o antras mou

Για τη συλλογή διηγημάτων της Ρούμενα Μπουζάροφσκα [Rumena Bužarovska] «Ο άντρας μου» (μτφρ. Αλεξάνδρα Ιωαννίδου, εκδ. Gutenberg) και τη θεατρική τους εκδοχή, σε σκηνοθεσία και δραματουργία της Μαρίας Μαγκανάρη, στο θέατρο Θησείον. Στην κεντρική εικόνα, η Μαρία Σκουλά, από την παράσταση.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Ο άντρας μου είναι μια συλλογή διηγημάτων που κυκλοφόρησε πέρυσι: διαβάστηκε πολύ, σχολιάστηκε πολύ, ενώ πρόσφατα την είδαμε μεταφερμένη με επιτυχία και στο θέατρο.

Η Ρούμενα Μπουζάροφσκα είναι ιδιαίτερη περίπτωση, αφού ακόμη και η οικογενειακή ιστορία της μοιάζει να σχηματοποιεί τις βαθιές και περίπλοκες σχέσεις μας με το γειτονικό κράτος που εδώ και μερικά χρόνια αποκαλείται Βόρεια Μακεδονία. Η μητέρα της είναι Ελληνίδα, όπως και η θεία της, η συγγραφέας Έλενα Χουζούρη. Η ίδια μιλάει πλέον κάμποσα ελληνικά, που όλο και βελτιώνονται, κι έχει λουστεί ποικιλοτρόπως τον φανατισμό και το μαζικό ντελίριο πολλών συμπατριωτών μας «Μακεδονομάχων», κάθε φορά που βρισκόταν στη χώρα μας – που είναι και χώρα της, κατά ένα μέρος.

Αυτή η διάσταση στην ταυτότητα της Μπουζάροφσκα βρίσκει μικρό αποτύπωμα μέσα στη συγκεκριμένη συλλογή, αλλά ίσως εξηγεί εν μέρει γιατί άγγιξε τόσο πολύ το ελληνικό κοινό: Διηγήματα από εντελώς άγνωστη συγγραφέα, και μάλιστα από την «ακατανόμαστη» χώρα του βορρά μας, και να γίνονται μπεστ σέλερ, δεν είναι κάτι αναμενόμενο ή σύνηθες. Πώς εξηγείται;

Τα πάθη των μικροαστών

Πηγαίνοντας έναν χρόνο πίσω, καθώς διάβαζα για πρώτη φορά τα διηγήματα της συλλογής, μου ήρθε αυθόρμητα η σκέψη: Μα γιατί καμιά ελληνίδα συγγραφέας δεν έχει καταφέρει να αποτυπώσει με τόση αμεσότητα, χιούμορ και πηγαία λαϊκότητα, αλλά και βάθος και πληρότητα, τα πάθη των μικροαστών, μέσα από το βλέμμα και τα λόγια μιας ποικιλίας γυναικών που δεινοπαθούν στο πλαίσιο της πατριαρχικής μας κουλτούρας; (Εξαίρεση ίσως αποτελεί σε ορισμένα διηγήματά της και στις καλές της στιγμές στο θέατρο η Λένα Κιτσοπούλου) Οικονομικές δυσκολίες, αγροτικές καταβολές, ανασφάλειες και ψευδοεπιστημονισμός γύρω από την εθνική ταυτότητα και τη φυλή, συνθέτουν ένα περιβάλλον που θυμίζει πολύ την Ελλάδα της δεκαετίας του 90, αλλά και τη σημερινή, αλίμονο – αφού οι νοοτροπίες και οι προκαταλήψεις, βαθιά παγιωμένες, το βλέπουμε καθημερινά, δύσκολα αλλάζουν.

Τι καταφέρνει η Μπουζάροφσκα στα έντεκα διηγήματα αυτής της συλλογής; Καταρχάς, κάτι διόλου ευκαταφρόνητο: Μας κάνει να γελάσουμε με τα χάλια μας. Αν ο αναγνώστης είναι άντρας, το γέλιο είναι πικρούτσικο, και σε κάποια σημεία δεν θα αποφύγεις να προσφύγεις στο πάγιο θεωρητικό καταφύγιο του ευαίσθητου αρσενικού, που όμως παίζει ακόμη άμυνα: «Ε, δεν είμαστε και όλοι οι άντρες έτσι!» Σίγουρα, σίγουρα, ησύχασε, φίλε μου...

Αν ο αναγνώστης είναι γυναίκα, οι αντιδράσεις ποικίλουν. Συνήθως ακούγεται ένα γέλιο απελευθερωτικό, του τύπου, «πες τα, επιτέλους», αλλά δεν λείπουν και προβληματισμοί ή αντιδράσεις, γιατί οι γυναίκες στα διηγήματα της Μπουζάροφσκα δεν παρουσιάζονται ως Αγίες. Ούτε η σύζυγος του Πρέσβη, ούτε η αμφίθυμη μάνα στα «Γονίδια», ούτε η χαροκαμένη στη «Λίλι», ούτε η έξαλλη σύζυγος με το φτυάρι, όπως και ούτε η απελπισμένη μοιχός του διηγήματος «Όγδοη του Μάρτη» είναι μονάχα θύματα ή απολύτως αθώες.

gutenberg buzarovska o antras mou

Στο ίδιο καζάνι

Συχνότατα, οι ηρωίδες της, που είναι πάντοτε και αφηγήτριες, βράζουν στο ίδιο καζάνι με τον άντρα τους, και συνδιαμορφώνουν μαζί του τη δυστυχία ή τον τραγέλαφο της ζωής τους. Σε κάποια διηγήματα, όπως στη «Σούπα», ο εκλιπών άντρας σκιαγραφείται μονάχα θετικά, και το κέντρο βάρους μετατοπίζεται στη σχέση κόρης και μάνας. Ενώ η μάνα δεν είναι πάντοτε η Παρθένος Μαρία που αναμένεται, αλλά, άκουσον άκουσον, καμία φορά έχει αμφίθυμα έως και αρνητικά συναισθήματα για τα παιδιά της.

Προσοχή όμως: Η Μπουζάροφσκα δεν βλέπει τα πράγματα ουδέτερα ή χωρίς αιχμές. Άντρες και γυναίκες δεν είναι ούτε με την ίδια ένταση ούτε με την ίδια ποιότητα ούτε για τους ίδιους λόγους θύματα της πατριαρχίας. Στο βάθος της γραφής της υπάρχει κάτι μαχητικό, ένας ρωμαλέος φεμινισμός, που δεν φοβάται να πει το όνομά του, μα που δεν είναι ρηχός και προγραμματικός. Είναι πρώτα απ’ όλα καλή συγγραφέας: Έχει αίσθηση των χαρακτήρων, του ρυθμού, της γλώσσας, της γελοιότητας των καταστάσεων, ακόμη και πέρα και πάνω από τα φύλα. Ίσως και σε αυτές τις ποιότητες να οφείλεται η επιτυχία της, ακόμη και σε χώρες της πιο... δυτικής Δύσης.

o antras mou 2

Στο Θέατρο Θησείον

Στο Θέατρο Θησείον, «Ο άντρας μου» ευτύχησε: Παράσταση λιτή, που αναδεικνύει τα κείμενα, και λαϊκή – με την καλύτερη δυνατή έννοια, όπως και το βιβλίο της Ρούμενα. Η Μαρία Μαγκανάρη επέλεξε τα έξι καλύτερα διηγήματα της συλλογής: δύο τα ερμηνεύει η ίδια, και από δύο οι Aμαλία Καβάλη και Μαρία Σκουλά – όλες τους άξιες. Αν και έχω διαβάσει δύο και τρεις φορές κάποια από τα διηγήματα, δεν έπληξα ούτε στιγμή. «Μεγάλο» θέατρο; Δεν ξέρω… Μια χαρά θέατρο, πάντως. Λειτουργικό, ουσιαστικό και διασκεδαστικό.

Όσο για το βιβλίο, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Gutenberg, σε ολοζώντανη μετάφραση της Αλεξάνδρας Ιωαννίδου.


Ο Κ.Β. ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗΣ είναι συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, η αποτύπωση μιας σειράς συζητήσεων με τον Δημοσθένη Κούρτοβικ με τίτλο «Σκοντάφτοντας σε ανοιχτά σύνορα» (εκδ. Πατάκη).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Γκουίντο Τονέλι: «Το σύμπαν είναι ένα… δωρεάν γεύμα»

Γκουίντο Τονέλι: «Το σύμπαν είναι ένα… δωρεάν γεύμα»

Χθες το απόγευμα γίναμε αποδέκτες ενός σπάνιου δώρου από τις εκδόσεις Διόπτρα. Λίγοι δημοσιογράφοι, μαζί με κάμποσους φοιτητές και ακαδημαϊκούς, σκαρφαλώσαμε στο Αστεροσκοπείο Αθηνών, όπου βρεθήκαμε τετ-α-τετ για μιάμιση ώρα με τον κορυφαίο Ιταλό πειραματικό φυσικό Guido Tonelli. Μαύρες τρύπες, μποζόνια, τα μυστήρια...

Η Όλγκα Τοκάρτσουκ στη Στέγη: «Ως ψυχοθεραπεύτρια έμαθα να ακούω τους ανθρώπους»

Η Όλγκα Τοκάρτσουκ στη Στέγη: «Ως ψυχοθεραπεύτρια έμαθα να ακούω τους ανθρώπους»

Καρφίτσα δεν έπεφτε χθες βράδυ στην κεντρική σκηνή της Στέγης, όπου η Πολωνή νομπελίστρια έκανε την πρώτη της εμφάνιση στο ελληνικό κοινό. Μαζί με την Όλγκα Τοκάρτσουκ στη σκηνή ήταν ο δημοσιογράφος Γρηγόρης Μπέκος, επιμελητής εκδόσεων στις εκδόσεις Καστανιώτη (που την εκδίδουν στη χώρα μας), γνώστης του έργου ...

«Η φάρσα» της Έρσης Σωτηροπούλου: Ανατρεπτικά φεμινιστικό, λογοτεχνικά ριζοσπαστικό

«Η φάρσα» της Έρσης Σωτηροπούλου: Ανατρεπτικά φεμινιστικό, λογοτεχνικά ριζοσπαστικό

Μερικές σκέψεις με αφορμή τη «Φάρσα» (εκδ. Πατάκη) της Έρσης Σωτηροπούλου, ένα πολύ ιδιαίτερο ελληνικό μυθιστόρημα το οποίο, αν και κυκλοφόρησε πριν από σαράντα δύο χρόνια, παραμένει φρέσκο, παιγνιώδες και ανατρεπτικό.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Τι...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) –  Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) – Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

Για το βραβευμένο με Πούλιτζερ 2022 μυθιστόρημα του Τζόσουα Κοέν [Joshua Cohen] «Οι Νετανιάχου» (μτφρ. Παναγιώτης Κεχαγιάς, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: Η οικογένεια Netanyahu (ο μικρός αριστερά είναι ο «Μπίμπι» - Μπένιαμιν Νετανιάχου, ενώ από τη φωτογραφία απουσιάζει ο τρίτος γιος της οικογένειας, ο Ίντο)...

Πέθανε ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Δημήτρης Φύσσας – Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων

Πέθανε ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Δημήτρης Φύσσας – Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων

«Ο θάνατος του συγγραφέα, δημοσιογράφου και μέλους της Εταιρείας μας, Δημήτρη Φύσσα, ήρθε ως κεραυνός εν αιθρία και γέμισε θλίψη όλους όσους τον γνώριζαν, προσωπικά ή μέσω των κειμένων του.« 

Επιμέλεια: Book Press

Ο Δημήτρης Φύσσας, «Μήτσος» για τ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Αγνής Ιωάννου «Ο λευκός ελέφαντας», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ανήμερα των γενεθλίων μου, στο διάλειμμα της δεύτερης ώρας, ήμουν σ...

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μπέτι Σμιθ [Betty Smith] «Το αύριο θα είναι καλύτερο» (μτφρ. Μαρία Φακίνου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Πιο παγωμένο, πιο μοναχι...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Με αφορμή το γεγονός ότι ο Φεβρουάριος έχει ανακυρηχθεί «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» [Black History Month] γεγονός που έχει τις ρίζες του πίσω στο 1915, επιλέγουμε 15 καλά μυθιστορήματα που μιλούν ανοιχτά για τον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, τις αγωνίες και τα όνειρα των μαύρων.

...
Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Πώς το ψυχικό τραύμα επηρεάζει το σώμα; Τι κρύβεται πίσω από σοβαρές ασθένειες, όπως ο καρκίνος ή οι διαταραχές διατροφής; Ποιο είναι το «αμετάφραστο μήνυμα» που μας καλούν να αποκωδικοποιήσουμε και πώς μπορούμε να περάσουμε από τη νόσο στη θεραπεία; Τρία βιβλία, τα δύο από αυτά διακεκριμένων Ελλήνων ψυχαναλυτών, μα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ