koumandareas_h_fanela_me_to_9

Του Γ. Ν. Περαντωνάκη

Ο Μένης Κουμανταρέας δεν υιοθετεί αφειδώς μοντερνιστικές πρακτικές, όπως επιχείρησαν πολλοί συνομήλικοί του στις πρώτες μεταπολεμικές γενιές, και δεν καταφεύγει συχνά σε αφηγηματικούς πειραματισμούς ή ρηξικέλευθες τεχνικές. Η γραφή του είναι ρεαλιστική, με έμφαση στο μικροαστικό, με γραμμική πορεία, που σπάνια στρέφεται απότομα σε πιο ριψοκίνδυνες καμπές, και με μια γλώσσα στρωτή, ακριβή, χωρίς αναγωγές και καταγωγές σε στοχασμούς ή σε ρητά δεδηλωμένα συναισθήματα.

Όλα αυτά θα έκαναν ίσως την ανάγνωση αδιάφορη, εξαιτίας κυρίως της μονοεπίπεδης υφής πολλών κειμένων τού συγγραφέα, όπως θα συνέβαινε και στη “Φανέλα με το εννιά”, αν δεν υπήρχε αυτή η ολοζώντανη μορφή τού Μπιλ να αλωνίζει σε όλο το έργο. Το μυθιστόρημα πρωτοδημοσιεύτηκε το 1986 (ενώ το 2012 επανεκδόθηκε) και δύο χρόνια μετά την πρώτη κυκλοφορία του γυρίστηκε ταινία από τον Παντελή Βούλγαρη με πρωταγωνιστή τον Στράτο Τζώρτζογλου. Η αφήγηση με μηδενική οπτική γωνία παρακολουθεί από πολύ κοντά (τόσο κοντά που ενίοτε φτάνει στα όρια της εσωτερικής εστίασης) τον Μπιλ, κατά κόσμον Βασίλη Σερέτη, στη μικρή του άνοδο και στην πτώση του στους χώρους τού ποδοσφαίρου.

Σχεδόν από την αρχή, αλλά και σταδιακά σε όλο το έργο, η μορφή τού πρωταγωνιστή πλάθεται, ολοκληρώνεται, παίρνει σάρκα και οστά σε τέτοιο βαθμό αληθοφάνειας, που πείθει απόλυτα για το διογκωμένο εγώ του και την απίστευτη θέλησή του να πετύχει, χωρίς όμως να θέλει ή να μπορεί να θυσιάσει τον εγωισμό του στον ανώτερο στόχο του. Ξεκινά ως ποδοσφαιρικό ταλέντο που κλιμακωτά αναγνωρίζεται και φτάνει στα όρια της Εθνικής Ελπίδων. Λαϊκό παιδί, που δούλευε πριν σε συνεργείο, πεπεισμένο όμως για την αξία του φεύγει για τη Θεσσαλονίκη όπου παίζει πρώτη φορά σε ομάδα, μετά στον Βόλο κι έπειτα πάλι στην Αθήνα.

Η δεκαετία του ’80 αποτελεί το πλαίσιο μέσα στο οποίο καδράρεται η περίπτωση του ανερχόμενου φτωχόπαιδου, που βλέπει ευκαιρίες για γρήγορη άνοδο και εύκολο πλουτισμό, αλλά και της μικροαστικής νοοτροπίας τού Έλληνα που δεν μπορεί να ξεφύγει από τον ευάλωτο εαυτό του και να αξιοποιήσει το ταλέντο του. Οι αστικές γειτονιές, ο μουτζούρης που ανεβαίνει στη Θεσσαλονίκη, το ερασιτεχνικό ποδόσφαιρο στο χώμα με όλο το παρασκήνιο, τα μπαράκια και η ντίσκο, τα φτηνά ξενοδοχεία, οι γκόμενες, τα ουίσκι, το κάπνισμα και πάνω απ’ όλα η μεγάλη ζωή που φαίνεται να ανοίγεται σε όποιον καταφέρει να …αξιοποιήσει τις ευκαιρίες. Αν εξαιρέσει κανείς την πραγματολογική αστοχία που θέλει τον χώρο του ποδοσφαίρου να είναι πολύ αξιοκρατικός και την ατομική αξία να προβάλλεται ως βασική παράμετρος της ανόδου, η δεκαετία του ’80 παίρνει στο μυθιστόρημα τα ακριβής της όρια.

Ο κεντρικός χαρακτήρας είναι ενδεικτικός μιας εκ των ένδον σαπισμένης κοινωνίας. Φιλόδοξος, πεισματάρης, αποφασιστικός, με αγάπη για την μπάλα, τις γυναίκες και την πλούσια ζωή που θα ήθελε να κατακτήσει, αλλά συνάμα εγωκεντρικός, απείθαρχος, ξεροκέφαλος, αψίκορος, αριβίστας που δεν μπορεί να επαναπαυθεί στο μέτριο, αλλά και δεν έχει την υπομονή και την επιμονή να ανέβει σταδιακά και να χτίσει πάνω στην αξία του.

Ο αναγνώστης θυμώνει όσο βλέπει τον Μπιλ να αυτοκαταστρέφεται. Τον παρακολουθεί να χτίζει πάνω στο ταλέντο του, χωρίς να αποφεύγει τις κακοτοπιές, για τις οποίες μάλιστα όσοι είναι γύρω του και τον νοιάζονται τον είχαν πολλές φορές προειδοποιήσει. Ο αναγνώστης τσαντίζεται, φωνάζει, ωρύεται, καθώς βλέπει τον Σερέτη να χτυπά το κεφάλι του στον τοίχο, ο αναγνώστης αγανακτεί, βράζει, φουρκίζεται που αντιλαμβάνεται τις χαμένες ευκαιρίες, τις αποφάσεις αυτοχειρίας, την κατιούσα πορεία που θα μπορούσε κάλλιστα να έχει αποφευχθεί.

Ο Μ. Κουμανταρέας έφτιαξε έναν στερεοτυπικό χαρακτήρα, αναμενόμενο από ένα σημείο και μετά στις κινήσεις του, αλλά εξόχως σημαδιακό και κορυφαίο στην ολότητά του, τόσο πειστικό, τόσο βγαλμένο από το οικείο μας περιβάλλον, που οι αναγνώστες νιώθουν ότι αυτός θα μπορούσε να ξεκολλήσει από τις σελίδες και να (ξανα)μπει στην εξωκειμενική ζωή απ’ όπου αποσπάστηκε. Τίθεται σ’ ένα πλέγμα αντιθέσεων, με σημαντικότερη εκείνη με τον αδελφό του, που είναι ανερχόμενος ηθοποιός, πλέγμα μέσα στο οποίο δεν μπορεί να ισορροπήσει, όσο τα ‘θέλω’ και τα ‘πρέπει’ συγκρούονται σε ένα άναρχο εσωτερικό παιχνίδι παρορμήσεων και ορμών. Είναι ο Νεοέλληνας που φάσκει και αντιφάσκει με τον εαυτό του, που μπορεί να κάνει πολλά και μόνος του τα γκρεμίζει: “Εγώ που γύρισα τον κόσμο, ανθρώπους σαν τους Ρωμιούς δε συνάντησα πουθενά. Ικανοί για όλα και για τίποτα” (σελ. 323), λέει ένας δευτερεύων χαρακτήρας που διαβάζει το χέρι τού Μπιλ στην αρχή και στο τέλος τής πορείας του. Ο χώρος τού ποδοσφαίρου γίνεται ο ιδανικός μικρόκοσμος ο οποίος αντικατοπτρίζει το ελεύθερο πεδίο που δίνει στον Έλληνα η ανερχόμενη τότε κοινωνία και την αίσθηση πως η αξία μπορεί να ανεβάσει τον άνθρωπο σε μια εποχή που οι ευκαιρίες είναι καθολικές. Αλλά ο πρωταγωνιστής, όπως κάθε βιαστικός φιλόδοξος και ανερμάτιστος ταλαντούχος, όπως κάθε Έλληνας που δεν μπορεί και δεν θέλει να υποτάξει το ταλέντο του στο πρόγραμμα το οποίο θα του εξασφαλίσει το μέλλον, αυτοχειριάζεται ανήμπορος να υπερβεί το αλαζονικό του εγώ.

Το μυθιστόρημα έτσι κάνει έναν κύκλο, το τέλος ξανασυναντά την αρχή, ο Μπιλ ξαναβρίσκει τον Βασίλη…

gperand@yahoo.gr 

fanela_enniaΜένης Κουμανταρέας
Η φανέλα με το εννιά
Κέδρος 2012, (1η έκδοση 1986)
Σελ. 347
alt

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΜΕΝΗ ΚΟΥΜΑΝΤΑΡΕΑ 

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Στέλιου Μάινα «Να θυμηθώ να παραγγείλω» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μάνου Κοντολέων

Γνωστός ηθοποιός ο Στέλιος Μάινας, πριν από δώδεκα χρόνια είχε κάνει μια πρώτη εμφάνιση και στο χώρο της πεζογραφίας με μια συλλογή διηγημάτων – ...

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

Για τη νουβέλα του Βασίλη Τσιαμπούση «Ο κήπος των ψυχών» (εκδ. Εστία).

Του Ευάγγελου Αυδίκου

Υπάρχουν πολλές επιστημονικές μελέτες για τον εμφύλιο πόλεμο Σ’ αυτή την κατεύθυνση είναι καθοριστική η συνδρομή της Προφορικής Ιστορίας, που γιγαντώθηκε ως πεδίο έρευνας, κινούμενη στη ορ...

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

Για τη νουβέλα του Σπύρου Κιοσσέ «Τα πρωτοβρόχια – Μικρή ιστορία ενηλικίωσης» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη

Ποια στιγμή σηματοδοτεί την πορεία προς την ενηλικίωση; Μέσα από ποιες διαδικασίες δρομολογείται; Ποιες ενδότερες δυνάμεις ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση της Φοίβης Γιαννίση «Θέτις και Αηδών – Χιμαιρικό ποίημα» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή ...

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Μια συζήτηση με την Αλεξάνδρα Δεληγιώργη με αφορμή την επανακυκλοφορία του βιβλίου της «Το κόκκινο της φωτιάς – Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας» (εκδ. Αρμός).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας», είναι ο υπότιτλος του βιβλ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ