modernos magikos realismos 728

Ο σπουδαίος «Γκάμπο» έχει αφήσει πολύ καλή κληρονομιά. Ο σημερινός μαγικός ρεαλισμός γράφεται από νέους συγγραφείς και προσαρμόζει το υπερβατικό στοιχείο με πολλές κοινωνικές αναφορές, ακόμη και στοιχεία τρόμου. Επιλέγουμε τρία πρόσφατα βιβλία που ακολουθούν τα βήματα του Κολομβιανού νομπελίστα, ή και των προπατόρων του, Αλέχο Καρπεντιέρ και Χουάν Ρούλφο, με δημιουργικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Μπορεί να μην ήταν ο πρώτος που εισήγαγε τον μαγικό ρεαλισμό (είχε προηγηθεί ο Χουάν Ρούλφο), ωστόσο ήταν εκείνος που τον πήγε σε ένα άλλο επίπεδο και τον εισήγαγε στον δυτικό κόσμο. Ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, στη συνείδηση των αναγνωστών παγκοσμίως είναι ταυτισμένος με το συγκεκριμένο λογοτεχνικό ρεύμα που διαφεύγει του πραγματικού εντάσσοντας οργανικά στην πλοκή λαϊκές δοξασίες, υπερβατικές εικόνες, καθώς και έναν αισθητηριακό τρόπο πρόσληψης της πραγματικότητας.

Στις μέρες μας για λόγους προφανείς (κοινωνικούς, αλλά και εξέλιξης της λογοτεχνίας) δεν θα μπορούσε να γράφεται ο… ίδιος μαγικός ρεαλισμός του «Γκάμπο». Κι όμως, νεότεροι συγγραφείς, κυρίως από τη λατινική Αμερική, δημιουργούν μια νέα εκδοχή του μαγικού ρεαλισμού εξίσου ενδιαφέρουσα.

Επιλέγουμε τρία βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα και αποδεικνύουν πως το πνεύμα του Μάρκες (προσαρμοσμένο στο σήμερα) είναι πάντα ενεργό.

Στραβό αλέτρι, Ιταμάρ Βιέιρα Ζούνιορ (μτφρ. Μαρία Παπαδήμα, εκδ. Αίολος)

Κατά πολλούς θεωρείται το καλύτερο μυθιστόρημα του 21ου αιώνα από την Βραζιλία. Διόλου τυχαίο ότι ο Ιταμάρ Βιέιρα Ζούνιορ έχει ήδη «χρυσωθεί» με τα σεπτά βραβεία Premio Jabuti και Premio Oceano.

aiolos vieira junior stravo aletri

Παράλληλα, το μυθιστόρημά του Στραβό αλέτρι (μτφρ. Μαρία Παπαδήμα, εκδ. Αίολος) έχει διαγράψει θαυμαστή πορεία και εκτός Βραζιλίας. Στη Γαλλία έλαβε το βραβείο Montlue Resistance et Liberte, μπήκε στη βραχεία λίστα για το Booker International το 2024 και ήδη έχει μεταφραστεί σε πάνω από 20 γλώσσες.

Τι το κάνει τόσο ιδιαίτερο; Δύο στοιχεία άκρως σημαντικά. Ο συγγραφέας δίνει φωνή σε ανθρώπους που δεν ζουν στις πόλεις, αλλά σε αγροτικούς οικισμούς γνωστούς ως quilombos. Αυτοί οι πρώην σκλάβοι (σημειωτέον, η Βραζιλία είναι η τελευταία χώρα που κατήργησε υο υπερατλαντικό δουλεμπόριο το 1888) συνέχισαν να ζουν σ’ ένα ιδιότυπο καθεστώς. Πήραν το όνομα «ένοικοι» που ήταν στην πραγματικότητα ένας σκληρός ευφημισμός της αβίωτης κατάστασης που αντιμέτωπιζαν καθημερινά στις φυτείες.

Ο δεύτερος λόγος που αυτό το μυθιστόρημα είναι σημαντικό είναι ο τρόπος που έχει γραφτεί. Πιο συγκεκριμένα: η γλώσσα του. Έχουμε να κάνουμε με μια κατακερματισμένη και πολυπρισματική αφήγηση. Υπάρχουν πολλές φωνές που μιλούν κι άλλες που λόγω της σιγής τους δημιουργούν ένα άλεκτο σχήμα. Υπάρχουν πνεύματα που κατέχουν τα σώματα των ανθρώπων και μέσω αυτών αποκτούν το δικό τους ηχόχρωμα.

Στην ακροτελεύτια πράξη του μυθιστορήματος, υπάρχει μια ενορχηστρωμένη φωνή που αποτελείται από τρεις γυναίκες αφηγήτριες που δρουν ιεροτελεστικά. Βασικές πρωταγωνίστριες του μυθιστορήματος είναι δύο αδελφές: η Μπιμπιάνα και η Μπελονίζια. Στην αρχή κιόλας του βιβλίου βρίσκουν ένα σπάνιο όσο και παράξενο μαχαίρι από ελεφαντόδοντο κάτω από το κρεβάτι της γιαγιάς τους. Τότε είναι που αποφασίζουν να παίξουν ένα επικίνδυνο όσο και μοιραίο παιχνίδι. Θέλουν να δοκιμάσουν τη γεύση που έχει η λάμα. Ακολουθεί μια συμπλοκή που οδηγεί σε μια τραγωδία. Το ένα από τα κορίτσια (η Μπελονίζια) αποχωρεί κρατώντας την κομμένη γλώσσα της στο χέρι. Από εκείνη τη στιγμή η Μπιμπιάνα θα γίνει η δική της φωνή. Κάτι που θα τις ενώσει αξεδιάλυτα.

Το μυθιστόρημα προβάλλει έναν κόσμο εκμετάλλευσης, βίας, πείνας, ανδρικής επιβολής στις γυναίκες και ανιμισμού. Ο Ιταμάρ Βιέιρα Ζούνιορ καταφέρνει να συνδυάσει το μαγικό στοιχείο της αφήγησής του με τον αδρό ρεαλισμό μιας σκληρής κοινωνικής πραγματικότητας.

Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή, Αντρές Μοντέρο (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου, εκδ. Διόπτρα)

Ο Αντρές Μοντέρο εκτός από συγγραφέας είναι και προφορικός αφηγητής, ως εκ τούτοι έχει μάθει να λέει ιστορίες. Φαίνεται, όμως, πως έχει μάθει να ακούει και τις ιστορίες που κυκλοφορούν από στόμα σε στόμα στη χώρα του, τη Χιλή.

dioptra montero o thanatos erxetai stazontas vroxh

Ως κλασικός hablador μεταφέρει, με τυπωμένες λέξεις αυτή τη φορά, μια σειρά από διηγήματα μπορούν να διαβαστούν ως αυτόνομες ιστορίες, αλλά συνδέονται μεταξύ τους με υπόγειο -πλην ρητό- τρόπο. Η συλλογή διηγημάτων του Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου, εκδ. Διόπτρα) δεν γίνεται να μην θαυμαστεί για τον πηγαίο τρόπο που μεταδίδεται το μαγικό (έως υπερβατικό) στοιχείο στους χαρακτήρες και τον μόνιμα μουλιασμένο τόπο της νότιας Χιλής.

Οι ζωντανοί συνομιλούν με τους νεκρούς και οι σκιές με τα στοιχεία της φύσης. Οι ήρωες των ιστορίων είναι χαρακτηριστικές περιπτώσεις: σκληροτράχηλοι άντρες, γηραιές μάγισσες, αλλοπαρμένα παιδιά και μυθικά άλογα. Ολα αυτά, δε, συμβαίνουν μεν στα νότια της Χιλής, αλλά ο Μοντέρο επιδιώκει να φτιάξει κάτι άχρονο και αδεύσμευτο από χωρικές συντεταγμένες, γι’ αυτό και δημιουργεί έναν ου-τόπο, σαν το Μακόντο του Μάρκες ή την Κομάλα του Ρούλφο.

Άλλωστε, αυτοί οι δύο άκρως σημαντικοί συγγραφείς της λατινοαμερικάνικης λογοτεχνίας φαίνεται να τον εμπνέουν ποικιλοτρόπως. Το αποτέλεσμα είναι, εντέλει, ένα μείγμα μαγικού ρεαλισμού, southern gothic και λαϊκών δοξασιών που αιματώνει όλες τις ιστορίες με δραστικό τρόπο.

Σαράκι, Λάιλα Μαρτίνεθ (μτφρ. Ασπασία Καμπύλη, εκδ. Carnivora)

Η Λάιλα Μαρτίνεθ δεν είναι η πρώτη που παίρνει ως έμπνευση την οικογενειακή της ιστορία (έστω ένα μέρος της) για να φτιάξει μια ιστορία. Ωστόσο, αυτό που καταφέρνει τελικά είναι κάτι περισσότερο από μια οικογενειακή ιστορία, καθώς η νουβέλα της Σαράκι (μτφρ. Ασπασία Καμπύλη, εκδ. Carnivora) ισορροπεί μεταξύ τρόμου, εφιάλτη και καταπιεσμένης οργής.

carnivora martines saraki

Πρωταγωνιστικό ρόλο έχει ακόμη και το σπίτι στο οποίο διαμένει η ανώνυμη αφηγήτρια (μια νεαρή γυναίκα) το οποίο είναι σαν έτοιμο να κατασπαράξει αυτούς που μένουν εντός του. Στο κέντρο της ιστορίας, πάντως, είναι τέσσερις γενεές γυναικών που έπεσαν θύματα βίας, εκμετάλλευσης και κακοποίησης, θύματα των ανδρών που πέρασαν από τη ζωή τους. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να ζει και να αναπτύσσεται μέσα τους ένα σαράκι. Κάτι σαν άσβεστο μίσος που τρώει το είναι τους. Είναι ένα μίσος κατά των ανδρών που τις κακομεταχειρίστηκαν.

Η Μαρτίνεθ καταφέρνει να διηγηθεί την ιστορία μιας οικογένειας ανοίγοντας τις κρύπτες με τα μυστικά. Η δυσοσμία και ο τρόμος αναδύονται από τις σελίδες. Η ατμόσφαιρα είναι κλειστοφοβική. Οι γυναίκες μοιάζουν με μαινάδες και μάγισσες. Το τελικό αποτέλεαμα είναι πολύσημο, η γλώσσα γεμάτη συμβολισμούς και το κοινωνικό αποτύπωμα του βιβλίου (η πατριαρχία και οι ταξικές και έμφυλες ανισότητες) κάτι παραπάνω από εμφανές.

 Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Ο Γιώργος Αρβανίτης μάς συστήθηκε πρόσφατα με το μυθιστόρημα «Ταξίδι στον πράσινο ήλιο – Η πιο βλαχομπαρόκ χρεοκοπία που έγινε ποτέ» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Book Press

Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμη ένας συγγραφέα...

Θεόδωρος Γρηγοριάδης: «Κλείνει ένας κύκλος αγάπης και γραφής ταυτόχρονα»

Θεόδωρος Γρηγοριάδης: «Κλείνει ένας κύκλος αγάπης και γραφής ταυτόχρονα»

Μια συζήτηση με τον συγγραφέα Θεόδωρο Γρηγοριάδη με αφορμή το πρόσφατο μυθιστόρημά του «Ελσίνκι» (εκδ. Πατάκη).

Συνέντευξη στον Κώστα Αγοραστό 

Ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης είναι ένας τολμηρός και ταυτόχρονα χαμηλών τόνων συγγραφέας. Μέχρι στιγμής έχει ...

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

«Με ιδιαίτερη χαρά υποδεχόμαστε τις εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας και τη διδασκαλία τουλάχιστον δύο ολόκληρων λογοτεχνικών έργων, από τη νέα σχολική χρονιά», σημειώνουν συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι, με αφορμή πρόσφατες εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ.

Επιμέλεια: Book Press...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ