koumandareas_h_fanela_me_to_9

Του Γ. Ν. Περαντωνάκη

Ο Μένης Κουμανταρέας δεν υιοθετεί αφειδώς μοντερνιστικές πρακτικές, όπως επιχείρησαν πολλοί συνομήλικοί του στις πρώτες μεταπολεμικές γενιές, και δεν καταφεύγει συχνά σε αφηγηματικούς πειραματισμούς ή ρηξικέλευθες τεχνικές. Η γραφή του είναι ρεαλιστική, με έμφαση στο μικροαστικό, με γραμμική πορεία, που σπάνια στρέφεται απότομα σε πιο ριψοκίνδυνες καμπές, και με μια γλώσσα στρωτή, ακριβή, χωρίς αναγωγές και καταγωγές σε στοχασμούς ή σε ρητά δεδηλωμένα συναισθήματα.

Όλα αυτά θα έκαναν ίσως την ανάγνωση αδιάφορη, εξαιτίας κυρίως της μονοεπίπεδης υφής πολλών κειμένων τού συγγραφέα, όπως θα συνέβαινε και στη “Φανέλα με το εννιά”, αν δεν υπήρχε αυτή η ολοζώντανη μορφή τού Μπιλ να αλωνίζει σε όλο το έργο. Το μυθιστόρημα πρωτοδημοσιεύτηκε το 1986 (ενώ το 2012 επανεκδόθηκε) και δύο χρόνια μετά την πρώτη κυκλοφορία του γυρίστηκε ταινία από τον Παντελή Βούλγαρη με πρωταγωνιστή τον Στράτο Τζώρτζογλου. Η αφήγηση με μηδενική οπτική γωνία παρακολουθεί από πολύ κοντά (τόσο κοντά που ενίοτε φτάνει στα όρια της εσωτερικής εστίασης) τον Μπιλ, κατά κόσμον Βασίλη Σερέτη, στη μικρή του άνοδο και στην πτώση του στους χώρους τού ποδοσφαίρου.

Σχεδόν από την αρχή, αλλά και σταδιακά σε όλο το έργο, η μορφή τού πρωταγωνιστή πλάθεται, ολοκληρώνεται, παίρνει σάρκα και οστά σε τέτοιο βαθμό αληθοφάνειας, που πείθει απόλυτα για το διογκωμένο εγώ του και την απίστευτη θέλησή του να πετύχει, χωρίς όμως να θέλει ή να μπορεί να θυσιάσει τον εγωισμό του στον ανώτερο στόχο του. Ξεκινά ως ποδοσφαιρικό ταλέντο που κλιμακωτά αναγνωρίζεται και φτάνει στα όρια της Εθνικής Ελπίδων. Λαϊκό παιδί, που δούλευε πριν σε συνεργείο, πεπεισμένο όμως για την αξία του φεύγει για τη Θεσσαλονίκη όπου παίζει πρώτη φορά σε ομάδα, μετά στον Βόλο κι έπειτα πάλι στην Αθήνα.

Η δεκαετία του ’80 αποτελεί το πλαίσιο μέσα στο οποίο καδράρεται η περίπτωση του ανερχόμενου φτωχόπαιδου, που βλέπει ευκαιρίες για γρήγορη άνοδο και εύκολο πλουτισμό, αλλά και της μικροαστικής νοοτροπίας τού Έλληνα που δεν μπορεί να ξεφύγει από τον ευάλωτο εαυτό του και να αξιοποιήσει το ταλέντο του. Οι αστικές γειτονιές, ο μουτζούρης που ανεβαίνει στη Θεσσαλονίκη, το ερασιτεχνικό ποδόσφαιρο στο χώμα με όλο το παρασκήνιο, τα μπαράκια και η ντίσκο, τα φτηνά ξενοδοχεία, οι γκόμενες, τα ουίσκι, το κάπνισμα και πάνω απ’ όλα η μεγάλη ζωή που φαίνεται να ανοίγεται σε όποιον καταφέρει να …αξιοποιήσει τις ευκαιρίες. Αν εξαιρέσει κανείς την πραγματολογική αστοχία που θέλει τον χώρο του ποδοσφαίρου να είναι πολύ αξιοκρατικός και την ατομική αξία να προβάλλεται ως βασική παράμετρος της ανόδου, η δεκαετία του ’80 παίρνει στο μυθιστόρημα τα ακριβής της όρια.

Ο κεντρικός χαρακτήρας είναι ενδεικτικός μιας εκ των ένδον σαπισμένης κοινωνίας. Φιλόδοξος, πεισματάρης, αποφασιστικός, με αγάπη για την μπάλα, τις γυναίκες και την πλούσια ζωή που θα ήθελε να κατακτήσει, αλλά συνάμα εγωκεντρικός, απείθαρχος, ξεροκέφαλος, αψίκορος, αριβίστας που δεν μπορεί να επαναπαυθεί στο μέτριο, αλλά και δεν έχει την υπομονή και την επιμονή να ανέβει σταδιακά και να χτίσει πάνω στην αξία του.

Ο αναγνώστης θυμώνει όσο βλέπει τον Μπιλ να αυτοκαταστρέφεται. Τον παρακολουθεί να χτίζει πάνω στο ταλέντο του, χωρίς να αποφεύγει τις κακοτοπιές, για τις οποίες μάλιστα όσοι είναι γύρω του και τον νοιάζονται τον είχαν πολλές φορές προειδοποιήσει. Ο αναγνώστης τσαντίζεται, φωνάζει, ωρύεται, καθώς βλέπει τον Σερέτη να χτυπά το κεφάλι του στον τοίχο, ο αναγνώστης αγανακτεί, βράζει, φουρκίζεται που αντιλαμβάνεται τις χαμένες ευκαιρίες, τις αποφάσεις αυτοχειρίας, την κατιούσα πορεία που θα μπορούσε κάλλιστα να έχει αποφευχθεί.

Ο Μ. Κουμανταρέας έφτιαξε έναν στερεοτυπικό χαρακτήρα, αναμενόμενο από ένα σημείο και μετά στις κινήσεις του, αλλά εξόχως σημαδιακό και κορυφαίο στην ολότητά του, τόσο πειστικό, τόσο βγαλμένο από το οικείο μας περιβάλλον, που οι αναγνώστες νιώθουν ότι αυτός θα μπορούσε να ξεκολλήσει από τις σελίδες και να (ξανα)μπει στην εξωκειμενική ζωή απ’ όπου αποσπάστηκε. Τίθεται σ’ ένα πλέγμα αντιθέσεων, με σημαντικότερη εκείνη με τον αδελφό του, που είναι ανερχόμενος ηθοποιός, πλέγμα μέσα στο οποίο δεν μπορεί να ισορροπήσει, όσο τα ‘θέλω’ και τα ‘πρέπει’ συγκρούονται σε ένα άναρχο εσωτερικό παιχνίδι παρορμήσεων και ορμών. Είναι ο Νεοέλληνας που φάσκει και αντιφάσκει με τον εαυτό του, που μπορεί να κάνει πολλά και μόνος του τα γκρεμίζει: “Εγώ που γύρισα τον κόσμο, ανθρώπους σαν τους Ρωμιούς δε συνάντησα πουθενά. Ικανοί για όλα και για τίποτα” (σελ. 323), λέει ένας δευτερεύων χαρακτήρας που διαβάζει το χέρι τού Μπιλ στην αρχή και στο τέλος τής πορείας του. Ο χώρος τού ποδοσφαίρου γίνεται ο ιδανικός μικρόκοσμος ο οποίος αντικατοπτρίζει το ελεύθερο πεδίο που δίνει στον Έλληνα η ανερχόμενη τότε κοινωνία και την αίσθηση πως η αξία μπορεί να ανεβάσει τον άνθρωπο σε μια εποχή που οι ευκαιρίες είναι καθολικές. Αλλά ο πρωταγωνιστής, όπως κάθε βιαστικός φιλόδοξος και ανερμάτιστος ταλαντούχος, όπως κάθε Έλληνας που δεν μπορεί και δεν θέλει να υποτάξει το ταλέντο του στο πρόγραμμα το οποίο θα του εξασφαλίσει το μέλλον, αυτοχειριάζεται ανήμπορος να υπερβεί το αλαζονικό του εγώ.

Το μυθιστόρημα έτσι κάνει έναν κύκλο, το τέλος ξανασυναντά την αρχή, ο Μπιλ ξαναβρίσκει τον Βασίλη…

gperand@yahoo.gr 

fanela_enniaΜένης Κουμανταρέας
Η φανέλα με το εννιά
Κέδρος 2012, (1η έκδοση 1986)
Σελ. 347
alt

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΜΕΝΗ ΚΟΥΜΑΝΤΑΡΕΑ 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Στέφανος Δάνδολος - Ισίδωρος Ζουργός: Παράλληλες πορείες, παράλληλες αναγνώσεις

Στέφανος Δάνδολος - Ισίδωρος Ζουργός: Παράλληλες πορείες, παράλληλες αναγνώσεις

Για τα τα μυθιστορήματα των Ισίδωρου Ζουργού «Περί της εαυτού ψυχής» (εκδ. Πατάκη) και Στέφανου Δάνδολου «Η δίκη που άλλαξε τον κόσμο» (εκδ. Ψυχογιός).

Του Μάνου Κοντολέων

Ο Ισίδωρος Ζουργός (γεν. 1964) και ο Στέφανος Δάνδολος (γεν. 1970) ανή...

«Η ζωή κι οι θάνατοι της Αλεξάνδρας Δελλή», της Ελένης Κατσαμά (κριτική)

«Η ζωή κι οι θάνατοι της Αλεξάνδρας Δελλή», της Ελένης Κατσαμά (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Ελένης Κατσαμά «Η ζωή κι οι θάνατοι της Αλεξάνδρας Δελλή» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Ανδρέα Βουρλούμη «Κορίτσι» © Εθνική Πινακοθήκη / Κουμαντάρειος Πινακοθήκη, Σπάρτη

Της Τιτίκας Δημητρούλια

Στο πρώτο μυθι...

«Περί της εαυτού ψυχής», του Ισίδωρου Ζουργού (κριτική)

«Περί της εαυτού ψυχής», του Ισίδωρου Ζουργού (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Ισίδωρου Ζουργού «Περί της εαυτού ψυχής» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη. Κεντρική εικόνα: Ο Μιχαήλ Ψελλός (αριστερά) με τον μαθητή του, αυτοκράτορα Μιχαήλ Ζ' Δούκα Παραπινάκη, (αγνώστου, Ιερά Μονή Παντοκράτορος, Άγιο Όρος).

Του Κώστα Δρ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Λογοτεχνία εξπρές», του Λάσα Μπουγάτζε (κριτική) – Μαύρο χιούμορ κι αυτοσαρκασμός από τον Καύκασο

«Λογοτεχνία εξπρές», του Λάσα Μπουγάτζε (κριτική) – Μαύρο χιούμορ κι αυτοσαρκασμός από τον Καύκασο

Για το μυθιστόρημα «Λογοτεχνία εξπρές» (μτφρ. Βέρικο Μγκελάτζετου), Λάσα Μπουγάτζε που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Του Γεωργίου Νικ. Σχορετσανίτη

Μερικές φορές αναρωτιέμαι για ποιον γράφω, εκστομίζει ο αφηγητής ετούτου μυθιστορήματος του ...

«Κινηματογραφικοί δημιουργοί», του Θόδωρου Σούμα - Μια μελέτη για τις τάσεις στον κινηματογράφο και τις πλατφόρμες

«Κινηματογραφικοί δημιουργοί», του Θόδωρου Σούμα - Μια μελέτη για τις τάσεις στον κινηματογράφο και τις πλατφόρμες

Κυκλοφόρησε πριν από λίγες μέρες η μελέτη «Κινηματογραφικοί δημιουργοί» του Θόδωρου Σούμα. Στο βιβλίο, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αιγόκερως, έχει περιληφθεί και ένα ενδιαφέρον κεφάλαιο σχετικά με τις συνδρομητικές, ιντερνετικές πλατφόρμες και τις τηλεοπτικές σειρές που γνωρίζουν εκρηκτική επιτυχία οδηγώντα...

Hallyu: το κορεατικό κύμα παρασύρει και το αστυνομικό μυθιστόρημα

Hallyu: το κορεατικό κύμα παρασύρει και το αστυνομικό μυθιστόρημα

Η κουλτούρα της Νότιας Κορέας μέσα από δύο αστυνομικά μυθιστορήματα της You-Jeong Jeong και ένα του Kim Un-su. Στην κεντρική εικόνα οι δύο συγγραφείς.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Πριν από μια πενταετία περίπου, στον εκδοτικό χώρο κυκλοφορούσαν ψιθυρ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Φιλοσοφία της ανθρώπινης αναβάθμισης», του Θεοφάνη Τάση (προδημοσίευση)

«Φιλοσοφία της ανθρώπινης αναβάθμισης», του Θεοφάνη Τάση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Θεοφάνη Τάση «Φιλοσοφία της ανθρώπινης αναβάθμισης», που  θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όμως το πρωταρχικό ερώτημα δεν είναι αν πρέπει, αλλά πρώτ...

«Φοβάμαι, ταυρομάχε», του Πέδρο Λεμεμπέλ (προδημοσίευση)

«Φοβάμαι, ταυρομάχε», του Πέδρο Λεμεμπέλ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Pedro Lemebel (1952-2015) «Φοβάμαι, ταυρομάχε» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 22 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Αυτό το βιβλίο προέρχεται από είκο...

«Αφαίας και Τελαμώνος», του Κώστα Β. Κατσουλάρη (προδημοσίευση)

«Αφαίας και Τελαμώνος», του Κώστα Β. Κατσουλάρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από τη συλλογή «Αφαίας και Τελαμώνος» του Κώστα Β. Κατσουλάρη που θα κυκλοφορήσει στις 25 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δάκρυα που σκουριάζουν στον καιρό *

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ