oxi akrivos texni

Ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης έρχεται ξανά με τον Σάκο Εκστρατείας του, μιλώντας μας για βιβλία σαν να αφηγείται ιστορίες. Σήμερα, στον Σάκο του, ερωτήματα και προβληματισμοί για την τέχνη και τη φάση υπερδιόγκωσης του πολιτισμικού φαινομένου, με τον (εσκεμμένο;) αφανισμό των κριτηρίων,  με αφορμή το βιβλίο του  Θανάση Μουτσόπουλου «Όχι ακριβώς τέχνη – Η υπερδιόγκωση του πολιτισμικού φαινομένου» (εκδ. Πλέθρον).

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

«Ήδη είναι περασμένα μεσάνυχτα, μπροστά μου το τελευταίο κιβώτιο κενό κατά το ήμισυ. Σκέψεις με κατακλύζουν […] Όχι σκέψεις· εικόνες, αναμνήσεις», γράφει ο Βάλτερ Μπένγιαμιν [Walter Benjamin] στο Αποσυσκευάζω τη βιβλιοθήκη μου (μτφρ. Βαγγέλης Μπιτσώρης, εκδ. Άγρα). Ακριβώς αυτό συμβαίνει τούτο τον καιρό στον ταπεινό ανταποκριτή σας από τον Σελιδόκοσμο, τη ζώνη εκείνη ανάμεσα στην πραγματική πραγματικότητα, τη μνήμη παλαιότερων καταστάσεων, και τον σχεδιασμό νέων πραγματικοτήτων (αυτός δεν είναι άλλωστε ο ρόλος των βιβλίων;). Ύστερα από (μια ακόμα!) θηριώδη μετακόμιση, το να αποσυσκευάζεις τη βιβλιοθήκη είναι έργο επίπονο αλλά και γόνιμο — επινοείς άλλου είδους ταξινομήσεις, προβαίνεις σε απανωτά ξεδιαλέγματα, αναθυμιέσαι πότε και πού διάβασες για πρώτη φορά Μπόρχες, Καραγάτση, Καρούζο ή Κορτάσαρ, γίνεται το μυαλό και πάλι ένα ιλιγγιώδες καλειδοσκόπιο. Όπως το γράφει ο Μπένγιαμιν: εικόνες, αναμνήσεις. Ο Σάκος Εκστρατείας του Επίμονου Αναγνώστη βρίσκεται τώρα απιθωμένος σε μια καρέκλα στο έξοχο φαγάδικο της Κυψέλης όπου καταφεύγει ο κάτοχός του για να ξαποστάσει και να διαβάσει ύστερα από ώρες τακτοποίησης και ταξινόμησης βιβλίων και χαρτιών. Το βιβλίο που είναι ανοιχτό μπροστά του, στις τελευταίες του πια σελίδες, ναι μεν οδήγησε σε σκέψεις, αλλά και σε εικόνες και σε αναμνήσεις.

Τέχνη / Χάος / Φιλοσοφία 

Ο Μαν Ρέι φωτογραφίζει τη σκόνη που απλώνεται στο Μεγάλο Γυαλί του Μαρσέλ Ντυσάν, κι ο Ντυσάν με το μαγικό ραβδί της υπερνοημοσύνης του ανυψώνει σε έργο τέχνης ό,τι αγγίζει. Τα μακρύκανα κλαρίνα ονομάζονται βοϊδόπουτσες. Στη Γιουγκοσλαβία του Τίτο η ρομάνι αναγνωρίζεται ως επίσημη γλώσσα και η Έσμα Ρετζέποβα άδει και ποζάρει ως Ινδή πριγκίπισσα. Στην οδό Τήνου ιδρύεται η Οπισθοδρομική Κομπανία, αρχικά ως Κομπανία Γαβ-Γαβ. Τα λέμε «σκυλάδικα», διατείνεται ο Ηλίας Πετρόπουλος γιατί μια τραγουδίστρια στον Βαρδάρη ανέβαινε στην πίστα με το σκυλάκι της. Τρελός χαμός με την Betty Boop – μπλαζέ, μελαγχολική, η μοναδική σεξουαλική ηρωίδα που πέρασε ποτέ από Sundeay strip χωρίς να χρειαστεί να γδυθεί. Ο Robert Norman Ross θεωρείται ότι ολοκλήρωσε περισσότερους από τριάντα χιλιάδες (30.000!!!) πίνακες στη ζωή του. Στους δρόμους βλέπεις ακριθακική street art. Στις 9 Απριλίου του 1950, Κυριακή του Πάσχα, στην Παναγία των Παρισίων, ένα κομάντο λεττριστών διακηρύσσει ότι ο Θεός είναι νεκρός και επικρατεί πανζουρλισμός και σκάνδαλο. Έχει ξεσπάσει το punk πριν καν σκάσει από τ᾽ αβγό του. Ο Διαμαντής Αϊδίνης ζωγραφίζει γιγαντιαίες αεροαπεικονίσεις ανώνυμων. Ο Osamu Tezuka, ο πατριάρχης των μάνγκα, έμενε άγρυπνος έως και εβδομήντα δύο ώρες δουλεύοντας επίμονα τα κόμικς του και κάποτε, εξαντλημένος, αφαιρέθηκε και σχεδίασε σανδάλια σαμουράι σε έναν αστροναύτη. «Τατουάζ πάνω στο δέρμα του κτηρίου» θα μπορούσε να χαρακτηριστεί το γκραφίτι. Οι καταστασιακοί και ο Γκι Ντεμπόρ [Guy Debord], καίτοι δρουν διακριτικά, στις κατακόμβες της επίσημης πραγματικότητας, γίνονται ο πυροκροτητής για το πανηγύρι του 1968.

Ο Θανάσης Μουτσόπουλος καταπιάνεται διεξοδικά με όλες, κυριαλεκτικά όλες, τις τάσεις και εκφάνσεις της τέχνης ή/και αντιτέχνης των τελευταίων δεκαετιών.

Ο Θανάσης Μουτσόπουλος καταπιάνεται διεξοδικά στο Όχι ακριβώς τέχνη – Η υπερδιόγκωση του πολιτισμικού φαινομένου (εκδ. Πλέθρον) με όλες, κυριαλεκτικά όλες, τις τάσεις και εκφάνσεις της τέχνης ή/και αντιτέχνης των τελευταίων δεκαετιών. Σχολιάζει την Outlook και τις ποικίλες Μπιενάλε, την Documenta και τους θεσμούς, τα κινήματα που ξεπήδησαν από το πουθενά και μεμονωμένους καλλιτέχνες – άλλοι πασίγνωστοι σταρ πια και άλλοι που ουδείς θυμάται ύστερα από μια εφήμερη λάμψη.

Εννέα πολύπτυχα κεφάλαια και ένας περιεκτικός επίλογος, 563 σελίδες μεγάλου σχήματος, γραμμένες με διεισδυτικότητα, και με ένα σπινταρισμένο και σπινταριστικό ροκ ύφος. Από την αναζήτηση της ετερότητας μέχρι τον ψηφιακό κόσμο, από τον ουρητήρα του Ντυσάν και τα κονσερβαρισμένα κόπρανα του Πιέρο Μαντσόνι [Piero Manzoni] στο άυλο και στο βάιραλ, από το sublime, το Υψηλό στην άκρατη αποθέωση του Τίποτα (έστω για λίγα δευτερόλεπτα στο smartphone), και από τον Μποστ στον Κανιάρη, περνώντας από τον μεγαλόπνοο σχεδιασμό ουτοπικών πόλεων στις δημιουργικές, και ενίοτε βίαιες, σφοδρές κόντρες με τον λεγόμενο «εξευγενισμό» [gentrification]. Και παντού σαρκωμένα φαντάσματα του dada και σφριγηλά ζόμπι του punk, των situationnistes ενώ, βέβαια, ως φαίνεται δεσπόζει παντού, σε όλα τα πεδία της τέχνης, η πολύπτυχη μορφή του Μπένγιαμιν (για πόσο άραγε;).

Τι είναι σημαντικό και τι είναι ασήμαντο; Τι είναι έργο τέχνης και τι δεν είναι; Από τη μια εξωφρενικά πάρτι και δεξιώσεις σε φαντασμαγορικά εγκαίνια, η επίμοχθη έρευνα και δουλειά στο εργαστήριο από την άλλη. Από τη μια καλλιτέχνες σταρ και από την άλλη αφανείς ή διακριτικοί ή ερημίτες δημιουργοί.

Για να φτάσουμε, σερφάροντας ανάμεσα στα (πάντα;) ζωντανά εδώ κι εκεί προτάγματα της avant-garde, ακόμα και μέσα από την οικειοποίηση αυτών των προταγμάτων από προγράμματα που οδηγούν στο άυλο και στο υπερμαζικό, στο εξωφρενικά παροδικό και στο ακατάσχετο. Αλλά και στο υπερεπιβλητικό, το υπερμεγαλειώδες, το υπερκαλλιτεχνικό. Από τα NFT (Non-Fugible Tokens) στο υπερπαρδαλό post-punk και post-Fluxus σκάφος του Δάκη Ιωάννου δίπλα σ᾽ ένα γαϊδουράκι στην Ύδρα.

Οι εξελίξεις στο πεδίο της Τέχνης

Τα κριτήρια έχουν πλέον κονιορτοποιηθεί, επισημαίνει ο Μουτσόπουλος, το anything goes τρέχει με χίλια χιλιόμετρα την ώρα, μπαινοβγαίνουν στα μουσεία και στις γκαλερί καλλιτέχνες που ίσως αύριο εξαφανιστούν, ενώ κάποιοι εξαφανισμένοι ανακαλύπτονται και ανασύρονται από την αφάνεια. Αίφνης, και ενώ ζούμε σε φάση space odyssey και βάλε, ως προς τις δυνατότητες και τις εφαρμογές της ηλεκτρονικής και ψηφιακής τεχνολογίας, διαπιστώνουμε μια στροφή του ενδιαφέροντος κάποιων θεωρητικών και καλλιτεχνών προς το λαϊκό, το ανώνυμο, το καθημερινό κάτι τις – το κέντημα, η καλαθοπλεκτική, η κηπουρική, το πλέξιμο, η μαγειρική, και πάει λέγοντας φιλοξενούνται, ύστερα από ταχυδακτυλουργικές μετατροπές τους σε τέχνη, σε μεγάλα μουσεία και διοργανώσεις.

moutsopoulos exΣυγκρούσεις επί συγκρούσεων για το τι είναι και τι δεν είναι τέχνη τις τελευταίες δεκαετίες, εμπλοκή της τέχνης με την επιστήμη, αποθέωση της ευφάνταστης πολεοδομίας αλλά, συνάμα, και επιμονή άλλων στη flânerie και την dérive. Καλούνται (;) οι επιμελητές/curators να βάλουν τάξη στο χάος ή/και να ρίξουν λάδι στη φωτιά προκαλώντας νέες συζητήσεις, νέους διαχωρισμούς, νέες συγκρούσεις. Τι είναι σημαντικό και τι είναι ασήμαντο; Τι είναι έργο τέχνης και τι δεν είναι; Από τη μια εξωφρενικά πάρτι και δεξιώσεις σε φαντασμαγορικά εγκαίνια, η επίμοχθη έρευνα και δουλειά στο εργαστήριο από την άλλη. Από τη μια καλλιτέχνες σταρ και από την άλλη αφανείς ή διακριτικοί ή ερημίτες δημιουργοί. Από τη μια ο Τζεφ Κουνς [Jeff Koons], o Διαμαντής Διαμαντόπουλος και ο Νίκος Μπάικας από την άλλη. Κι ακόμα, η Ελένη Πανουκλιά και ο Κώστας Τσώλης.

«Δεν πιστεύουμε ότι θα πάψουν να υπάρχουν σταρ καλλιτέχνες», καταλήγει ο Θανάσης Μουτσόπουλος, «όμως πιθανότατα η παρουσία τους θα είναι ακόμα πιο εφήμερη από ό,τι σήμερα. Όσο υπάρχουν βαθύπλουτοι άνθρωποι που επιθυμούν όχι μόνο να ξοδεύουν τεράστια ποσά για τέχνη αλλά και να θέλουν να διαμορφώνουν τις εξελίξεις, ώστε να ακούγεται το όνομά τους, θα καθιερώνονται νέοι σταρ καλλιτέχνες».

Όπως και να ᾽χει, μες στο υπερμεταμοντέρνο κουλουβάχατο και τις νέες συνθήκες των αλλεπάλληλων εγκλεισμών και της διαρκούς απειλής των ιών, κάτω από τις πλουμιστές φτερούγες του kitsch, ενόσω η δημιουργική αρνητικότητα του Dada εμπνέει ακόμη, καθώς ζούμε, όπως επισημαίνει ο Μουτσόπουλος, σε φάση υπερδιόγκωσης του πολιτισμικού φαινομένου και του (εσκεμμένου;) αφανισμού των κριτηρίων, η θεωρία και η φιλοσοφία έχουν (από καιρό) κληθεί να βάλουν κάποια τάξη στα πράγματα. Πλέον ουδείς καλλιτέχνης, με αξιώσεις ισχύος, δημιουργεί χωρίς ένα φιλοσοφικοαισθητικό πλαίσιο. Αλλά, επίσης, ουδείς θεατής ή φιλότεχνος δεν μπορεί πια να δεξιωθεί το έργο τέχνης, να το εκτιμήσει, ή έστω να το απολαύσει εάν δεν έχει προηγουμένως μελετήσει έστω στοιχειωδώς κάποια κρίσιμα πονήματα σχετικα με την τέχνη. Ένα από αυτά είναι το Όχι ακριβώς τέχνη του Θανάση Μουτσόπουλου.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής. Τελευταίο του βιβλίο, το αφήγημα «Η Κοκό στην Κοπεγχάγη – Το μυθιστόρημα της μεταπολίευσης» (εκδ. Νήσος).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ζωγραφικές που τρέχουν με χίλια χιλιόμετρα την ώρα – Για την «Ιστορία της τέχνης» του Νίκου Δασκαλοθανάση

Ζωγραφικές που τρέχουν με χίλια χιλιόμετρα την ώρα – Για την «Ιστορία της τέχνης» του Νίκου Δασκαλοθανάση

Ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης έρχεται και πάλι με τον Σάκο Εκστρατείας του, μιλώντας μας για βιβλία σαν να αφηγείται ιστορίες. Σήμερα, o εξαιρετικός τόμος του –καθηγητή ιστορίας της μοντέρνας και σύγχρονης τέχνης στο Τμήμα Θεωρίας και Ιστορίας της Τέχνης της Ανωτάτης Σχολή...

Άγνωστες πλευρές του ναζισμού (μέρος 2ο): Μυθοπλασία αλλά και η πρώτη μαρτυρία για τα στρατόπεδα

Άγνωστες πλευρές του ναζισμού (μέρος 2ο): Μυθοπλασία αλλά και η πρώτη μαρτυρία για τα στρατόπεδα

Ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης έρχεται και πάλι με τον Σάκο Εκστρατείας του, μιλώντας μας για βιβλία σαν να αφηγείται ιστορίες. Σήμερα, στο δεύτερο μέρος παρουσιάζονται βιβλία βασισμένα σε έρευνα, ντοκουμέντα αλλά και μυθοπλασία, σχετικά με την καταγραφή της θηριωδίας του Γ' Ράι...

Άγνωστες πλευρές του ναζισμού (μέρος 1ο): Ζώα, ναρκωτικά, μάνατζμεντ

Άγνωστες πλευρές του ναζισμού (μέρος 1ο): Ζώα, ναρκωτικά, μάνατζμεντ

Ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης έρχεται και πάλι με τον Σάκο Εκστρατείας του, μιλώντας μας για βιβλία σαν να αφηγείται ιστορίες. Σήμερα, στο πρώτο μέρος, τρία βιβλία για ιδιαίτερες κι εν πολλοίς άγνωστες πλευρές του ναζισμού, που αποκαλύπτουν τη βαθύτερη φύση του. Στην κεντρική ε...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αφιέρωμα στη φετινή νικήτρια του βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας Ανί Ερνό

Αφιέρωμα στη φετινή νικήτρια του βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας Ανί Ερνό

Οι εκδόσεις Μεταίχμιο, το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος, η διαδικτυακή πύλη για το βιβλίο Book Press και τα Public σας προσκαλούν σε μια βραδιά αφιερωμένη στη φετινή νικήτρια του βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας, Annie Ernaux.

Επιμέλεια: Book Press

Την Πέμπτη ...

«Μην κυνηγάτε τη δόξα»: 6 συγγραφικές συμβουλές από τον Ίαν ΜακΓιούαν

«Μην κυνηγάτε τη δόξα»: 6 συγγραφικές συμβουλές από τον Ίαν ΜακΓιούαν

Ο Ίαν ΜακΓιούαν [Ian McEwan] είναι Βρετανός πεζογράφος, σεναριογράφος και θεατρικός συγγραφέας, ο οποίος έχει τιμηθεί με Μπούκερ, με το Βραβείο Ιερουσαλήμ και με διάφορα άλλα σημαντικά βραβεία. Τα πρώτα του έργα είναι συλλογές διηγημάτων, μα είναι ευρέως γνωστός για τα φιλόδοξα μυθιστορήματά του, στα οποία μιλά για ...

Διαβάζοντας με τη Μάρια Φλωράτου

Διαβάζοντας με τη Μάρια Φλωράτου

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν τον δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, η ηθοποιός και σκηνοθέτης Μάρια...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Το σκοτάδι παραμένει» των Γουίλιαμ ΜακΊλβανι & Ίαν Ράνκιν (προδημοσίευση)

«Το σκοτάδι παραμένει» των Γουίλιαμ ΜακΊλβανι & Ίαν Ράνκιν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Γουίλιαμ ΜακΊλβανι [William McIlvanney], το οποίο ολοκλήρωσε ο Ίαν Ράνκιν [Ian Rankin] «Το σκοτάδι παραμένει» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ