oxi akrivos texni

Ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης έρχεται ξανά με τον Σάκο Εκστρατείας του, μιλώντας μας για βιβλία σαν να αφηγείται ιστορίες. Σήμερα, στον Σάκο του, ερωτήματα και προβληματισμοί για την τέχνη και τη φάση υπερδιόγκωσης του πολιτισμικού φαινομένου, με τον (εσκεμμένο;) αφανισμό των κριτηρίων,  με αφορμή το βιβλίο του  Θανάση Μουτσόπουλου «Όχι ακριβώς τέχνη – Η υπερδιόγκωση του πολιτισμικού φαινομένου» (εκδ. Πλέθρον).

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

«Ήδη είναι περασμένα μεσάνυχτα, μπροστά μου το τελευταίο κιβώτιο κενό κατά το ήμισυ. Σκέψεις με κατακλύζουν […] Όχι σκέψεις· εικόνες, αναμνήσεις», γράφει ο Βάλτερ Μπένγιαμιν [Walter Benjamin] στο Αποσυσκευάζω τη βιβλιοθήκη μου (μτφρ. Βαγγέλης Μπιτσώρης, εκδ. Άγρα). Ακριβώς αυτό συμβαίνει τούτο τον καιρό στον ταπεινό ανταποκριτή σας από τον Σελιδόκοσμο, τη ζώνη εκείνη ανάμεσα στην πραγματική πραγματικότητα, τη μνήμη παλαιότερων καταστάσεων, και τον σχεδιασμό νέων πραγματικοτήτων (αυτός δεν είναι άλλωστε ο ρόλος των βιβλίων;). Ύστερα από (μια ακόμα!) θηριώδη μετακόμιση, το να αποσυσκευάζεις τη βιβλιοθήκη είναι έργο επίπονο αλλά και γόνιμο — επινοείς άλλου είδους ταξινομήσεις, προβαίνεις σε απανωτά ξεδιαλέγματα, αναθυμιέσαι πότε και πού διάβασες για πρώτη φορά Μπόρχες, Καραγάτση, Καρούζο ή Κορτάσαρ, γίνεται το μυαλό και πάλι ένα ιλιγγιώδες καλειδοσκόπιο. Όπως το γράφει ο Μπένγιαμιν: εικόνες, αναμνήσεις. Ο Σάκος Εκστρατείας του Επίμονου Αναγνώστη βρίσκεται τώρα απιθωμένος σε μια καρέκλα στο έξοχο φαγάδικο της Κυψέλης όπου καταφεύγει ο κάτοχός του για να ξαποστάσει και να διαβάσει ύστερα από ώρες τακτοποίησης και ταξινόμησης βιβλίων και χαρτιών. Το βιβλίο που είναι ανοιχτό μπροστά του, στις τελευταίες του πια σελίδες, ναι μεν οδήγησε σε σκέψεις, αλλά και σε εικόνες και σε αναμνήσεις.

Τέχνη / Χάος / Φιλοσοφία 

Ο Μαν Ρέι φωτογραφίζει τη σκόνη που απλώνεται στο Μεγάλο Γυαλί του Μαρσέλ Ντυσάν, κι ο Ντυσάν με το μαγικό ραβδί της υπερνοημοσύνης του ανυψώνει σε έργο τέχνης ό,τι αγγίζει. Τα μακρύκανα κλαρίνα ονομάζονται βοϊδόπουτσες. Στη Γιουγκοσλαβία του Τίτο η ρομάνι αναγνωρίζεται ως επίσημη γλώσσα και η Έσμα Ρετζέποβα άδει και ποζάρει ως Ινδή πριγκίπισσα. Στην οδό Τήνου ιδρύεται η Οπισθοδρομική Κομπανία, αρχικά ως Κομπανία Γαβ-Γαβ. Τα λέμε «σκυλάδικα», διατείνεται ο Ηλίας Πετρόπουλος γιατί μια τραγουδίστρια στον Βαρδάρη ανέβαινε στην πίστα με το σκυλάκι της. Τρελός χαμός με την Betty Boop – μπλαζέ, μελαγχολική, η μοναδική σεξουαλική ηρωίδα που πέρασε ποτέ από Sundeay strip χωρίς να χρειαστεί να γδυθεί. Ο Robert Norman Ross θεωρείται ότι ολοκλήρωσε περισσότερους από τριάντα χιλιάδες (30.000!!!) πίνακες στη ζωή του. Στους δρόμους βλέπεις ακριθακική street art. Στις 9 Απριλίου του 1950, Κυριακή του Πάσχα, στην Παναγία των Παρισίων, ένα κομάντο λεττριστών διακηρύσσει ότι ο Θεός είναι νεκρός και επικρατεί πανζουρλισμός και σκάνδαλο. Έχει ξεσπάσει το punk πριν καν σκάσει από τ᾽ αβγό του. Ο Διαμαντής Αϊδίνης ζωγραφίζει γιγαντιαίες αεροαπεικονίσεις ανώνυμων. Ο Osamu Tezuka, ο πατριάρχης των μάνγκα, έμενε άγρυπνος έως και εβδομήντα δύο ώρες δουλεύοντας επίμονα τα κόμικς του και κάποτε, εξαντλημένος, αφαιρέθηκε και σχεδίασε σανδάλια σαμουράι σε έναν αστροναύτη. «Τατουάζ πάνω στο δέρμα του κτηρίου» θα μπορούσε να χαρακτηριστεί το γκραφίτι. Οι καταστασιακοί και ο Γκι Ντεμπόρ [Guy Debord], καίτοι δρουν διακριτικά, στις κατακόμβες της επίσημης πραγματικότητας, γίνονται ο πυροκροτητής για το πανηγύρι του 1968.

Ο Θανάσης Μουτσόπουλος καταπιάνεται διεξοδικά με όλες, κυριαλεκτικά όλες, τις τάσεις και εκφάνσεις της τέχνης ή/και αντιτέχνης των τελευταίων δεκαετιών.

Ο Θανάσης Μουτσόπουλος καταπιάνεται διεξοδικά στο Όχι ακριβώς τέχνη – Η υπερδιόγκωση του πολιτισμικού φαινομένου (εκδ. Πλέθρον) με όλες, κυριαλεκτικά όλες, τις τάσεις και εκφάνσεις της τέχνης ή/και αντιτέχνης των τελευταίων δεκαετιών. Σχολιάζει την Outlook και τις ποικίλες Μπιενάλε, την Documenta και τους θεσμούς, τα κινήματα που ξεπήδησαν από το πουθενά και μεμονωμένους καλλιτέχνες – άλλοι πασίγνωστοι σταρ πια και άλλοι που ουδείς θυμάται ύστερα από μια εφήμερη λάμψη.

Εννέα πολύπτυχα κεφάλαια και ένας περιεκτικός επίλογος, 563 σελίδες μεγάλου σχήματος, γραμμένες με διεισδυτικότητα, και με ένα σπινταρισμένο και σπινταριστικό ροκ ύφος. Από την αναζήτηση της ετερότητας μέχρι τον ψηφιακό κόσμο, από τον ουρητήρα του Ντυσάν και τα κονσερβαρισμένα κόπρανα του Πιέρο Μαντσόνι [Piero Manzoni] στο άυλο και στο βάιραλ, από το sublime, το Υψηλό στην άκρατη αποθέωση του Τίποτα (έστω για λίγα δευτερόλεπτα στο smartphone), και από τον Μποστ στον Κανιάρη, περνώντας από τον μεγαλόπνοο σχεδιασμό ουτοπικών πόλεων στις δημιουργικές, και ενίοτε βίαιες, σφοδρές κόντρες με τον λεγόμενο «εξευγενισμό» [gentrification]. Και παντού σαρκωμένα φαντάσματα του dada και σφριγηλά ζόμπι του punk, των situationnistes ενώ, βέβαια, ως φαίνεται δεσπόζει παντού, σε όλα τα πεδία της τέχνης, η πολύπτυχη μορφή του Μπένγιαμιν (για πόσο άραγε;).

Τι είναι σημαντικό και τι είναι ασήμαντο; Τι είναι έργο τέχνης και τι δεν είναι; Από τη μια εξωφρενικά πάρτι και δεξιώσεις σε φαντασμαγορικά εγκαίνια, η επίμοχθη έρευνα και δουλειά στο εργαστήριο από την άλλη. Από τη μια καλλιτέχνες σταρ και από την άλλη αφανείς ή διακριτικοί ή ερημίτες δημιουργοί.

Για να φτάσουμε, σερφάροντας ανάμεσα στα (πάντα;) ζωντανά εδώ κι εκεί προτάγματα της avant-garde, ακόμα και μέσα από την οικειοποίηση αυτών των προταγμάτων από προγράμματα που οδηγούν στο άυλο και στο υπερμαζικό, στο εξωφρενικά παροδικό και στο ακατάσχετο. Αλλά και στο υπερεπιβλητικό, το υπερμεγαλειώδες, το υπερκαλλιτεχνικό. Από τα NFT (Non-Fugible Tokens) στο υπερπαρδαλό post-punk και post-Fluxus σκάφος του Δάκη Ιωάννου δίπλα σ᾽ ένα γαϊδουράκι στην Ύδρα.

Οι εξελίξεις στο πεδίο της Τέχνης

Τα κριτήρια έχουν πλέον κονιορτοποιηθεί, επισημαίνει ο Μουτσόπουλος, το anything goes τρέχει με χίλια χιλιόμετρα την ώρα, μπαινοβγαίνουν στα μουσεία και στις γκαλερί καλλιτέχνες που ίσως αύριο εξαφανιστούν, ενώ κάποιοι εξαφανισμένοι ανακαλύπτονται και ανασύρονται από την αφάνεια. Αίφνης, και ενώ ζούμε σε φάση space odyssey και βάλε, ως προς τις δυνατότητες και τις εφαρμογές της ηλεκτρονικής και ψηφιακής τεχνολογίας, διαπιστώνουμε μια στροφή του ενδιαφέροντος κάποιων θεωρητικών και καλλιτεχνών προς το λαϊκό, το ανώνυμο, το καθημερινό κάτι τις – το κέντημα, η καλαθοπλεκτική, η κηπουρική, το πλέξιμο, η μαγειρική, και πάει λέγοντας φιλοξενούνται, ύστερα από ταχυδακτυλουργικές μετατροπές τους σε τέχνη, σε μεγάλα μουσεία και διοργανώσεις.

moutsopoulos exΣυγκρούσεις επί συγκρούσεων για το τι είναι και τι δεν είναι τέχνη τις τελευταίες δεκαετίες, εμπλοκή της τέχνης με την επιστήμη, αποθέωση της ευφάνταστης πολεοδομίας αλλά, συνάμα, και επιμονή άλλων στη flânerie και την dérive. Καλούνται (;) οι επιμελητές/curators να βάλουν τάξη στο χάος ή/και να ρίξουν λάδι στη φωτιά προκαλώντας νέες συζητήσεις, νέους διαχωρισμούς, νέες συγκρούσεις. Τι είναι σημαντικό και τι είναι ασήμαντο; Τι είναι έργο τέχνης και τι δεν είναι; Από τη μια εξωφρενικά πάρτι και δεξιώσεις σε φαντασμαγορικά εγκαίνια, η επίμοχθη έρευνα και δουλειά στο εργαστήριο από την άλλη. Από τη μια καλλιτέχνες σταρ και από την άλλη αφανείς ή διακριτικοί ή ερημίτες δημιουργοί. Από τη μια ο Τζεφ Κουνς [Jeff Koons], o Διαμαντής Διαμαντόπουλος και ο Νίκος Μπάικας από την άλλη. Κι ακόμα, η Ελένη Πανουκλιά και ο Κώστας Τσώλης.

«Δεν πιστεύουμε ότι θα πάψουν να υπάρχουν σταρ καλλιτέχνες», καταλήγει ο Θανάσης Μουτσόπουλος, «όμως πιθανότατα η παρουσία τους θα είναι ακόμα πιο εφήμερη από ό,τι σήμερα. Όσο υπάρχουν βαθύπλουτοι άνθρωποι που επιθυμούν όχι μόνο να ξοδεύουν τεράστια ποσά για τέχνη αλλά και να θέλουν να διαμορφώνουν τις εξελίξεις, ώστε να ακούγεται το όνομά τους, θα καθιερώνονται νέοι σταρ καλλιτέχνες».

Όπως και να ᾽χει, μες στο υπερμεταμοντέρνο κουλουβάχατο και τις νέες συνθήκες των αλλεπάλληλων εγκλεισμών και της διαρκούς απειλής των ιών, κάτω από τις πλουμιστές φτερούγες του kitsch, ενόσω η δημιουργική αρνητικότητα του Dada εμπνέει ακόμη, καθώς ζούμε, όπως επισημαίνει ο Μουτσόπουλος, σε φάση υπερδιόγκωσης του πολιτισμικού φαινομένου και του (εσκεμμένου;) αφανισμού των κριτηρίων, η θεωρία και η φιλοσοφία έχουν (από καιρό) κληθεί να βάλουν κάποια τάξη στα πράγματα. Πλέον ουδείς καλλιτέχνης, με αξιώσεις ισχύος, δημιουργεί χωρίς ένα φιλοσοφικοαισθητικό πλαίσιο. Αλλά, επίσης, ουδείς θεατής ή φιλότεχνος δεν μπορεί πια να δεξιωθεί το έργο τέχνης, να το εκτιμήσει, ή έστω να το απολαύσει εάν δεν έχει προηγουμένως μελετήσει έστω στοιχειωδώς κάποια κρίσιμα πονήματα σχετικα με την τέχνη. Ένα από αυτά είναι το Όχι ακριβώς τέχνη του Θανάση Μουτσόπουλου.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής. Τελευταίο του βιβλίο, το αφήγημα «Η Κοκό στην Κοπεγχάγη – Το μυθιστόρημα της μεταπολίευσης» (εκδ. Νήσος).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

40 χρόνια από το 1984: Παλιές και νέες πολιτικές δυστοπίες [ΙΙI]  – Άπνοια και Πάγος

40 χρόνια από το 1984: Παλιές και νέες πολιτικές δυστοπίες [ΙΙI]  – Άπνοια και Πάγος

Ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης έρχεται και πάλι με τον Σάκο Εκστρατείας του, μιλώντας μας για βιβλία σαν να αφηγείται ιστορίες. Σήμερα, στο τρίτο και τελευταίο μέρος, ο σάκος του περιλαμβάνει το μυθιστόρημα της Άννας Καβάν [Anna Kavan] «Πάγος» (μτφρ. Λευτέρης Καλοσπύρος, εκδ. Gu...

40 χρόνια από το 1984: Παλιές και νέες πολιτικές δυστοπίες [ΙΙ] – Στα χνάρια του Καρύλ Φερέ

40 χρόνια από το 1984: Παλιές και νέες πολιτικές δυστοπίες [ΙΙ] – Στα χνάρια του Καρύλ Φερέ

Ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης έρχεται και πάλι με τον Σάκο Εκστρατείας του, μιλώντας μας για βιβλία σαν να αφηγείται ιστορίες. Σήμερα, στο δεύτερο μέρος, ο σάκος του περιλαμβάνει δύο βιβλία του Καρύλ Φερέ [Caryl Ferey]. Κεντρική εικόνα: Το Νορίσλκ όπως είναι σήμερα (© Sergey Po...

40 χρόνια από το 1984: Παλιές και νέες πολιτικές δυστοπίες [Ι]

40 χρόνια από το 1984: Παλιές και νέες πολιτικές δυστοπίες [Ι]

Ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης έρχεται με τον πρώτο Σάκο Εκστρατείας του για το 2024, μιλώντας μας για βιβλία σαν να αφηγείται ιστορίες. Σήμερα, στο πρώτο μέρος, ο σάκος του περιλαμβάνει βιβλία για παλιές και νέες δυστοπίες, εστιάζοντας στο μυθιστόρημα «Οι αθέατοι» του Αλέν Νταμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

Για το βιβλίο του Μπενχαμίν Λαμπατούτ [Benjamín Labatut] «Maniac» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, ο φυσικός Τζον Φον Νόυμαν. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αυτό το βιβλίο ιστορεί τη μήνι του Προμηθέα....

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

Μέσα στην πληθώρα των ελληνικών έργων που ανεβαίνουν για βραχύ διάστημα στις αθηναϊκές σκηνές ξεχώρισαν τα έργα «The Dreamers» σε σκηνοθεσία Πέρη Μιχαηλίδη, «Παγώνια» σε σκηνοθεσία Τάσου Πυργιέρη και «Μάλο Μόμε σε σκηνοθεσία Νάντιας Δαλκυριάδου. Κεντρική εικόνα: από την παράσταση «The Dreamers».  

...
Η Λαμπρινή Λαδά σε ένα διαδραστικό workshop στη ΒιβλιοΠρόταση στο Μαρούσι

Η Λαμπρινή Λαδά σε ένα διαδραστικό workshop στη ΒιβλιοΠρόταση στο Μαρούσι

Διαδραστικό workshop με τη Λαμπρινή Λαδά, στη ΒιβλιοΠρόταση, το Σάββατο 9 Μαρτίου, την επομένη της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας.

Επιμέλεια: Book Press

Η ομάδα της ΒιβλιοΠρότασης, διοργανώνει το Σάββατο 9 Μαρτίου και ώρα 12:00, ένα διαδραστι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο του βραβευμένου Βέλγου δοκιμιογράφου και καθηγητή Νομικής Λοράν ντε Σουτέρ [Laurent de Sutter] «Η τέχνη της μέθης» (μτφρ. Ζωή Καραμπέκιου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Το Μέλλον.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ελάχιστοι συγγραφείς στις μέρες μας έχουν την απήχηση ενός «ποπ σταρ» όσο η Ντόνα Ταρτ [Donna Tartt]. Γύρω από το όνομά της σωρεύονται φήμες και «τρελές» ειδήσεις. Ωστόσο τα βιβλία της διαβάζονται με πάθος, πυροδοτούν πάντα συζητήσεις και αποτελούν σημαντική συνεισφορά στη σύγχρονη αμερικανική λογοτεχνία. Kεντρική ε...

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Τρέλα», «Αντίληψη», «Αισθητική», «Πληροφορία», «Χιούμορ»: Πέντε βιβλία της άκρως επιτυχημένης σειράς του Oxford University Press κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ και μας βοηθούν να κατανοήσουμε βασικές πτυχές της ανθρώπινης νόησης και συμπεριφοράς. Η επιμέλεια της σειράς είναι του Θάνου Καραγιαννό...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ