o antras mou

Για τη συλλογή διηγημάτων της Ρούμενα Μπουζάροφσκα [Rumena Bužarovska] «Ο άντρας μου» (μτφρ. Αλεξάνδρα Ιωαννίδου, εκδ. Gutenberg) και τη θεατρική τους εκδοχή, σε σκηνοθεσία και δραματουργία της Μαρίας Μαγκανάρη, στο θέατρο Θησείον. Στην κεντρική εικόνα, η Μαρία Σκουλά, από την παράσταση.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Ο άντρας μου είναι μια συλλογή διηγημάτων που κυκλοφόρησε πέρυσι: διαβάστηκε πολύ, σχολιάστηκε πολύ, ενώ πρόσφατα την είδαμε μεταφερμένη με επιτυχία και στο θέατρο.

Η Ρούμενα Μπουζάροφσκα είναι ιδιαίτερη περίπτωση, αφού ακόμη και η οικογενειακή ιστορία της μοιάζει να σχηματοποιεί τις βαθιές και περίπλοκες σχέσεις μας με το γειτονικό κράτος που εδώ και μερικά χρόνια αποκαλείται Βόρεια Μακεδονία. Η μητέρα της είναι Ελληνίδα, όπως και η θεία της, η συγγραφέας Έλενα Χουζούρη. Η ίδια μιλάει πλέον κάμποσα ελληνικά, που όλο και βελτιώνονται, κι έχει λουστεί ποικιλοτρόπως τον φανατισμό και το μαζικό ντελίριο πολλών συμπατριωτών μας «Μακεδονομάχων», κάθε φορά που βρισκόταν στη χώρα μας – που είναι και χώρα της, κατά ένα μέρος.

Αυτή η διάσταση στην ταυτότητα της Μπουζάροφσκα βρίσκει μικρό αποτύπωμα μέσα στη συγκεκριμένη συλλογή, αλλά ίσως εξηγεί εν μέρει γιατί άγγιξε τόσο πολύ το ελληνικό κοινό: Διηγήματα από εντελώς άγνωστη συγγραφέα, και μάλιστα από την «ακατανόμαστη» χώρα του βορρά μας, και να γίνονται μπεστ σέλερ, δεν είναι κάτι αναμενόμενο ή σύνηθες. Πώς εξηγείται;

Τα πάθη των μικροαστών

Πηγαίνοντας έναν χρόνο πίσω, καθώς διάβαζα για πρώτη φορά τα διηγήματα της συλλογής, μου ήρθε αυθόρμητα η σκέψη: Μα γιατί καμιά ελληνίδα συγγραφέας δεν έχει καταφέρει να αποτυπώσει με τόση αμεσότητα, χιούμορ και πηγαία λαϊκότητα, αλλά και βάθος και πληρότητα, τα πάθη των μικροαστών, μέσα από το βλέμμα και τα λόγια μιας ποικιλίας γυναικών που δεινοπαθούν στο πλαίσιο της πατριαρχικής μας κουλτούρας; (Εξαίρεση ίσως αποτελεί σε ορισμένα διηγήματά της και στις καλές της στιγμές στο θέατρο η Λένα Κιτσοπούλου) Οικονομικές δυσκολίες, αγροτικές καταβολές, ανασφάλειες και ψευδοεπιστημονισμός γύρω από την εθνική ταυτότητα και τη φυλή, συνθέτουν ένα περιβάλλον που θυμίζει πολύ την Ελλάδα της δεκαετίας του 90, αλλά και τη σημερινή, αλίμονο – αφού οι νοοτροπίες και οι προκαταλήψεις, βαθιά παγιωμένες, το βλέπουμε καθημερινά, δύσκολα αλλάζουν.

Τι καταφέρνει η Μπουζάροφσκα στα έντεκα διηγήματα αυτής της συλλογής; Καταρχάς, κάτι διόλου ευκαταφρόνητο: Μας κάνει να γελάσουμε με τα χάλια μας. Αν ο αναγνώστης είναι άντρας, το γέλιο είναι πικρούτσικο, και σε κάποια σημεία δεν θα αποφύγεις να προσφύγεις στο πάγιο θεωρητικό καταφύγιο του ευαίσθητου αρσενικού, που όμως παίζει ακόμη άμυνα: «Ε, δεν είμαστε και όλοι οι άντρες έτσι!» Σίγουρα, σίγουρα, ησύχασε, φίλε μου...

Αν ο αναγνώστης είναι γυναίκα, οι αντιδράσεις ποικίλουν. Συνήθως ακούγεται ένα γέλιο απελευθερωτικό, του τύπου, «πες τα, επιτέλους», αλλά δεν λείπουν και προβληματισμοί ή αντιδράσεις, γιατί οι γυναίκες στα διηγήματα της Μπουζάροφσκα δεν παρουσιάζονται ως Αγίες. Ούτε η σύζυγος του Πρέσβη, ούτε η αμφίθυμη μάνα στα «Γονίδια», ούτε η χαροκαμένη στη «Λίλι», ούτε η έξαλλη σύζυγος με το φτυάρι, όπως και ούτε η απελπισμένη μοιχός του διηγήματος «Όγδοη του Μάρτη» είναι μονάχα θύματα ή απολύτως αθώες.

gutenberg buzarovska o antras mou

Στο ίδιο καζάνι

Συχνότατα, οι ηρωίδες της, που είναι πάντοτε και αφηγήτριες, βράζουν στο ίδιο καζάνι με τον άντρα τους, και συνδιαμορφώνουν μαζί του τη δυστυχία ή τον τραγέλαφο της ζωής τους. Σε κάποια διηγήματα, όπως στη «Σούπα», ο εκλιπών άντρας σκιαγραφείται μονάχα θετικά, και το κέντρο βάρους μετατοπίζεται στη σχέση κόρης και μάνας. Ενώ η μάνα δεν είναι πάντοτε η Παρθένος Μαρία που αναμένεται, αλλά, άκουσον άκουσον, καμία φορά έχει αμφίθυμα έως και αρνητικά συναισθήματα για τα παιδιά της.

Προσοχή όμως: Η Μπουζάροφσκα δεν βλέπει τα πράγματα ουδέτερα ή χωρίς αιχμές. Άντρες και γυναίκες δεν είναι ούτε με την ίδια ένταση ούτε με την ίδια ποιότητα ούτε για τους ίδιους λόγους θύματα της πατριαρχίας. Στο βάθος της γραφής της υπάρχει κάτι μαχητικό, ένας ρωμαλέος φεμινισμός, που δεν φοβάται να πει το όνομά του, μα που δεν είναι ρηχός και προγραμματικός. Είναι πρώτα απ’ όλα καλή συγγραφέας: Έχει αίσθηση των χαρακτήρων, του ρυθμού, της γλώσσας, της γελοιότητας των καταστάσεων, ακόμη και πέρα και πάνω από τα φύλα. Ίσως και σε αυτές τις ποιότητες να οφείλεται η επιτυχία της, ακόμη και σε χώρες της πιο... δυτικής Δύσης.

o antras mou 2

Στο Θέατρο Θησείον

Στο Θέατρο Θησείον, «Ο άντρας μου» ευτύχησε: Παράσταση λιτή, που αναδεικνύει τα κείμενα, και λαϊκή – με την καλύτερη δυνατή έννοια, όπως και το βιβλίο της Ρούμενα. Η Μαρία Μαγκανάρη επέλεξε τα έξι καλύτερα διηγήματα της συλλογής: δύο τα ερμηνεύει η ίδια, και από δύο οι Aμαλία Καβάλη και Μαρία Σκουλά – όλες τους άξιες. Αν και έχω διαβάσει δύο και τρεις φορές κάποια από τα διηγήματα, δεν έπληξα ούτε στιγμή. «Μεγάλο» θέατρο; Δεν ξέρω… Μια χαρά θέατρο, πάντως. Λειτουργικό, ουσιαστικό και διασκεδαστικό.

Όσο για το βιβλίο, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Gutenberg, σε ολοζώντανη μετάφραση της Αλεξάνδρας Ιωαννίδου.


Ο Κ.Β. ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗΣ είναι συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, η αποτύπωση μιας σειράς συζητήσεων με τον Δημοσθένη Κούρτοβικ με τίτλο «Σκοντάφτοντας σε ανοιχτά σύνορα» (εκδ. Πατάκη).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τι δημοκρατίες θα υπάρχουν το 2050;» – Σκέψεις με αφορμή το επίκαιρο βιβλίο του Γιώργου Σιακαντάρη

«Τι δημοκρατίες θα υπάρχουν το 2050;» – Σκέψεις με αφορμή το επίκαιρο βιβλίο του Γιώργου Σιακαντάρη

Για το βιβλίο του Γιώργου Σιακαντάρη «Τι δημοκρατίες θα υπάρχουν το 2050; - Μεταδημοκρατία, μεταπολιτική, μετακόμματα», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια, με εισαγωγή του Ξενοφώντα Κοντιάδη.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

...
«Δικά μας παιδιά» της Σοφίας Νικολαΐδου – Σαλούγκα, Σολούν και πάσης Ελλάδος

«Δικά μας παιδιά» της Σοφίας Νικολαΐδου – Σαλούγκα, Σολούν και πάσης Ελλάδος

Σκέψεις με αφορμή το μυθιστόρημα της Σοφίας Νικολαΐδου «Δικά μας παιδιά» (εκδ. Μεταίχμιο), μια ιστορία για τα σημερινά παιδιά και τους γονείς τους, κι αντίστροφα. Στη Θεσσαλονίκη, και παντού.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Προϋπόθεση για να αρχίσεις να...

Όταν ο Στέφαν Τσβάιχ αποστρεφόταν τον χορό, το ραδιόφωνο, τον κινηματογράφο

Όταν ο Στέφαν Τσβάιχ αποστρεφόταν τον χορό, το ραδιόφωνο, τον κινηματογράφο

Σκέψεις με αφορμή το κείμενο του Στέφαν Τσβάιχ [Stefan Zweig] «Η ομογενοποίηση του κόσμου» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), το οποίο κυκλοφορεί στη σειρά «Βιβλίδια» των εκδόσεων Άγρα.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Θα σου μιλήσω για ένα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

«Με ιδιαίτερη χαρά υποδεχόμαστε τις εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας και τη διδασκαλία τουλάχιστον δύο ολόκληρων λογοτεχνικών έργων, από τη νέα σχολική χρονιά», σημειώνουν συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι, με αφορμή πρόσφατες εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ.

Επιμέλεια: Book Press...

«Βίος και Πολιτεία»: Η Βίβιαν Στεργίου έρχεται στο Υπόγειο

«Βίος και Πολιτεία»: Η Βίβιαν Στεργίου έρχεται στο Υπόγειο

Στο 47ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου και της σκέψης, o Κώστας Κατσουλάρης συνομιλεί με τη συγγραφέα και αρθογράφο Βίβιαν Στεργίου. Η συζήτηση θα μεταδοθεί, την Πέμπτη, 18 Ιουλίου, στις 7.00μμ.

Επιμέλεια: Book Press

...
Η Ερνό, ο Ουελμπέκ και οι πρόσφατες γαλλικές εκλογές

Η Ερνό, ο Ουελμπέκ και οι πρόσφατες γαλλικές εκλογές

Ανάμεσα στο έργο και στις πολιτικές αντιλήψεις συχνά... «η σκιά πέφτει». Η Ανί Ερνό και ο Μισέλ Ουελμπέκ, το έργο τους, οι αντιφάσεις τους και οι πρόσφατες γαλλικές εκλογές.

Γράφει ο Παναγιώτης Γούτας

«Η άλλη κόρη»

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

Αρχιτεκτονική της νέας και της παλιάς Ελλάδας – Πέντε νέες εκδόσεις, πέντε εξαιρετικές προτάσεις

Αρχιτεκτονική της νέας και της παλιάς Ελλάδας – Πέντε νέες εκδόσεις, πέντε εξαιρετικές προτάσεις

Πέντε νέα βιβλία αρχιτεκτονικής για την Αθήνα, για τις εθνικές υποδομές αλλά και για τη συμβολή των Ελλήνων στην αρχιτεκτονική της Σμύρνης. Επίσης, δυο ιδιαίτερα βιβλία, ένα κείμενο του Le Corbusier απευθυνόμενο σε φοιτητές του, και μια μελέτη για το πώς είναι να ζεις σε έναν χώρο έκτακτης ανάγκης.

Γράφει η ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ