Μια ημέρα σαν σήμερα, στις 19 Δεκεμβρίου 1861, γεννήθηκε στην Τεργέστη της Ιταλίας, ο Έττορε Σμιτς, που δημοσίευσε τα βιβλία του με το συγγραφικό ψευδώνυμο Ίταλο Σβέβο [Italo Svevo], ο Ιταλός από τη Σουαβία, δηλαδή, δίνοντας έτσι μια περιγραφή της ταυτότητάς του. Φέτος, συμπληρώνονται εκατό χρόνια από την πρώτη έκδοση του σημαντικότερου έργου του, του μυθιστορήματος «Η συνείδηση του Ζήνωνα».
Επιμέλεια: Book Press
Μια ημέρα σαν σήμερα, στις 19 Δεκεμβρίου 1861, γεννήθηκε στην Τεργέστη της Ιταλίας, ο Έττορε Σμιτς. Γιος Γερμανοεβραίου και Ιταλίδας, γερμανόφωνος και με τα ιταλικά ως δεύτερη γλώσσα, ο Σμιτς εξέδωσε τα πρώτα του μυθιστορήματα ιδίοις εξόδοις, σχετικά νέος, περίπου στα τριάντα του, χρησιμοποιώντας το λογοτεχνικό ψευδώνυμο Ίταλο Σβέβο, ο Ιταλός από τη Σουαβία, δηλαδή.
Τα πρώτα του γραπτά δεν είχαν σπουδαία απήχηση κι έτσι εγκατέλειψε για κάποια χρόνια τη λογοτεχνία. Από τραπεζικός υπάλληλος, που επί σειρά ετών εργάστηκε στη Βιέννη, ανέλαβε χρόνια αργότερα την οικογενειακή επιχείρηση βιομηχανικών χρωμάτων της συζύγου του.
Αλλά, το 1907, μια συνάντηση του άλλαξε τη ζωή. Προσέλαβε ως δάσκαλο αγγλικών έναν Ιρλανδό που ζούσε στην Τεργέστη: το όνομά του ήταν Τζέιμς Τζόις. Ο κατοπινός συγγραφέας των Δουβλινέζων και του Οδυσσέα, δεν είχε εκδώσει ακόμη τα μεγάλα έργα του. Διάβασε, όμως, τα πρωτόλεια του ομότεχνού του και τον ενθάρρυνε να συνεχίσει.
Η συνείδηση του Ζήνωνα
Ο Σβέβο παρουσίασε το κορυφαίο έργο του πέντε χρόνια πριν από τον θάνατό του, το 1923, σε ηλικία 62 ετών κι έπειτα από εικοσιπέντε χρόνια λογοτεχνικής σιωπής. Πρόκειται για το μυθιστόρημα Η συνείδηση του Ζήνωνα (εκδ. Αντίποδες, μτφρ. Έφη Καλλιφατίδη), στο οποίο βρίσκεται ενσωματωμένο όλο το πνεύμα της κοσμοπολίτικης Ευρώπης, όλο το πνεύμα των λογοτεχνικών και φιλοσοφικών αναζητήσεων εκείνης της εποχής.
«Νομίζω ότι όλοι έχουμε, στη συνείδησή μας όπως και στο σώμα μας, λεπταίσθητες, κρυφές περιοχές τις οποίες δεν έχουμε την τάση να σκεφτόμαστε. Δεν ξέρουμε ακριβώς τι είναι, αλλά ξέρουμε ότι υπάρχουν», γράφει ο Σβέβο στη Συνείδηση του Ζήνωνα.
Η δομή του βιβλίου εντυπωσιάζει και σήμερα. Ένας ψυχαναλυτής, ο δρ Σ., κάνει έναν πρόλογο και στη συνέχεια, διαβάζουμε την αυτοβιογραφία του θεραπευόμενού του, του 57χρονου Ζήνωνα Κοζίνι. Ο Κοζίνι, ένας επιτυχημένος επιχειρηματίας, αναλύοντας τη μανιώδη έξη του στο κάπνισμα, επεκτείνεται στη σχέση με τον πατέρα του, τη γυναίκα του και την ερωμένη του, περιγράφοντας ταυτοχρόνως την εμπορική δραστηριότητά του στην κοσμοπολιτική Τεργέστη. Η ιστορία διαδραματίζεται λίγο πριν η Ευρώπη κυλιστεί στα χαρακώματα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Το βιβλίο, που σήμερα αναγνωρίζεται ως ένα σπουδαίο δείγμα μοντερνιστικού, ψυχολογικού μυθιστορήματος, πέρασε κι αυτό απαρατήρητο όταν πρωτοεκδόθηκε.
Και πάλι ο Τζόις έβαλε το χέρι του. Μεσολάβησε για τη μετάφρασή του στα γαλλικά και την έκδοσή του στο Παρίσι. Η υποδοχή των κριτικών ήταν θερμή κι έτσι το βιβλίο επανασυστήθηκε στο ιταλικό κοινό, που έκτοτε συνεχίζει να διαβάζει την ιστορία του επιτυχημένου επιχειρηματία που εκκινεί από τη φροϊδική θεωρία.
Τα δάνεια και τα αντιδάνεια δεν σταματούν στην επιρροή του Φρόιντ στον Σβέβο. Ο ίδιος ο συγγραφέας από την Τεργέστη υπήρξε πηγή έμπνευσης για τον Τζόις στη δημιουργία του πρωταγωνιστή του Οδυσσέα, του περίφημου Λεοπόλδου Μπλουμ. Η ψυχαναλυτική διαδικασία ενώνει τον Σβέβο και με τον Προυστ, μια και ο Ζήνωνας, όπως και ο ανώνυμος ήρωας του Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο, βυθίζεται στο παρελθόν σαν να προσπαθεί να λύσει κάποιο βαθύτερο μυστήριο.
Στο μνημειώδες βιβλίο του Η τέχνη του μυθιστορήματος, ο Μίλαν Κούντερα θεωρεί το πολυφωνικό και πειραματικό έργο Η συνείδηση του Ζήνωνα υπόδειγμα του μεγάλου ευρωπαϊκού μυθιστορήματος του 20ου αιώνα. Φέτος, συμπληρώνονται 100 χρόνια από την πρώτη κυκλοφορία του.
Ο Σβέβο πέθανε το 1928, σε ηλικία 67 ετών.
Τα βιβλία του κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πατάκη, Αντίποδες, Ροές, Νεφέλη, Σοκόλη κ.ά.
