Σκέψεις με αφορμή την ταινία του Jojo Rabbit (2019) του Νεοζηλανδού Taika Waititi (Τάικα Γουαϊτίτι), παράλληλα με μυθιστορήματα που πραγματεύονται με φρέσκο τρόπο τη ναζιστική θηριωδία.
Του Κ.Β. Κατσουλάρη
Η ταινία Jojo Rabbit (2019) του Νεοζηλανδού Taika Waititi (Τάικα Γουαϊτίτι) δείχνει ότι ποτέ δεν εξαντλούνται οι τρόποι πραγμάτευσης μιας θεματικής, όσο φθαρμένη κι αν θεωρείται. Εν προκειμένω, το βλέμμα της ταινίας κυριαρχείται από τον ψυχισμό και τις παραστάσεις του παιδιού-ήρωα, ενός αποσυνάγωγου της ναζιστικής νεολαίας που όμως παραμένει, στο παιδικό του μυαλό, ένθερμος κι ετοιμοπόλεμος ναζί. Σίγουρα, το κεντρικό εύρημα (ο «φανταστικός φίλος» του μικρού ήρωα είναι μια γκροτέσκα εκδοχή του Φύρερ), απογειώνει την ταινία, χάρη και στην πληθωρική ερμηνεία του ίδιου του Γουαϊτίτι.
Όλοι οι χαρακτήρες, η μάνα (μελετημένη και ακριβής στο παίξιμό της η Σκάρλετ Γιόχανσον), ο «καλός» ναζί αξιωματικός, που κι αυτός έχει «ξεμείνει» στα μετόπισθεν, μα πρωτίστως η νεαρή Εβραία που κάποια στιγμή ανακαλύπτει ο ήρωας ότι κρύβει η μάνα του στο σπίτι τους, είναι δουλεμένοι με έμπνευση και αναθεωρητική διάθεση, που ξένισε λίγους κοντόφθαλμους κριτικούς («Μα… να δείχνουμε στην οθόνη έναν ναζί που δεν είναι Τέρας;» εξανίστανται).
Το σενάριο είναι διασκευή του μυθιστορήματος Caging Skies (2004) της Christine Leunens, φανερώνοντας πόσο σημαντικό είναι για τον κινηματογράφο να έχει ως βάση του μια λογοτεχνική αναφορά, ακόμη κι αν στη συνέχεια θα ανακατέψει το αφηγηματικό υλικό προς όφελος της κινηματογραφικής αφήγησης και οικονομίας.
Για δυο παρόμοιας θεματικής μυθιστορήματα συζητάει και ο Γιώργος Περαντωνάκης σε πρόσφατο άρθρο του στην Book Press με τίτλο «Άουσβιτς: η φωνή των Εβραίων, οι τύψεις των Γερμανών», με αφορμή τα μυθιστορήματα των Antonio G. Iturbe «Η βιβλιοθηκάριος του Άουσβιτς» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Κλειδάριθμος) και Annette Hess «Η διερμηνέας» (μτφρ. Αλεξάνδρα Παύλου, εκδ. Ψυχογιός). Το πρώτο βασίζεται σε μια αληθινή ιστορία από το Άουσβιτς, ενώ το δεύτερο αντλεί την ιστορική του δυναμική από τη λεγόμενη Δεύτερη Δίκη του Άουσβιτς που έλαβε χώρα στη δεκαετία του 60. Και τα δυο βιβλία, αν διαβάζω σωστά τον Περαντωνάκη, ανανεώνουν το βλέμμα μας και τις αντιλήψεις μας για τα κορυφαία αυτά γεγονότα, των οποίων η σημασία και το εύρος όχι μονάχα δεν έχουν εξαντληθεί, αλλά πιθανολογώ ότι δεν θα εξαντληθούν ποτέ, έτσι ριζωμένα που είναι μέσα στην καρδιά της Ευρώπης.
 |
 |
| Και τα δυο βιβλία ανανεώνουν το βλέμμα μας και τις αντιλήψεις μας για τα κορυφαία ιστορικά γεγονότα από τα οποία εμπνέονται. | |
* Ο Κ.Β. ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗΣ είναι συγγραφέας.
