούμε μονάχα ότι δύο είναι τα κεντρικά «νήματα» που μας οδηγούν μέσα από τη νύχτα αυτής της εξιστόρησης, κι αναλόγως τα πιστεύω ή τις ευαισθησίες του ακολουθεί κανείς περισσότερο το ένα ή το άλλο. Το πρώτο είναι η αγανάκτηση του 16χρονου και μέχρι τότε ένθερμου θρησκευόμενου Ελί απέναντι στον Θεό του, συναίσθημα που εκφράζεται επανειλημμένως και με σπαραξικάρδιο τρόπο σε κομβικά σημεία της αφήγησης. Η αγανάκτηση αυτή, και η συνακόλουθη συνειδητοποίηση των επιπτώσεων που έχει για την πίστη του, καταλαμβάνει τον ήρωα σχεδόν από τα πρώτα λεπτά της άφιξής του στο Άουσβιτς, όταν πλέον αντιλαμβάνεται τι σημαίνουν οι καπνοί που βγαίνουν από τις ψηλές καμινάδες του στρατοπέδου. Κορυφαία στιγμή αυτού του βαθύτατου σπαραγμού είναι αναμφίβολα το συνταρακτικό «Μα πού είναι τέλος πάντων ο Θεός;» που αναφωνεί δυο φορές ένας συγκρατούμενός του καθώς έχουν υποχρεωθεί από τους δεσμώτες τους να παρακολουθούν ένα παιδί να ψυχομαχεί στην κρεμάλα, με τον συγγραφέα να του απαντά, από μέσα του, «Πού είναι; Να τος – είναι κρεμασμένος εδώ, σ’ αυτή την αγχόνη…»  Η αγανάκτηση αυτή (ας επιμείνουμε σε αυτή τη λέξη γιατί εκφράσεις όπως «σιωπή του Θεού» ή «απώλεια της πίστης» απονευρώνουν το σοκ της προδοσίας που αισθάνθηκαν οι πιστοί Εβραίοι από τον Θεό τους μπροστά στα όσα αντίκρισαν και βίωσαν στα Στρατόπεδα) διαπερνά ολόκληρο το κείμενο και συνυπάρχει με θαυμαστό τρόπο με το δεύτερο «νήμα» της μαρτυρίας: το συγκινητικό δέσιμο και την αμοιβαία αγάπη γιου και πατέρα που εκδηλώνονται, αναπτύσσονται και κορυφώνονται στους επτά μήνες αυτής της τρομερής δοκιμασίας. Ο δεσμός γιων και πατεράδων, πατεράδων και γιων, που εμφανίζεται σε ποικίλες εκδοχές και ποιότητες στην πορεία της Νύχτας, όλες συγκλονιστικές, λειτουργεί αναμφίβολα για τον αναγνώστη παραπληρωματικά με την αγανάκτηση μπροστά στην αβουλία, απροθυμία ή απουσία του Θεού: κατά μία έννοια, σχεδόν την προϋποθέτει. Λες και η τραυματική πλην αναντίρρητη αβουλία, απροθυμία ή απουσία του Θεού να αναδεικνύει, ως ακόμη πολυτιμότερη, την εγκόσμια σχέση γιου και πατέρα, ακριβώς τη στιγμή που ο δεσμός τους απειλείται με πλήρη διάρρηξη και απονοηματοδότηση μέσα στο απάνθρωπο περιβάλλον του Στρατοπέδου, σ’ αυτή την επικράτεια του θανάτου.

Buchenwald Slave Laborers Liberation
   Φωτογραφία από το στρατόπεδο συγκέντρωσης Μπούχενβαλντ που πάρθηκε στις 16 Απριλίου 1945, πέντε μέρες μετά την απελευθέρωση του
   στρατοπέδου από τον αμερικανικό στρατό. Ο Ελί Βιζέλ είναι στο δεύτερο επίπεδο, στο κέντρο, έβδομος από τα αριστερά. (πηγή: Wikipedia)

Πέραν των παραπάνω, τρία ακόμη θέματα ιστορικής, κυρίως, σημασίας τίθεται επιτακτικά στη Νύχτα, που τα καταγράφει ο Σταύρος Ζουμπουλάκης στο επίμετρό του. Το πρώτο αφορά συνολικά την εξόντωση των Εβραίων της Ουγγαρίας, 750.00 ψυχών, σε μια στιγμή που ο γερμανικός στρατός ήταν ξεκάθαρο ότι όδευε προς ολοκληρωτική ήττα. Όπως σωστά επισημαίνει ο Ζουμπουλάκης, ο αφανισμός των Εβραίων «δεν ήταν δευτερεύουσα όψη του ναζισμού, αλλά αυτό που του δίνει την αποκρουστική ιδιαιτερότητά του» (σ. 174). Δεύτερον, τίθεται το ερώτημα γιατί οι Σύμμαχοι, που πλέον γνώριζαν την ύπαρξη και την πραγματικότητα των Στρατοπέδων, δεν έκαναν τίποτε για να διασώσουν αυτούς τους πληθυσμούς, εμποδίζοντας έστω μερικώς την τεράστια επιχείρηση μεταφοράς τους στα στρατόπεδα τη στιγμή που, το επαναλαμβάνουμε, η Γερμανία γνώριζε απανωτές και συντριπτικές ήττες σε όλα τα μέτωπα. Ο Ζουμπουλάκης το δηλώνει απερίφραστα: «η σωτηρία των Εβραίων δεν αποτελούσε προτεραιότητα για τους Συμμάχους» (σ. 175). Τρίτον, τίθεται με ξεκάθαρο τρόπο το ζήτημα του ρόλου των Εβραϊκών Συμβουλίων, για τα ανύπαρκτα ανακλαστικά τους, για το κλίμα μοιρολατρίας και απραξίας που καλλιέργησαν στους πληθυσμούς, αφήνοντάς τους να οδηγηθούν αδιαμαρτύρητα στο χαμό τους. Το ζήτημα αυτό είναι τεράστιο και ιδιαίτερα σύνθετο, κι αφορά όχι μονάχα Εβραίους που, τελικά, κι οι ίδιοι εξοντώθηκαν, πληρώνοντας το τρομερό τίμημα της παθητικότητάς τους, αλλά και τους Εβραίους του «ελεύθερου κόσμου», οι οποίοι επέδειξαν ακατανόητη αδράνεια απέναντι στο Ολοκαύτωμα, τη στιγμή που αυτό συντελούταν.

Μόνο εκείνοι που γνώρισαν το Άουσβιτς ξέρουν τι ήταν. Οι υπόλοιποι δεν θα το μάθουν ποτέ.

Η Νύχτα του Ελί Βιζέλ, στη μετάφραση του Γιώργου Ξενάριου, είχε κυκλοφορήσει πρώτη φορά από τις ίδιες εκδόσεις το 2007. Σε τούτη την πιο φροντισμένη κι εκ νέου επιμελημένη επανέκδοση, σε ποιοτικό χαρτί και ειδικά σχεδιασμένο εξώφυλλο από τον Redoine Amzlan, για την οποία αξίζουν συγχαρητήρια στις εκδόσεις Μεταίχμιο, περιλαμβάνεται εκτός από το επίμετρο του Σταύρου Ζουμπουλάκη, ο ιστορικός πρόλογος του Φρανσουά Μωριάκ καθώς και ο πρόλογος του ίδιου του συγγραφέα για την «οριστική» έκδοση του 2007 – απαραίτητα συμπληρώματα όλα τους ως προς το βασικό κείμενο (βέβαια, συστήνουμε την ανάγνωση πρώτα του «πυρηνικού κειμένου» και στη συνέχεια των συνοδευτικών). Όσο για τα βαθύτερα νοήματα και τις συνδηλώσεις αυτού του υπερσχολιασμένου, πλέον, βιβλίου, που αποτελεί κατά την άποψή μας «υποχρεωτικό ανάγνωσμα» για κάθε άνθρωπο της εποχής μας, ας είμαστε ταπεινοί και σεβαστικοί απέναντι στο ανείπωτο, κι ας ακούσουμε προσεκτικά τα λόγια του ίδιου του Βιζέλ, από τον πρόλογό του: «Μέσα βαθιά του αυτός ο μάρτυρας γνώριζε, όπως και τώρα το γνωρίζει καμιά φορά, ότι η μαρτυρία του δεν θα γίνει δεκτή. Μόνο εκείνοι που γνώρισαν το Άουσβιτς ξέρουν τι ήταν. Οι υπόλοιποι δεν θα το μάθουν ποτέ». 

* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗΣ είναι συγγραφέας.


Απόσπασμα από το βιβλίο 

«Ποτέ δεν θα ξεχάσω εκείνη τη νύχτα, την πρώτη νύχτα που πέρασα στο στρατόπεδο, που μετέτρεψε όλη μου τη ζωή σε μια μακριά, επτασφράγιστη νύχτα.
Ποτέ δεν θα ξεχάσω εκείνο τον καπνό.
Ποτέ δεν θα ξεχάσω τα προσωπάκια των παιδιών που 'χα δει τα κορμάκια τους να μετατρέπονται σε τολύπες καπνού κάτω από το βουβό γαλάζιο τ' ουρανού.
Ποτέ δεν θα ξεχάσω εκείνες τις φλόγες που έκαψαν για πάντα την πίστη μου.
Ποτέ δεν θα ξεχάσω τη σιωπή εκείνης της νύχτας, που μου στέρησε για πάντα την επιθυμία για ζωή.
Ποτέ δεν θα ξεχάσω εκείνες τις στιγμές που σκότωσαν τον Θεό μου, την ψυχή μου και τα όνειρά μου, τα οποία πήραν την όψη της ερήμου.
Ποτέ δεν θα ξεχάσω όλα αυτά, ακόμα κι αν με καταδίκαζαν να ζήσω όσους αιώνες ζει και ο Θεός. Ποτέ.» (σ. 69) 


 

wieselΗ νύχτα
Elie Wiesel
Μτφρ. Γιώργος Ξενάριος
Πρόλογος: Φρανσουά Μοριάκ
Επίμετρο: Σταύρος Ζουμπουλάκης
Μεταίχμιο 2016
Σελ. 200, τιμή εκδότη €11,00 
alt
 
 
 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Αυτό που κάνει η Μαρία Λαϊνά με τις λέξεις

Αυτό που κάνει η Μαρία Λαϊνά με τις λέξεις

Οι λέξεις δεν είναι πράγματα, αλλά κάνουν πράγματα. Τι μπέρδεμα... Αλλά και πάλι, πώς μπορεί κανείς να είναι σίγουρος; Σκέψεις και ερωτήματα με αφορμή το αφήγημα της Μαρίας Λαϊνά «Τι όμορφη που είναι η ζωή» (εκδ. Πατάκη)

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

Tenet, του Κρίστοφερ Νόλαν – στην εποχή του placebo

Tenet, του Κρίστοφερ Νόλαν – στην εποχή του placebo

Πώς ο Christopher Nolan πέτυχε να φτιάξει μια περίπλοκη και υπερφιλόδοξη περιπέτεια που δεν προκαλεί κανένα συναίσθημα στον θεατή.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Αν κάθε φιλόδοξη ταινία προϋποθέτει (κατασκευάζει ή επινοεί) τον θεατή της, με τον ίδιο τρόπο πο...

Λοξές ματιές στο αντιλεξικό του Δημοσθένη Κούρτοβικ

Λοξές ματιές στο αντιλεξικό του Δημοσθένη Κούρτοβικ

Πώς μπορούν οι εκ φύσεως απόλυτοι αφορισμοί να σχετικοποιούν τις βεβαιότητές μας; Σκέψεις με αφορμή «Το νέο αντιλεξικό νεοελληνικής χρηστομάθειας» (εκδ. Εστία) του Δημοσθένη Κούρτοβικ, μια αντισυμβατική θεώρηση των πολιτισμικών σημείων των καιρών, με εστίαση στην ελληνική πραγματικότητα.

Του Κ.Β...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Τα λόγια μας τα βρήκαμε μέσα στους άλλους»

«Τα λόγια μας τα βρήκαμε μέσα στους άλλους»

Η Κορίνα Καλούδη με την πρώτη της ποιητική συλλογή «Και βέβαια τους φοβάμαι» (εκδ. Περισπωμένη) ξεχωρίζει για την ισορροπία που κρατάει ανάμεσα στην ενδοσκόπιση και τον κοινωνικό προβληματισμό. Χαμηλόφωνη, ευθύβολη και αληθινή.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τι απαντάτε σε όσ...

Έξι περίπατοι, του Αλέξανδρου Ίσαρη

Έξι περίπατοι, του Αλέξανδρου Ίσαρη

Για τα αφηγήματα του Αλέξανδρου Ίσαρη «Έξι περίπατοι - Προσκέφαλο με φύλλα λεμονιάς» (εκδ. Κίχλη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Πώς παράγεται η συγκίνηση; Πώς γεννιέται η νοσταλγία; Πώς μια βόλτα γίνεται πίνακας ζωγραφικής που ζωντανεύει τόπους και χτίζε...

Η 17η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης εκπέμπει ψηφιακά

Η 17η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης εκπέμπει ψηφιακά

Λαμβάνοντας υπόψη τα δεδομένα της πανδημίας του COVID-19, η διοργάνωση επικεντρώνεται σε ένα εξ ολοκλήρου διαδικτυακό πρόγραμμα διάρκειας έντεκα ημερών (19-29 Νοεμβρίου) με αιχμή τη συμμετοχή σημαντικών συγγραφέων και την ψηφιακή διοργάνωση των προγραμματιζόμενων φεστιβάλ, εκδηλώσεων και δράσεων, καθώς και των επαγγ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Sarah Knott «Μητέρες – Μια αντισυμβατική ιστορία» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), που κυκλοφορεί στις 29 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΟ ΑΚΟΥΣΜΑ

...
Νο 13, του Βάλτερ Μπένγιαμιν (προδημοσίευση)

Νο 13, του Βάλτερ Μπένγιαμιν (προδημοσίευση)

Απόσπασμα μιας ενότητας και μέρος των επιλεγομένων από την ανθολογία του Walter Benjamin «Νο 13 – Εξήντα πέντε θέσεις για τα βιβλία και τις πόρνες, το γράψιμο, την κριτική, τους σνομπ και την επιτυχία», σε μετάφραση και επιλεγόμενα του Κώστα Κουτσουρέλη. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσ...

Ανακαινίζω τη ζωή μου με αρχιτέκτονα τον Αριστοτέλη, της Φένιας Τσανάκα (προδημοσίευση)

Ανακαινίζω τη ζωή μου με αρχιτέκτονα τον Αριστοτέλη, της Φένιας Τσανάκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Φένιας Τσανάκα «Ανακαινίζω τη ζωή μου με αρχιτέκτονα τον Αριστοτέλη» το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΠΕΡΙΠΑΤΟΣ ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σώμα» κειμένων που καλύπτει όλες τις όψεις του σύνθετου πολιτικού και κοινωνικού φαινομένου.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
Βιβλία του φθινοπώρου ή τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Βιβλία του φθινοπώρου ή τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Επιλογή από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, δοκιμίων και βιογραφιών.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Με σκεπτικισμό αλλα και συγκρατημένη αισιοδοξία κινούνται οι περισσότεροι από τους εκδοτικούς οίκους ενόψει ενός χ...

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Ιάκωβος Ανυφαντάκης, Δήμητρα Λουκά, Μάκης Μαλαφέκας, Βαγγέλης Μπέκας, Ιωάννα Ντούμπρου, Κατερίνα Παπαντωνίου, Γιώργος Παυλόπουλος, Γιώργος Πετράκης, Βάσια Τζανακάρη. Εννέα νέοι συγγραφείς μοιράζονται μαζί μας σκέψεις τους για ένα βιβλίο που διάβασαν τον Αύγουστο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ